स्वामिन्
svāminपुं · masc.In 18 kośas: 47 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 24 as a meaning of another word.
उत्सर्पिण्यामतीतायां चतुर्विंशतिरर्हताम् ।केवलज्ञानी निर्वाणी सागरोऽथ महायशाः ॥ ५० ॥विमलः सर्वानुभूतिः श्रीधरो दत्ततीर्थकृत् ।दामोदरः सुतेजाश्च स्वाम्यथो मुनिसुव्रतः ॥ ५१ ॥सुमतिः शिवगतिश्चैवात्यागोऽथ निमीश्वरः ।अनिलो यशोधराख्यः कृतार्थोऽथ जिनेश्वरः ॥ ५२ ॥शुद्धमतिः शिवकरः स्यन्दनश्चाथ संप्रतिः ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 नी (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ग (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 य (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 म (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्कन्दः स्वामी महासेनः सेनानीः शिखिवाहनः ।षाण्मातुरो ब्रह्मचारी गङ्गोमाकृत्तिकासुतः ॥ २०८ ॥द्वादशाक्षो महातेजाः कुमारः षण्मुखो गुहः ।विशाखः शक्तिभृत्क्रौञ्चतारकारिः शराग्निभूः ॥ २०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दरिद्रो दुर्विधो दुःस्थो दुर्गतो निःस्वकीकटौ ।अकिंचनोऽधिपस्त्वीशो नेता परिवृढोऽधिभूः ॥ ३५८ ॥पतीन्द्रस्वामिनाथार्याः प्रभुर्भर्तेश्वरो विभुः ।ईशितेनो नायकश्च नियोज्यः परिचारकः ॥ ३५९ ॥डिङ्गरः किंकरो भृत्यश्चेटो गोप्यः पराचितः ।दासः प्रेष्यः परिस्कन्दो भुजिष्यपरिकर्मिणौ ॥ ३६० ॥परान्नः परिपिण्डादः परजातः परैधितः ।
अनुष्टुप्
दरिद्रविदुर्विधविदुःस्थविदुर्गतविनिःस्वविकीकटविअकिंचनविअधिपपुंईशपुंनेतृपुंपरिवृढपुंअधिभूपुंपतिपुंइन्द्रपुंस्वामिन्पुंनाथपुंआर्यपुंप्रभुपुंभर्तृपुंईश्वरपुंविभुपुंईशितृपुंइनपुंनायकपुंनियोज्यपुंपरिचारकपुंडिङ्गरपुंकिंकरपुंभृत्यपुंचेटपुंगोप्यपुंपराचितपुंदासपुंप्रेष्यपुंपरिस्कन्दपुंभुजिष्यपुंपरिकर्मिन्पुंपरान्नपुंपरिपिण्डादपुंपरजातपुंपरैधितपुं
genderपुंmasc.
स्वाम्यमात्यः सुहृत्कोशो राष्ट्रदुर्गबलानि च ।राज्याङ्गानि प्रकृतयः पौराणां श्रेणयोऽपि च ॥ ७१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वाम्यमात्यसुहृत्कोशराष्ट्रदुर्गबलानि च ॥ १७ ॥राज्याङ्गानि प्रकृतयः पौराणां श्रेणयोऽपि च ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इभ्य आढ्यो धनी स्वामी त्वीश्वरः पतिरीशिता ॥ १० ॥अधिभूर्नायको नेता प्रभुः परिवृढोऽधिपः ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
गौरीपुत्रः षण्मुखः शक्तिपाणिः,क्रौञ्चारातिः कार्त्तिकेयो विशाखः ।स्कन्दः स्वामी तारकारिः कुमारः,सेनानीः स्यादग्निभूर्बाहुलेयः ॥ १९ ॥
शालिनी
genderपुंmasc.
