कुद्दाल
kuddālaपुं · masc.In 13 kośas: 21 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
गोदारणं च कुद्दालं लवित्रं दात्रमुच्यते ।प्रतोदः प्राजनं तोत्रं लूनं दातमिति स्मृतम् ॥ ५७७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मूषलो मुषलश्चैव मुसलो मूसल(लाः?) समाः ।द्रुघणो द्रुघनस्तुल्यौ कुद्दालं(लः?) स्यात् कुदालवत् ॥ २१४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 ल (wrong syllable)
genderक्लीneut.
भूदारणं खनित्रं स्यादवदारणमित्यपि ।कुद्दालोप्यथ रम्भस्तु दण्डो दरकरोऽपि च ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जरत्कार्वाश्रमभवं जगुरन्ये मधूत्तमम् ।कुद्दालं स्वर्णसदृशं प्रायो वल्मीकमध्यगम् ॥ ६१७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्यान्महाकुमुदा चाथ कुद्दालो युगपत्रकः ।श्लक्ष्णत्वक् मालुपत्रः स्यादम्बुराश्मान्तकेन्द्रकौ ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोविदारः काञ्चनारः कुद्दालोऽथार्कसंज्ञकः ।क्षीरच्छदः क्षीरकाण्डः खर्जूघ्नः शिवपुष्पकः ॥ २३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुद्दालस्य निचोलस्य वारुलपत्रवालयोः ।स्याद्बाहुलदेवलयोर्जटिलस्य शिवस्य च ॥ ६२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ल (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कोविदारस्ताम्रपर्णो महाय(?)चलप[29b]त्रकः ।कूद्दालश्चापि कुद्दालः क्षीरद्रुः कुण्डली कुली ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मुस्ताद-क्रोड-कुद्दाल-दंष्ट्रास्त्र-मुखलाङ्गलाः ।भवेदाखनिकश्चण्डः पीनस्कन्धो महांस्त्वयम् ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रतोदस्तु प्रवपणं प्राजनं तोत्र-तोदने ।प्रेषणं चाथ कूद्दाल-कुद्दालौ गोविदारणम् ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आवेल उल्लोल-गलौ निचोलःकण्डोल-कुद्दाल-गडोल-गल्लाः ।स्यात्पत्रपालोऽपि च हेमलोऽपिकपोल-वेतालपुलानलोऽपि ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
ताम्रपुष्पश्चमरिकः कुद्दालः कुण्डली कुली ।काञ्चनो मालुकापर्णः कुदारः स्वल्पकेसरः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मत्यं ख्यातं कृषेः कर्म्महलकृष्टसमीकृतौ ।गोदारणञ्च कुद्दालः खनित्रं त्ववदारणम् ॥ १५०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुद्दालः कोविदारः स्याद् युगपत्रश्चमरिकः ॥ २०६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
उडुम्बरो जतुफलो यज्ञोदुम्बर इत्यपि ।काञ्चनालः कोविदारः कुद्दालो युगपत्रकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निरीषे तु कुट-कूटौ कुटकं, कुशिकं पुनः ।कृशिकश्च फलं फालः कुद्दालश्च कुदालवत् ॥ ३३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ट (wrong syllable)
genderपुंmasc.
केतकः केतकी कोविदारे कुद्दालवत् स्मृतः ।कुदारो गजप्रियायां शल्लकी सल्लकीति च ॥ १८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कोविदारे चमरिको रक्तपुष्पो युगच्छदः ।कुद्दालः काञ्चनारोऽपि महिषाक्षस्तु गुल्गुलुः ॥ ४७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
फालो निरीषः कृषकः फलं स्यात् कूटमस्त्रियाम् ।अभ्रिः स्त्री पुंसि कुद्दालो गोदारोऽथ प्रतोदनम् ॥ १४११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुद्दालो युगपत्रेऽपि लाङ्गुलं मेहनेऽपि च ।विडालो नेत्रपिण्डेऽपि चूडाला चोच्चटापि च ॥
अनुष्टुप्
meaningsयुगपत्र
कीबं तु वैजयन्त्याह कोविदारद्रुमे तु ना ।क्लीबं तु प्रसवे तस्य कुटेरस्त्वभिधेयवत् ॥ ५५३ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
कुद्दाल as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप खात्रपुण्यस्थाने च खात्रं तु चोरनिर्मितरन्ध्रके । कुद्दालेऽप्यथ गात्रं स्यात् तनोरवयवे तनौ ॥ २० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.20
- नानार्थार्णवसंक्षेप खनित्रकुद्दाले स्यात् खनित्री तु दण्डभेदे तपस्विनाम् । विशाखिकासमाख्ये स्यात् खचितं त्वभिधेयवत् ॥ ६२० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.620
- नानार्थार्णवसंक्षेप गोदारणकुद्दाले लाङ्गले चाथ चामीकरमिति ध्वनिः । चामरे कनके चाथ च्युतादानमिति ध्वनिः ॥ १६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.16
- नानार्थार्णवसंक्षेप उद्धननीस्फ्यसंज्ञकाष्ठकुद्दाले भवेदुद्धननीत्यथ । उदास्थितस्तु भिक्षाकवेपधारस्पशे पुमान् ॥ १०७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.107