सम
samaवि · adj.In 17 kośas: 38 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 21 as a meaning of another word.
सर्वं समस्तमन्यूनं समग्रं सकलं समम् ।विश्वाशेषाखण्डकृत्स्नन्यक्षाणि निखिलाखिले ॥ १४३३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
तुल्यः समानः सदृक्षः सरूपः सदृशः समः ।साधारणसधर्माणौ सवर्णः संनिभः सदृक् ॥ १४६१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रतिकृतिरर्चा पुंसि प्रतिनिधिरुपमोपमानं स्यात् ।वाच्यलिङ्गाः समस्तुल्यः सदृक्षः सदृशः सदृक् ॥ ३६ ॥साधारणः समानश्च स्युरुत्तरपदे त्वमी ।निभसङ्काशनीकाशप्रतीकाशोपमादयः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
गणनीये तु गणेयं संख्याते गणितमथ समं सर्वम् ॥ ६४ ॥विश्वमशेषं कृत्स्नं समस्तनिखिलाखिलानि निःशेषम् ।समग्रं सकलं पूर्णमखण्डं स्यादनूनके ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
सदृक् समानः सदृशः सदृक्षः,प्रख्यः प्रकाशः प्रतिमः प्रकारः ।तुल्यः समः सन्निभ इत्यभिन्नाः,शब्दाः प्रयोगेषु गवेषणीयाः ॥ ६९४ ॥
उपजातिः
genderविadj.
वृत्तं समं चार्धसमं विषमं त्रिविधं च तत् ।गणबद्धमिदं छन्द आर्याद्यं मात्रिकं च तत् ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वाच्यलिङ्गाः समस्तुल्यः सदृक्षः सदृशः सदृक् ।साधारणः समानश्च ते तूत्तरपदे स्थिताः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
गणनीयं गणेयं च संख्यातं गणितं पुनः ।सर्वविश्वसमाशेषसमस्तनिखिलानि च ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अथापि चैवं सर्वस्तु विश्वः समसिमावपि ।इदं प्रत्यक्षनिर्देश्यमेतन्नेदिष्ठवर्त्ति तत् ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
जलपर्यायसर्पार्थः समो राजिलडुंडुभौ ।मातुलानो मातुलाहिर्द्विमुखः पुंस्यहीरणिः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्कबन्धुर्धर्मधातुर्जितारिः केवली वितः ।महाश्रमणश्च पुनर्मुनीन्द्रोऽर्हन्समोऽपि च ॥ ७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
व्यक्तं पूर्णं प्रसन्नं च सुकुमारमलङ्कृतम् ।समं सुरक्तं सुश्लक्ष्णं विक्रुष्टं मधुरं तथा ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अमा महाकला बिम्बस्त्वस्त्री स्यान्मण्डलं त्रिषु ।नेमो ना खण्ड-शकल-खण्डलानि न योषिति ॥अर्द्धस्त्रिषु समेंऽशेऽर्द्धं भित्तं शल्कं दलं समम् ।स्त्री फालिरर्द्धा तज्जादावथार्द्धपरिमाणके ॥अर्द्धिकः स्त्री त्वार्द्धिकास्या भवेच्चान्द्रार्द्धिकाह्नि च ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ओजं स्याद्विषमं स्थानं युक्समं समुदीर्यते ।प्रस्तारः स्यात्कलान्यासः छन्दो वृत्तं नपुंसके ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
जाठरोऽग्निः समः प्रोक्तो यो भुक्तं भेषजं तथा ।चतुर्भिः पचति द्वाभ्यां प्रहराभ्यामनुक्रमम् ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अशेष-निःशेष-समस्त-सर्वेकृत्स्नाखिलाखण्ड-समग्र-विश्वे ।अन्यून-पूर्णे सकलं समं चन्यक्षं तथाक्ष्णे( ? )न्निखिलं सिमं च ॥ ९२ ॥
उपजातिः
genderविadj.
समः समानः सदृशः सदृक्षःसदृक् सधर्मापि सरूप-तुल्यौ ।सवर्ण-साधारण-संनिभाश्चतथानुरूपश्च समार्थकाः[177a] स्युः ॥ ६५ ॥
उपेन्द्रवज्राmetre not read in every line
genderविadj.