अर्यः परिवृढः स्वामी प्रभुर्नेता च नायकः ।अधिभूरधिपः प्रोक्तो ह्यधीशोऽधिपतिस्तथा ॥ ३४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुब्रह्मण्यः कुमारः स्यात्छूरपद्महरो गुरुः ।स्वामी सुवर्णमाली स्यादग्निभूः कुक्कुटध्वजः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तनयस्त्वस्य … स्वामी चाप्यथ राष्ट्रियः ।स्यालः स्याद्राजपुत्रेषु तु युवराजः कुमारकः ॥ १५१ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
विष्णुः सुदर्शनः शंभुर्बन्धुर्भानुरितीर्यते ।सुग्रीवो मन्मथः स्वामी विष्णुपुत्रो भवः शिवः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्राविलः पक्षिलः स्वामी विष्णुगुप्तोङ्गलोपि च ।धन्वन्तरिर्दिवोदासः काशिराजः सुधोद्भवः ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वाम्यमात्यसुहृत्कोशराष्ट्रदुर्गबलानि च ।सप्तैवाङ्गान्यमूनि स्युरथ पौरास्तु पुंस्यमी ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आढ्योस्तिमान् धनी स्वामीभ्येश्वरौ पतिरीशिता ।भर्त्तेशेनेन्द्रनाथार्या नायकस्त्वधिभूः प्रभुः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्कन्द-द्वादशदृग्-विशाख-शिवज-क्रौञ्चारि-षाण्मातुराःस्वामी षा-षडाननौ शरभवः सेनापतिः शक्तिभृत् ।सेनानीः शिखिवाहनः शिखिभवः स्यात्कार्त्तिकेयो महा-सेनस्तारकजित्कुमार-गिरिजाभू-बाहुलेया गुहः ॥ ९० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
राजा भट्टारको देवः स स्वामी मन्त्रिभाषिते ।अधमोक्तौ स भट्टः स्यादथ वैहासिकोक्तिषु ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रसो रसेन्द्रः सूतश्च पारदः पारतोऽस्त्रियाम् ।हरबीजं च चपलः स्वामी स्नेहनिधिश्चलः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अङ्गुलः पक्षिलः स्वामी कौण्डिन्यश्च स कथ्यते ।उपव[र्षो]हलभृतिर्जोटिङ्गस्तु महाव्रती ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यथार्हवर्णो विश्वस्तस्त्वाप्तः प्रत्ययितस्त्रिषु ।स्वाम्यमात्य-सुहृत्कोश-राष्ट्र-दु*[र्ग]बलानि च ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भर्ता भरण्डो नेतार्यः प्रभुः परिवृढोऽधि[160b]पः ।अधिभूर्नायको नाथः स्वामीन्द्रो विभ्विनौ प्रभुः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
जयन्ते मोहनः स्वामी नलकूबरवल्लभः ।उच्चैःश्रवसि दिव्याश्वो नीलवालः स हंसकः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्राविलः पक्षिलः स्वामी मल्लनागोऽङ्गुलोऽपि च ।विद्वान्सन्कोविदः सूरिर्मेधावी पण्डितो बुधः ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वाम्यमात्यसुहृत्कोशराष्ट्रदुर्गबलानि च ।राज्याङ्गानि प्रकृतयः पौराणां श्रेणयोऽपि च ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राजाधिपः पतिः स्वामी नाथः परिवृढः प्रभुः ।ईश्वरो विभुरीशानो भर्तेन्द्र इन ईशिता ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कार्तिकेयो विशाखश्च कुमारः षण्मुखो गुहः ।शक्तिमान् क्रौञ्चभेदी च स्वामी शरवणोद्भवः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गंगासुतो महातेजाः कुमारोमासुतौ गुहः ।स्कन्दः स्वामी विशाखश्च सेनानीस्तारकान्तकृत् ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विभुः स्वामी पतिर्नाथो नेता भर्तेश्वरः पुनः ।इन्द्रेनावीशितेशश्च आर्यः परिवृढः समः ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शरजन्माग्निभूः स्वामी विशाखः क्रौञ्चभेदनः ।तारकारिः शक्तिधरः कुमारो बहुलात्मजः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नाथः प्रभुः पतिः स्वामी विभुः परिवृढोऽधिपः ।ईश्वरो नायको नेता भर्तेन्द्र इन ईशिता ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ततः सर्वानुभूति च श्रीधरो दत्ततीर्थपः ।दामोदरः सुतेजाश्च स्वामी च मुनिसुव्रतः ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 ति (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्कन्दः स्वामी च सेनानी पार्वतीनन्दनस्तथा ॥ २६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ स्वामी विभुः भर्ताः परिवृढः प्रभुः पतिः ।अधिपश्चाऽधिभूरर्यो नेता नाथश्च नायकः ॥ ५३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्वाम्यऽमात्यस्तथा सुहृत् कोशो राष्ट्रं दुर्गो बलम् ॥ ११६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
स्कन्दो विशाखः सेनानीः स्वामी द्वादशलोचनः ।कृकवाकुध्वजः शक्तिधरः षाण्मातुरः स्थिरः ।शरजन्मा महाबाहुर्युद्धरङ्गः शिखिध्वजः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नर्मकीलो रतगुरुः स्वामी रमण इत्यपि ।अथ जारः पापपतिः पांशुलोपपती अपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्वामात्यश्च राष्ट्रञ्च दुर्गं कोषो बलं सुहृत् ॥
genderपुंmasc.
