उपमान
upamānaक्ली · neut.In 14 kośas: 12 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
औपम्यमनुकारोऽनुहारः साम्यं तुलोपमा ।कक्षोपमानमर्चा तु प्रतेर्मा यातना निधिः ॥ १४६३ ॥छाया छन्दः कायो रूपं बिम्बं मानकृती अपि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 का (wrong syllable)
genderक्लीneut.
प्रतिकृतिरर्चा पुंसि प्रतिनिधिरुपमोपमानं स्यात् ।वाच्यलिङ्गाः समस्तुल्यः सदृक्षः सदृशः सदृक् ॥ ३६ ॥साधारणः समानश्च स्युरुत्तरपदे त्वमी ।निभसङ्काशनीकाशप्रतीकाशोपमादयः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
उपमार्चा प्रतिनिधिः पुंसि प्रतिकृतिः स्त्रियाम् ।प्रतिबिम्बं प्रतिमानमुपमानं नपुंसकम् ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ति (wrong syllable)
genderक्लीneut.
प्रख्य-प्रतीकाश-निभोपमानो-पमा-प्रकार-प्रतिम-प्रकाशाः ।संकाश-नीकाश-सनाभि-भूतरूपादयश्चोत्तरगाः समार्थाः ॥ ६६ ॥
उपजातिः
genderविadj.
कक्षा तुला चोपमा स्यादुपमानं तु न स्त्रियाम् ॥ ३३ ॥
genderक्लीneut.
अन्यवस्तुनि चारोपे गुणानन्यस्य वस्तुनः ।उपमा चोपमानं च उपमं च क्वचित्क्वचित् ॥ ६१४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
समानं सदृशं xx संकाशः संनिभः समः ।अनुहारश्चोपमानं समकक्षा तुलोपमा ॥ १०१ ॥
metre not recognisedLatin letters: xx
genderक्लीneut.
औपम्यमुपमानमुपमितिस्तथोपमा ।अनुकारोऽनुहारश्च साम्यं कक्षा तथा तुला ॥ २६५९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
प्रतिबिम्बं प्रतिच्छाया प्रतिमा प्रतियातना ।उपमोपमितिः स्त्री स्यादुपमानं नपुंसकम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अन्तरालं, समं तुल्ये समानं सदृशं सदृक् ।सदृक्षमनुहारे तूपान्मान-मिति-मा-मताः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
अर्चा प्रत्याकृतिश्छायोपमा प्रतिनिधिः पुमान् ।प्रतिमानोपमाने च बिम्बोऽस्त्री प्रतिविम्बवत् ॥ १५३७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रतिच्छन्दः प्रतिनिधिर्बेरं च प्रतिरूपकम् ।प्रतिबिंबोपमाने च सादृश्ये सन्निभं निभम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उपमान as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) वाचिराय चिररात्राय दीर्घकाले प्रयुज्यते । चिरं चिराच्चिरेणेति वा विकल्पोपमानयोः ॥ ८७३ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.873
- धरणिकोश भूतभूतं क्ष्मादौ पिशाचादौ न्याय्ये जन्तूपमानयोः । भूतं प्राप्तेऽपि वृत्ते च देवयोन्यन्तरेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 15.3.4
- धरणिकोश ववशब्द उपमाने स्याद्वरुणे च त्वनव्ययम् । वा समुच्चयोपमयोर्वा विकल्पेऽवधारणे ॥ Dharaṇikośa 34.13.1
- कोषकल्पतरु भूतसत्ये व्यतीतेऽप्युचितोपमान- प्राप्तप्रवृत्तेषु विशेष्यगामि । भूम्यादिपञ्चस्वपि चेतनेऽन्त्ये प्रेते पिशाचेऽपि च भूतमस्त्री ॥ १५ ॥ Koṣakalpataru 6.16.15
- शब्दरत्नावली यदुतआराद्दूरे समीपे च तथाभ्यन्तरगाढयोः । स्यात्कच्चिन्मङ्गले प्रश्ने हर्षे कामप्रवेदने ॥ पश्चात्प्रतीच्याञ्चरमे त्वधिकारे च दृश्यते । यदुत्प्रश्ने वितर्के च प्रकारार्थोपमानयोः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.28
- शब्दरत्नावली नुन निषेधे तूपमायां शिरश्चालन इत्यपि ॥ नि सामीप्ये निवेशेऽतिशये दाने च संशये । नित्यार्थे कोशले क्षेपे बन्धेऽन्तर्भावमोक्षयोः ॥ आश्रये राश्यधोभावविन्यासोयरमेष्वपि । नु प्रश्नातीततर्कानुनयोपमानहेतुषु ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.39
- शब्दरत्नाकर वावि निषेधे पृथग्भावे वा विकल्पोपमानयोः । समुच्चये च वै पापे वाक्यारम्भप्रसिद्धयोः ॥ २२५५ ॥ Śabdaratnākara 5.1.2255
- वैजयन्ती वाप्रश्ने विकल्पे नु स्विच्च प्रादौ यात्राप्रकृष्टयोः । वि निषेधे पृथग्भावे वा विकल्पोपमानयोः ॥ ६ ॥ Vaijayantī 8.7.6