समान
samānaवि · adj.In 17 kośas: 25 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
तुल्यः समानः सदृक्षः सरूपः सदृशः समः ।साधारणसधर्माणौ सवर्णः संनिभः सदृक् ॥ १४६१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्राणोऽपानः समानश्चोदानव्यानौ च वायवः ।हृदि प्राणो गुदोऽपानः समानो नाभिमण्डले ॥उदानः कण्ठदेशे स्याद्व्यानः सर्वशरीरगः ।(अन्नप्रवेशनं मूत्राद्युत्सर्गोऽन्नविपाचनम् ॥भाषणादि निमेषादि तद्व्यापाराः क्रमादमी) ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रतिकृतिरर्चा पुंसि प्रतिनिधिरुपमोपमानं स्यात् ।वाच्यलिङ्गाः समस्तुल्यः सदृक्षः सदृशः सदृक् ॥ ३६ ॥साधारणः समानश्च स्युरुत्तरपदे त्वमी ।निभसङ्काशनीकाशप्रतीकाशोपमादयः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
सदृक् समानः सदृशः सदृक्षः,प्रख्यः प्रकाशः प्रतिमः प्रकारः ।तुल्यः समः सन्निभ इत्यभिन्नाः,शब्दाः प्रयोगेषु गवेषणीयाः ॥ ६९४ ॥
उपजातिः
genderविadj.
शुषिर्महाबलो वेगी नभोजातः सदागतिः ।प्राणोपानः समानश्चोदानव्यानौ च वायवः ॥ १२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वाच्यलिङ्गाः समस्तुल्यः सदृक्षः सदृशः सदृक् ।साधारणः समानश्च ते तूत्तरपदे स्थिताः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
समानः संधिहृन्नाभीपूदानो हृच्छिरोऽन्तरा ।सर्वत्वग्वृत्तिको व्यानो नाग आकुञ्चनक्रियः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यौवनालग्ननलिनप्रस्फोटनपिधानयोः ।पुलिनाशनयोस्तद्वदुदपानसमानयोः ॥ १६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
प्राणापान-समानोदान-व्यानाः शरीरगा मरुतः ।हृदये पायौ नाभौ कण्ठे सर्वे च विष्ठिताः क्रमशः ॥ १५९ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
समः समानः सदृशः सदृक्षःसदृक् सधर्मापि सरूप-तुल्यौ ।सवर्ण-साधारण-संनिभाश्चतथानुरूपश्च समार्थकाः[177a] स्युः ॥ ६५ ॥
उपेन्द्रवज्राmetre not read in every line
genderविadj.
श्राद्धो[232b]त्सेध-कबन्ध-सौध-मधु चान्धं चायुधं चौषधंमौनं मानविमानयानपुलिनापीनोदपानासनम् ।उद्यानं नलिनं खलीनखलिनस्थानाभिधानौदन-ब्रह्मप्रेमसमानजानुनिधनप्रस्फोटनं पक्ष्म च ॥ ५० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
श्राद्धपुंक्लीउत्सेधपुंक्लीकबन्धपुंक्लीसौधपुंक्लीमधुपुंक्लीअन्धपुंक्लीआयुधपुंक्लीऔषधपुंक्लीमौनपुंक्लीमानपुंक्लीविमानपुंक्लीयानपुंक्लीपुलिनपुंक्लीआपीनपुंक्लीउदपानपुंक्लीआसनपुंक्लीउद्यानपुंक्लीनलिनपुंक्लीखलीनपुंक्लीखलिनपुंक्लीस्थानपुंक्लीअभिधानपुंक्लीओदनपुंक्लीब्रह्मन्पुंक्लीप्रेमन्पुंक्लीसमानपुंक्लीजानुपुंक्लीनिधनपुंक्लीप्रस्फोटनपुंक्लीपक्ष्मन्पुंक्ली
genderपुंक्लीm. n.