पौरश्रणी तदङ्गञ्च व्रूवते शब्दवेदिनः ।स्वाम्यमात्यः सुहृत् कोषो राष्ट्रं दुर्गं बलं तथा ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धनयुक्ते तु धनवान् इभ्य आट्यो धनीत्यपि ।ईश्वरो नायकः स्वामी प्रभुः परिवृटोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
बाहुलेयगुहकुक्कुटध्वजस्वामिशक्तिधरतारकारयः ।षाण्मातुरमहासेनगाङ्गेयक्रौञ्चभेदनाः ॥ ६३ ॥
रथोद्धताtwo metres in one verse
genderपुंmasc.
स्वाम्यमात्यसुहृत्कोशराष्ट्रदुर्गबलानि च ।षाड्गुण्यं षड्गुणाः संधिविग्रहो यानमासनम् ॥ १२७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इभ्यस्त्वाढ्यो धनी स्यात् परिवृढ इन ईशोऽधिभूः स्वास्यधीशो ।नेता नाथोऽधिपोऽपि प्रभुरथ बहुदः स्थूललक्षो वदान्यः ॥ १५९२ ॥
स्रग्धरा
genderविadj.doubtful
विघ्नहारी कुमारस्तु स्वामी द्वादशलोचनः ।बालचर्यः सिद्धसेनः कृकवाकुध्वजश्च सः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वामी गाङ्गेयगौरेयब्रह्मचारिमहौजसः ।षाण्मातुरः कार्त्तिकेयो ब्रह्मगर्भः षडाननः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वात्स्यायनस्तु कौटिल्यो विष्णुगुप्तो वराणकः ।द्राविलः पक्षिलः स्वामी मल्लनागोंऽगुलोऽपि च ॥ १५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वाम्यमात्यसुहृत्कोशराष्ट्रदुर्गबलानि च ।राज्यांगानि प्रकृतयः पौराणां श्रेणयोऽपि च ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तनयस्त्वस्य गोस्वामी (स्वामी) चाप्यथ राष्ट्रियः ।स्यालोऽस्य युवराजस्तु कुमारो भर्त्तृदारकः ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अधिभूरधिपोऽधीश ईशिताधिपतिः पतिः ।ईशः परिबृढः स्वामी स्थूललक्षो बहुव्यये ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्वामी पुमान् कार्त्तिकेये प्रभौ विष्णौ हरे हरौ ।स्थापन्योषधिभेदे स्त्री क्लीबं सवनरोपणे ॥
अनुष्टुप्
स्वामिन् as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् अर्यपर्जन्यौ रसदब्देन्द्रौ स्यादर्यः स्वामिवैश्ययोः । Amarakośa 3.3.280
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) इननिदानमवसानेऽपि स्वामिन्यपि भवेदिनः । जठरः कठिनेऽप्युक्तः प्राज्ञैः परिणतेऽपि च ॥ ८२५ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.825
- धरणिकोश अर्यपूज्यौ श्वशुरपूजार्हावर्यः स्यात्स्वामिवैश्ययोः । नयो नीतौ द्यूतभेदे मृत्युः स्यान्मरणे यमे ॥ Dharaṇikośa 25.1.2
- कोषकल्पतरु प्रकृतिस्यान्मूलमायापरमात्मशील- स्वाम्यादिपौरव्रजकारणेषु । पुंस्त्वादिलिङ्गे प्रकृतिस्तथैव स्यात्प्रत्ययस्यापि पुरोगभागे ॥ ३७ ॥ Koṣakalpataru 6.16.37
- कोषकल्पतरु आर्यवैश्ये तथा स्वामिनि चार्य उक्तो हेतौ फले कार्यमुशन्ति सन्तः । सूर्यो रवावौषधिसूर्यपत्न्योः । सूर्या [तु] शौर्यं किल शक्तिवाची ॥ १५ ॥ Koṣakalpataru 6.26.15
- कोषकल्पतरु ईश्वरशम्भौ स्वामिनि मन्मथे च विभवैराढ्ये भवेदीश्वरः पार्वत्यां गदिता स्त्रियामथ युगेऽस्त्री संशये द्वापरम् । उत्पत्तिस्थलसङ्घसत्तमगतः पुं[56a]स्याकरो भास्कर- स्त्वग्नौ चार्यमणि प्रभाकरसमो ध्वान्ते घने शार्वरम् ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.36
- नानार्थार्णवसंक्षेप इनआढ्ये स्वामिनि चेष्टं तु त्रिषु वाञ्छितमित्रयोः । यागक्रियाकर्मभूते पर्याप्ते यजने तु नप् ॥ ८३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.83
- नानार्थार्णवसंक्षेप ईशईशाने नृस्त्रियोरीशा भवेत् स्वामिनि तु त्रिषु । उष्णः पुंसि हुताशे स्याद् ग्रीष्मे शिग्रुमहीरुहे ॥ ९१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.91
