सुदर्शन
sudarśanaपुं · masc.In 20 kośas: 30 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
नाभिश्च जितशत्रुश्च जितारिरथ संवरः ।मेघो धरः प्रतिष्ठश्च महासेननरेश्वरः ॥ ३६ ॥सुग्रीवश्च दृढरथो विष्णुश्च वसुपूज्यराट् ।कृतवर्मा सिंहसेनो भानुश्च विश्वसेनराट् ॥ ३७ ॥सूरः सुदर्शनः कुम्भः सुमित्रो विजयस्तथा ।समुद्रविजयश्चाश्वसेनः सिद्धार्थ एव च ॥ ३८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 श्च (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
अचलो विजयो भद्रः सुप्रभश्च सुदर्शनः ।आनन्दो नन्दनः पद्मो रामो विष्णुद्विषस्त्वमी ॥ ६९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मातलौ हयंकषः स्यादैरावणे मदाम्बरः ॥ ३३ ॥सदादानो भद्ररेणुः पुरे त्वैन्द्रे सुदर्शनम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
गृध्रे तु पुरुषव्याघ्रः कामायुः कूणितेक्षणः ॥ १९२ ॥सुदर्शनः शकुन्याजौ शुके तु प्रियदर्शनः ।श्रीमान्मेधातिथिर्वाग्गमी मत्स्ये तु जलपिप्पिकः ॥ १९३ ॥मूको जलाशयः शेवः सहस्रदंष्ट्रस्त्वेतनः ।जलवालो वदालोऽथ पाठीने मृदुपाठकः ॥ १९४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शङ्खो लक्ष्मीपतेः पाञ्चजन्यश्चक्रं सुदर्शनम् ।कौमोदकी गदा खड्गो नन्दकः कौस्तुभो मणिः ॥चापः शार्ङ्गं मुरारेस्तु श्रीवत्सो लाञ्छनं स्मृतम् ।अश्वाश्च शैब्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकाः ॥सारथिर्दारुको मन्त्री ह्युद्धवश्चानुजो गदः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चक्रं सुदर्शनं चापं शार्ङ्गं कौमोदकी गदा ।खड्गोऽस्य नन्दकः शङ्खः पाञ्चजन्यः प्रकीर्तितः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गृध्रस्तु पुरुषव्याघ्रो दूरदर्शी सुदर्शनः ।शशादनो वर्तुलाक्षः श्येनोऽपि च निगद्यते ॥ ३०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विष्णुः सुदर्शनः शंभुर्बन्धुर्भानुरितीर्यते ।सुग्रीवो मन्मथः स्वामी विष्णुपुत्रो भवः शिवः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गदोऽनुजः पाञ्चजन्यो दक्षिर्णावर्त्त इत्यपि ।शङ्खो माला वैजयन्ती चक्रमस्त्री सुदर्शनः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
चक्रं सुदर्शनोऽस्त्री स्यान्नन्दयन्तस्तु नन्दकः ।अस्यासिरथ शारङ्गं शार्ङ्गं च धनुरीरितम् ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
मेरोः कदम्बो भद्रः स्याज्जम्ब्वां द्वंद्वे सुदर्शनः ।मेरौ जम्बूनदी प्रोक्ता देवालंकारफेनसूः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भार्याटिकः स्त्रीजितः स्याच्चक्षुष्यस्तु सुदर्शनः ।सुभगो वल्लभो रुच्यो दयितः प्रिय इत्यपि ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मेधिर्गवेधुः कर्कन्धुस्तद्वज्जम्ब्वां सुदर्शनः ।रत्नरत्नी मुनिर्योनिर्हनुः पृश्न्यशनिर्मनुः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
सुदर्शनो विष्णुचक्रं वाहनं वज्रजित्पुनः ।पाञ्चजन्योऽस्य कम्बुः स्यादङ्कः श्रीवत्स एव हि ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अलक्तकुन्तौ पृषताः कपर्दोगदागदौ बुद्बुदपोतगन्धाः ।अगाधपिष्टातसुदर्शनाश्चशम्बाम्बतिष्याः सिचयोल्लपुण्ड्राः ॥ १९ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
चक्रे सुदर्शनं शङ्खे पाञ्चजन्यः शिखामणौ ।नन्दकी स्याद्गदायां तु मोदी कौमोदकी तथा ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हृषीकेशो हरिः शौरिः श्रीवत्साङ्को रमापतिः ।कौमोदकी विष्णुगदा शौरिचक्रं सुदर्शनम् ॥ ३९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कृतवर्मा नृपो सिंहसेनो भानुर्नरेश्वरः ।विश्वसेनस्तथा सूरः सुदर्शनश्च कुम्भराट् ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वैजयन्तस्तु प्रासादः वैजयन्तो ध्वजस्तथा ।पुर्यमरावती ज्ञेया नामापरं सुदर्शनम् ॥ १९७ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
चापं शार्ङ्गं तु विष्णोः स्यात् तथा चक्रं सुदर्शनः ।स्यमन्तको मणिर्हस्ते भुजमध्ये च कौस्तुभः ॥ ३०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अचलो विजयो भद्रः सुप्रभोऽपि सुदर्शनः ।आनन्दो नन्दनश्चैव पद्मो रामस्तथा किल ॥ ११३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आजः सुदर्शनश्चैव दांक्षाय्यो दूरदृक् पुनः ।कामायुश्चेति नामानि गृध्रस्य संभवन्ति वै ॥ २४२२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अस्य शङ्खः पाञ्चजन्यः चक्रञ्चास्य सुदर्शनः ।गदा कौमोदकी चास्य कौमोदीत्यपि सा मता ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपेन्द्र इन्द्रावरजो ब्रह्मनाभो वृषाकपिः ।तस्य शङ्खश्च चक्रं च पाञ्चजन्यसुदर्शने ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बलाकाजातिरेषः स्यात् तदन्यो नालिकेरजः ।गृध्रे तु पुरुषव्याघ्रो दाक्षाय्यश्च सुदर्शनः ॥ ८०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चक्रं सुदर्शनोऽस्त्रियाम् ॥ ९ ॥
genderपुंक्लीm. n.