समः सवर्णः सज्ञातिः सदृक्षः सदृशः सदृक् ।तुल्यः सधर्मरूपश्च तुला कक्षोपमा विधा ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
धोरणी श्रेमिवीथ्यौ च द्वितयं युगलं समम्? ।यामलं यमलं द्वन्द्वं युग्मं द्वैतं यमं द्वयम् ॥ ३१४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अर्धर्चः कवचः कच्छपुच्छोञ्छास्तु व्रजोटजौ ।[9] कुञ्जो मलयजो भूर्जध्वजाम्बुजसमास्तथा ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कालो दिष्टोऽप्यनेहापि समयः सम इत्यपि ।घस्रो दिनः समा वारोऽहः क्लीबे तिथिरित्यपि ॥ १३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समः संवत्सरे प्रोक्तः शरदब्दोऽपि वत्सरः ।संवर्तः प्रलये पापे वृजिनं कलुषं विघम् ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समानं सदृशं xx संकाशः संनिभः समः ।अनुहारश्चोपमानं समकक्षा तुलोपमा ॥ १०१ ॥
metre not recognisedLatin letters: xx
genderविadj.
विश्वं सर्वं समस्तञ्च समग्रं सकलं समम् ॥ २६०५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
समानः सन्निभस्तुल्यं सदृक्षः सदृशः सहक् ।साधारणः सधर्मा च सवर्णः सरूपः समः ॥ २६५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 रू (wrong syllable)
genderविadj.
समः समानः सदृशस्तुल्यः साधारणः सदृक् ।सदृक्षश्चेति सप्तैते वाच्यलिङ्गाः समार्थकाः ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अथ सर्वं समं विश्वमशेषं निखिलाखिलम् ।समस्तं सकलं कृत्स्नं समग्रं स्यादनूनकम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मोघे निरर्थकं स्पष्टे प्रव्यक्तं स्फुटमुल्वणम् ।समं समानं सामान्यं स्यात् साधारणमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
संयतं राटी रालिर्ना समितिः समितः समित् ।समः स्फोट-स्फेट-फेटाः प्रध्मश्च प्रधनं तथा ॥ २९० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 टी (wrong syllable)
genderपुंmasc.
समं सिमं च निःशेषाऽ-शेषे सकल-शल्कके ।अन्यूनाऽनूने, अपूर्णे उनमूनम्, समार्द्धके ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अन्तरालं, समं तुल्ये समानं सदृशं सदृक् ।सदृक्षमनुहारे तूपान्मान-मिति-मा-मताः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उत्तरे तत्प्रभेदाः स्युर्निमितं स्फुरितं समम् ।तिर्यग्भ्रान्तं सुंपुटकं जिह्वायुद्धावपीडिते ॥ ९८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
जंघापदं चतुष्पादस्त्रिपादस्तु गृहान्तरम् ।अंगुलोऽस्त्री यवा अष्टौ समस्तु चतुरंगुलः ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तौ तु द्वौ शाकटौ भारः शाकटीनः शलाटवत् ।भारा दश समं संगं धारभारं च शाकटम् ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आचितं द्व्याचितं होढं हेलकं समकं समम् ।वाहितं भारितं चाष्टावृक्षाद्दशगुणाः क्रमात् ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अखण्डकृत्स्ननिः शेषपूर्णविश्वसमानि च ।खण्डनेमोनविकलाः पूर्णे भरितपूरितौ ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
समं समानं सविधं सदृक्षं सदृशं सदृक् ।तुल्यं सवर्णं शब्देभ्यः परे स्युः प्रतिमा प्रभा ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सम as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् भूतयुक्ते क्ष्मादावृते भूतं प्राण्यतीते समे त्रिषु । Amarakośa 3.3.152
- नामलिङ्गानुशासनम् समानसमानाः सत्समैके स्युः पिशुनौ खलसूचकौ ॥ १२७ ॥ Amarakośa 3.3.127
- धरणिकोश समानसमानं सत्समैकेषु समानो नाभिमारुतः । संस्थानमाकृतौ मृत्यौ संनिवेशे चतुष्पथे ॥ Dharaṇikośa 19.2.41