- नानार्थार्णवसंक्षेप भर्तृस्वामिधारकयोर्ना तु पाणिग्राहे भवत् पुनः । सर्वनाम त्रि पूज्ये स्यात् स्त्र्यर्थे तत्र भवत्यसौ ॥ ८८९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.889
- नानार्थार्णवसंक्षेप विभुस्वामिन्यथ विधुः पुंसि विष्णौ चन्द्रे हुताशने । वायौ काले राक्षसे तु द्वे त्रि तु स्यादुपद्रुते ॥ १२५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1256
- नानार्थार्णवसंक्षेप ईश्वरत्रिस्तु स्वामिनि तत्रापि यदा स्त्र्यर्थस्तदेश्व्वरा । पार्वत्यां तु स्त्रियां विद्याद् द्वे रूपे ईश्वरीश्वरा ॥ २३४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.234
- परमानन्दीयनाममाला अधिअधि प्रश्नेऽधिके स्वामिशङ्कागर्हास्वपि स्मृतम् । अति स्मृतौ जवेऽथान्नं भक्ते भुक्तेऽपि दृश्यते ॥ १६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.16
- परमानन्दीयनाममाला ग्रामणीगोपुरं नगरद्वारे मुस्तकद्वारयोः पुनः । ग्रामणीः स्वामिनि श्रेष्ठे गर्जितो वारणान्तरे ॥ १६५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.9.165
- परमानन्दीयनाममाला नायकनिष्क्रमो निर्गमेऽकुल्ये निकृतोऽन्यत्कृतेऽधमे । नायको रत्नभेदे स्पात्प्रधानस्वामिनोरपि ॥ २७२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.18.272
- शब्दरत्नावली पतिपंक्तिर्दशाक्षरच्छन्दो दिक्संख्याश्रेणिषु स्त्रियाम् । प्राप्तं समञ्जसे लब्धे पतिः स्वामिन्यधीश्वरे । पातः पुमान् पतने स्यात्त्राते निगदिते त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.23
- शब्दरत्नावली अर्य्यअन्योऽप्यसदृशे भिन्ने वाच्यलिङ्गोऽपि कुत्रचित् । अर्य्यः स्वामिनि वैश्ये स्यादास्यं वक्रे स्थितौ स्त्रियाम् ॥ इज्याचीयां क्रतौ दाने सङ्गमे स्त्री गुरौ त्रिषु । इभ्या करेणौ शल्लक्यां स्त्रियागाढ्येऽभिधेयवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.4
- शब्दरत्नावली ईश्वरआशरो राक्षसे पुंसि तथा वैश्वानरेऽपि च । इत्वरी कुलटायां स्त्री पथिकक्रूरयोस्त्रिषु ॥ ईश्वरः शङ्करे कामे नाट्ये स्वामिनि वाच्यवत् । ईश्वरा चेश्वरी गौर्य्यां लक्ष्मीवाण्यादिशक्तिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.58
- शब्दरत्नाकर अर्यहयकुत्सितयोरर्वा स्यादर्यः स्वामिवैश्ययोः । घृष्टिमूषिकयोराखुरारो भौमारकूटयोः ॥ १८७१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1871
- शब्दरत्नाकर इनआशीः स्यादभिलाषेऽथ स्यादिनः स्वामिसूर्ययोः । इरा सुराम्बुभूवाक्षु सगोनडीषु तास्विडा ॥ १८७४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1874
- शब्दरत्नाकर पतिपायो वयसि बाहुल्ये तुल्यानशनमृत्युषु । पतिः स्वामिनि पत्यौ च पत्री श्येनपृषत्कयोः ॥ १९५२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1952
- त्रिकाण्डशेष विभुभूर्भूमौ स्थानमात्रे च भमृक्षे भृगुजे पुमान् । रम्भा कदल्यप्सरसोर्विभुः स्यात्स्वामिनित्ययोः ॥ २८९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.289
- त्रिकाण्डशेष ईश्वरगौरीश्वरी शिवस्वामिकन्दर्पेष्वीश्वरः पुमान् । उदारौ दक्षिणस्थूलौ द्रुमे मेढ्रेऽप्युदुम्बरः ॥ ३३२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.332
- वैजयन्ती अर्यअट्टावतिशयक्षौमावर्घौ पूजाप्रतिक्रयौ । अर्याः शास्तृस्वामिवैश्याः सर्पे वृत्त्रासुरेऽप्यहिः ॥ ५ ॥ Vaijayantī 6.1.5
- वैजयन्ती ग्रामणीग्रामणीः स्वामिनि श्रेष्ठे ग्रामेशे नापिते तु ना । गोमुखोऽस्त्री वाद्यभेदे नक्रे नाले वने नपुम् ॥ ३६ ॥ Vaijayantī 7.5.36