कौस्तुभोऽस्य मणिर्लक्ष्म श्रीवत्सो नन्दकुस्त्वसिः ।चापः शार्ङ्गं पाञ्चजन्यः शंखश्चक्रं सुदर्शनम् ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अमरावत्यस्य पुरी स्यात्सुदर्शनमित्यपि ।अश्वोऽस्य वृषणश्वः स्यादारामस्त्वस्य नन्दनम् ॥ १० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त्य (wrong syllable)
genderक्लीneut.
गृध्रस्तु पुरुषव्याघ्रो दूरदर्शी सुदर्शनः ।दाक्षाय्यश्चाप्यथ श्येनो वर्तुलाक्षः शशादनः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रसायनं व्याधिजिदौषधे स्या-द्विषे विडङ्गे नरि पक्षिराजे ।सुदर्शनः पुंसि मुरारिचक्रेक्लीबे तु शक्रस्य पुरे प्रदिष्टः ॥ २६ ॥
उपजातिः
आज्ञौषधीभेदगतस्तु स स्त्रीमेरोस्तु जम्ब्वां नरि[22a]स स्त्रियां च ।स्यात्स्नेहवस्तावनुशोचने चा-प्युपासनेऽन्वासनमामनन्ति ॥ २७ ॥
उपजातिःmetre not read in every line
doubtful
निगदाख्ययजुर्वेद विशेषे तु स्त्रियामियम् ।सुब्रह्मण्यात्र सादीनि पूर्ववत् स्यात् सुदर्शनः ॥ ६७५ ॥
अनुष्टुप्
meanings
पुनः पुंसीक्ष्वाकुवंशप्रभवे क्षत्त्रियान्तरे ।शङ्खणस्य सुते विष्णुचक्रे चान्यस्तु तन्नपि ॥ ६७६ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
दध्यालीसंज्ञके वल्लीजातिभेदे द्वयोः पुनः ।गृध्राह्वये पक्षिभेदे समासादीनि पूर्ववत् ॥ ६७८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
सदादानो गन्धहस्तिन्यैरावतगणेशयोः ।सम्बदनं वशीकारे क्लीबमालोचनेऽपि च ॥समादानं समीचीनग्रहे बौद्धाह्णिकेऽपि च ।सम्वाहनन्तु भारादिवाहने चाङ्गमर्दने ॥समापनं परिच्छेदप्रमापनसमाप्तिषु ।सनातनो हरे विष्णौ नित्यपित्रतिथिष्वपि ॥सनातनी भवान्यान्तु वाण्यब्धिसुतयोः स्त्रियाम् ।स्तनयित्नुर्जलधरे विद्युति स्तनिते स्त्रियाम् ॥सरोजिनी तु कमलाकरपङ्कजयोः स्त्रियाम् ।समापन्नं वधे क्लिष्टे समाप्तप्राप्तयोरपि ॥संयमनं व्रते बन्धे यमपूर्यामपि स्त्रियाम् ।भवेत्सारसनं काञ्च्यामुरस्तेन तनुत्रिणाम्(?) ॥सामयोनिर्ग्रजब्रह्मसामोत्थेषु भवेत्पुमान् ।सुदर्शनो विष्णुचक्रे जम्बूवृक्षे सुरलाये ॥क्लीबं महेन्द्रनगरे प्रज्ञौषधिभिदोः स्त्रियाम् ।सुयामुनोऽच्युते मेघे प्रासादवत्सराजयोः ॥सुकर्मा योगभेदे स्यात्सत्कर्मविधिकर्मणोः ।सुधन्वा वीरभेदे स्याद्धानुष्के विश्वकर्मणि ॥सुपर्वा पुंसि वंशे तु धूमपर्वामरेषु च ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 3 द (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 म (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द (wrong syllable)
सुदर्शन as a meaning in nānārtha verses
- शिवकोष श्रावणीश्रावणी श्रवणे मुण्ड्यां जटामांस्यां सुदर्शने । श्रीपर्णी तु हठे मुद्यां सप्तपर्णे तु कट्फले ॥ १६३ ॥ Śivakoṣa 11.2.163
- तन्त्राभिधान चचः पुष्करो हली वाणी चात्मशक्तिः सुदर्शनः । चतुर्मुण्डधरो भौमो महिषाचारसम्बिनी ॥ ७२ ॥ Tantrābhidhāna 2.23.72