- धरणिकोश सुषमदुर्नामा दीर्घकोषी स्यान्नाम यस्याश्च कुत्सितम् । सुषमा परमा शोभा सुषमं सुन्दरं समम् ॥ Dharaṇikośa 24.2.11
- कोषकल्पतरु प्राञ्चतिप्रतेर्व्यावर्तने प्रात्तु समः सांगत्य ईरितः । अपात्प्रत्यग्दिश्युदस्तु कुबेराशार्थको मतः ॥ २५ ॥ Koṣakalpataru 3.5.25
- कोषकल्पतरु एवम्प्रबाहुकं स्यात्समकाल ऊर्द्ध्वे प्रकारसादृश्यसमार्थमेवम् । जोषं तु तूष्णींभवने सुखे[स्या]- दमा सहार्थे निकटार्थके च ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 5.1.7
- कोषकल्पतरु सम्अलं तु भूषा-प्रतिषेध-शक्ति- पर्याप्ति-वैयर्थ्य-निवारणेषु । शं स्यात्सुखे मङ्गलवाचकं च सं तु प्रकृष्टे रुचिरे समे च ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 5.1.9
- कोषकल्पतरु समाननाभिस्थवायौ तु समानमस्त्री समैकसत्सु प्रथितं त्रिलिङ्गम् । योगे तु ना सुन्दरवाचि भेद्ये स्याच्छो[13b]भनं शासनमस्ति शास्तेः ॥ Koṣakalpataru 6.21.43
- कोषकल्पतरु सनाभिआरम्भः सुरभिः पुमानृतुपतौ गन्धे च गन्धोपले चाम्पेये सुमनःफले च कनके स्त्री शल्लकी गोगतः । सद्गन्धे रुचिरे च वाच्यवदथ ज्ञातौ सनाभिः[30a] समे वर्षाभूर्नरि भेककिंचुलुकयोर्वृश्चीकभेक्योः स्त्रियाम् ॥ ५२ ॥ Koṣakalpataru 6.24.52
- कोषकल्पतरु सुषमकान्तार्तवे चाथ कृतेऽन्यलिङ्गः स्यात्कृत्रिमोऽन्त्ये लवणान्तरे च । स्यात्सिल्हके चाथ समे च चारौ विशेष्यवत्स्यात्सुषमं स्त्रियां तु ॥ ८८ ॥ Koṣakalpataru 6.25.88
- कोषकल्पतरु प्रतिकारपादूकरे चर्मकरौषधौ स्त्री माहिष्यतः स्यात्तनये करण्याः । तक्षण्यपि स्याद्रथकार आद्ये भटे समे च प्रतिकार उक्तः ॥ ११ ॥ Koṣakalpataru 6.27.11
- कोषकल्पतरु नीकाशसंकाश उक्तः सदृशेऽन्तिकेऽथ नीकाश उक्तः समनिर्णयार्थः । हुताश उक्तो दहने त्रयेऽथ कीनाश उक्तो यमकर्षकार्थः ॥ १८ ॥ Koṣakalpataru 6.30.18
- कोषकल्पतरु छन्दछन्दो यदृच्छाचरणे च पद्य- भेदेऽप्यदन्तस्तु पुमान्समार्थः । एनोऽपराधे कलुषे मन[89b]स्तु चित्ते धियां पुंसि भवेन्न रोदः ॥ १०० ॥ Koṣakalpataru 6.31.100
- शब्दरत्नावली भूतक्लीबं त्रिषु चिते प्राप्ते वृत्ते सत्ये समेऽपि च । पुमान् कुमारयोगीन्द्रदेवयोन्यरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.35
- शब्दरत्नावली समानसमानो नाभिवायौ ना सत्समैकेषु च त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.89
- शब्दरत्नावली साधनसावनः क्रतुकर्मान्ते यजमाने प्रचेतसि । साधनं दापने सैन्ये शिश्ने च गमने धने ॥ तथा निर्वर्त्तनोपायमृतसंस्कारयोरपि । समे वेदान्तरोपायभेदयोरपि न द्वयोः(?) ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.96
- शब्दरत्नावली सुषमासम्भ्रमः पुंसि संवेगादरयोः साध्वसेऽपि च । सरमा राक्षसीभेदे कुक्कुर्यामपि च स्त्रियाम् ॥ सुषमाऽत्यन्तशोभायां स्त्री मनोज्ञे समे त्रिषु । सुषीमो नागभेदे ना मनोज्ञशीतयोस्त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.44
- शब्दरत्नाकर बिम्बप्रतिबिम्बे प्रतिकृतौ बिम्बोऽस्त्री मण्डले समे । बाणः शरे बलिसुते वृक्षभेदे तु वा स्त्रियाम् ॥ १९६५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1965
- त्रिकाण्डशेष सदृशदाने रोगेऽपि च स्पर्शः सदृशं तूचिते समे । Trikāṇḍaśeṣa 3.3.449
- वैजयन्ती भूतखादौ जन्तौ च भूतं क्ली समातीतोचिते त्रिषु । भास्वानिंदौ भास्वरेऽर्के भेको वर्षाभ्वि कातरे ॥ ५९ ॥ Vaijayantī 6.5.59
- वैजयन्ती समानसमानः प्राणभेदे ना त्रिष्वेकसमसाधुषु । संस्कारे ना संस्कृतिः स्त्री संकल्पप्रतियत्नयोः ॥ ८८ ॥ Vaijayantī 7.5.88