अपानः पृष्ठपार्ष्णिस्थ उदानो हृच्छिरोऽन्तरे ।प्राणो हृन्नाभिनक्रस्थः समानो नाभिहृद्गतः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अन्तरं चान्तरालं च मध्यं माध्यन्दिनं समम् ।सधर्मा सदृशश्चैव समानः संनिभः सदृक् ॥ ३४७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
समानो वर्धमानश्च विमाननिधने अपि ।हायनस्थानयानानि वस्नोद्यानासनानि च ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
समे तुल्यः सदृक्षश्च सदृक् सदृश इत्यपि ।साधारणे समानं स्यात्समलः समकोऽपि च ॥ ६१५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
समानं सदृशं xx संकाशः संनिभः समः ।अनुहारश्चोपमानं समकक्षा तुलोपमा ॥ १०१ ॥
metre not recognisedLatin letters: xx
genderविadj.
genderपुंmasc.
समानः सन्निभस्तुल्यं सदृक्षः सदृशः सहक् ।साधारणः सधर्मा च सवर्णः सरूपः समः ॥ २६५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 रू (wrong syllable)
genderविadj.
हृदि प्राणो गुदेऽपानः समानो नाभिदेशके ।उदानः कण्ठदेशे स्याद् व्यानः सर्वशरीरगः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समः समानः सदृशस्तुल्यः साधारणः सदृक् ।सदृक्षश्चेति सप्तैते वाच्यलिङ्गाः समार्थकाः ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मोघे निरर्थकं स्पष्टे प्रव्यक्तं स्फुटमुल्वणम् ।समं समानं सामान्यं स्यात् साधारणमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अन्तरालं, समं तुल्ये समानं सदृशं सदृक् ।सदृक्षमनुहारे तूपान्मान-मिति-मा-मताः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सदागतिर्गन्धवहो नभस्वानग्निसारथिः ।प्राणापानव्यानोदानसमानाः शरीरगाः पवनाः ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
समं समानं सविधं सदृक्षं सदृशं सदृक् ।तुल्यं सवर्णं शब्देभ्यः परे स्युः प्रतिमा प्रभा ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
नाभिस्थवायौ तु समानमस्त्रीसमैकसत्सु प्रथितं त्रिलिङ्गम् ।योगे तु ना सुन्दरवाचि भेद्येस्याच्छो[13b]भनं शासनमस्ति शास्तेः ॥
उपजातिःmetre not read in every line
समानो देहवायौ च संस्थानं मृत्युरूपयोः ।सन्तानः सन्ततौ देववृक्षे चाऽपत्यगोत्रयोः ॥ २६८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsदेहवायु
समान as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश प्रतिकृतिअपचितिर्व्ययार्चनहानिषु प्रतिकृतिः प्रतिकारसमानयोः । कुहरितं रटिते पिकनिस्वने परिगतं गतवेष्टितलब्धिषु ॥ Dharaṇikośa 15.1.30
- कोषकल्पतरु अन्यअन्यस्तु भिन्ने त्रिषु वा समाने पाद्यं तु पादार्हजले च निन्द्ये । पूज्यस्तु वन्द्ये श्वशुरे स हार्यो विभीतके वाच्यसमस्तु हार्ये ॥ १३ ॥ Koṣakalpataru 6.26.13
- नानार्थार्णवसंक्षेप एकएकशब्दस्तु धीमद्भिः समाम्नातश्च केवले । प्रधाने प्रथमेऽन्यस्मिन् समानेऽल्पेऽप्यसौ पुनः ॥ ५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.4.5
- नानार्थार्णवसंक्षेप सहर्षसङ्कीर्णे सङ्करी तु स्त्री कन्याभेदे नृदूषिते । सहर्षस्तु पुमान् वायौ त्रि स्पर्धनसमानयोः ॥ १९२६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1926
- परमानन्दीयनाममाला चचाव्ययं च समाहारे पक्षान्तरसमानयोः । कारणे पादपूर्तौ च विनियोगसमस्तयोः ॥ १६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.16
- परमानन्दीयनाममाला निभनिभो दम्भे समाने च नरः कर्पूररामयोः । अर्जुने केशवे मर्त्ये नूनं निश्चयतर्कयोः ॥ २६८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.18.268
- शब्दरत्नावली समशुष्मं वीर्ये रवौ पुंसि समा स्याद्वत्सरे स्त्रियाम् । साधुसर्वसमानेषु समं स्याद्वाच्यलिङ्गकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.26