क्रोड
kroḍaपुं · masc.In 19 kośas: 35 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
शुक्रो मघाभवः काव्य उशना भार्गवः कविः ॥ ११९ ॥षोडशार्चिर्दैत्यगुरुर्धिष्ण्यः शनैश्चरः शनिः ।छायासुतोऽसितः सौरिः सप्तार्ची रेवतीभवः ॥ १२० ॥मन्दः क्रोडो नीलवासाः स्वर्भाणुस्तु विधुंतुदः ।तमो राहुः सैंहिकेयो भरणीभूरथाहिकः ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
क्रोडोरो हृदयस्थानं वक्षो वत्सो भुजान्तरम् ॥ ६०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खड्गी वाध्रीणसः खड्गो गण्डकोऽथ किरः किरिः ।भूदारः सूकरः कोलो वराहः क्रोडपोत्रिणौ ॥ १२८७ ॥घोणी घृष्टिः स्तब्धरोमा दंष्ट्री किट्यास्यलाङ्गलौ ।आखनिकः शिरोमर्मा स्थूलनासो बहुप्रजः ॥ १२८८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 3 नि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वराहः सूकरो घृष्टिः कोलः पोत्री किरिः किटिः ।दंष्ट्री घोणी स्तब्धरोमा क्रोडो भूदार इत्यपि ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderक्लीneut.
उशना शुक्रः काव्यो दैत्यगुरुर्भार्गवः कविर्धिष्ण्यः ।असितः क्रोडः पङ्गुश्छायातनयः शनैश्चरः शौरिः ॥ ४८ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
कोलः क्रोडः शूकरः स्याद्वराहः,पोत्री दंष्ट्री घृष्टिरुक्तः किरिश्च ।व्याघ्रो द्वीपी पुण्डरीकस्तरक्षुः,शार्दूलः स्याच्चित्रकायो मृगारिः ॥ २२६ ॥
शालिनी
genderपुंmasc.
क्रोडमङ्कस्तथोत्सङ्गः प्राग्भागो वपुषः स्मृतः ।पृष्ठं स्यात्पश्चिमो भागः कटौ च कटिशीर्षकौ ॥ ५२८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्रोणिश्रोण्यौ योनियोन्यौ क्रोडकोडे उभे समे ।शेफः शेफाः शेफशेपौ शेवः पञ्च समा मताः ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उरोहृद्धृदयक्रोडे न ना स्कन्धो भुजान्तरम् ।गुणाधिष्ठानमसहमपि मर्मवरं त्रसम् ॥ १९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वली दन्तायुधः क्रोडः स्तब्धरोमा जलप्रियः ।वराहः सूरिको घृष्टिः सूचीरोमा बहुप्रजः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नीलो मन्दः शनिः शौरिः शौरी सौरोऽव्ययं शनैः ।सौरिः क्रोडो रेवतीजो राहुस्तु सिंहिकासुतः ॥ २०९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
रेवतः स्याद्रैवतिकः पङ्गुः क्रोडश्च कोलवत् ।श्रुतश्रवोनुजो गृध्ररथः केकरलोचनः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द्रै (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मुस्ताद-क्रोड-कुद्दाल-दंष्ट्रास्त्र-मुखलाङ्गलाः ।भवेदाखनिकश्चण्डः पीनस्कन्धो महांस्त्वयम् ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्तनवृन्तं पिप्पलकं चूचुकोऽस्त्री च नर्मठम् ।कुचाग्रकमथ क्रोडो न पुंसि स्याद्भुजान्तरम् ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पि (wrong syllable)
genderस्त्रीक्लीf. n.
रीढकः पृष्ठवंशः स्यात्पृष्ठं तु चरमं तनोः ।पूर्वभाग उपस्थोऽङ्कः क्रोड उत्सङ्ग इत्यपि ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
काकसा कन्धरान्तः स्यादंसपृष्ठं वहो नरि ।क्रोडस्तु कक्षाहृन्मध्यं कक्षाक्रोडवहान्तरा ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्रोडो वराहो दंष्ट्री च घृष्टिः पोत्री च शूकरः ।उष्ट्रो मयः शृंखलिकः कलभः शीघ्रगामुकः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धिष्ण्यश्छायासुतः सौरिरसितो रेवतीभवः ।नीलवासाः शनिर्मन्दः क्रोडसप्तार्चिषौ तथा ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्रोडः किरः किरिः पोत्री घृष्टिर्दंष्ट्री बहुप्रजः ।स्तब्धरोमा तथा घोणी स्थूलनासो वराहकः ॥ १९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्सङ्गाङ्कावपि क्रोड उरो वक्षो भुजान्तरम् ।हृदयं हृत्तथा क्रोडो वक्षोजान्तरमेव तत् ॥ २६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कपालं भिक्षुपात्रे स्यादङ्के क्रोडस्तथैव हि ।अट्समासान्तनौशब्दः पूर्वार्धपदपूर्वकः ॥ १६९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीक्लीf. n.
वराहे दन्तपाण्डित्यः स्तब्धरोमा किरिः किटिः ।दंष्ट्री पोत्री गरः क्रोडः कुभित्पुष्पप्रकोपनः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
काव्यो दैत्यगुरुः शुक्रः षोडशार्चिर्मघाभवः ।मन्दः शनैश्चरः क्रोडः पातङ्गिः क्रूरलोचनः ॥ ३२१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिवलिस्तूदरे रेखा नाभिः स्यात्तुन्दकूपिका ।अङ्कस्तु क्रोड उत्सङ्गः पृष्ठं वंशस्त्रिकं तथा ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
छायासुतोऽसितो मन्दः क्रूरात्मा च यम स्थिरः ।पङ्गुः क्रोडस्तथा कालः नीलवासा महाग्रहः ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अङ्कः क्रोड उपस्थश्च पुनरुत्सङ्ग इत्यपि ।देहस्य पूर्वभागो हि कथ्यते पण्डितैः किल ॥ ९६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उरश्च हृदयस्थानं क्रोडा क्रोडं भुजान्तरे ।वत्सो वत्सं तथा वक्षश्चेति जगति मन्यते ॥ ९६९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 ति (wrong syllable)
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
क्रोडः पोत्री वक्रदंष्ट्रो दंष्ट्री दीर्घतरः किरः ।घृष्टिराखनिको भूक्षित् बहुसूरपि सूकरः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चूचुकन्तु चुचूकं स्यात् चुचुकञ्च कुचाग्रके ।भुजयोर्मध्यभागे तु क्रोडा क्रोडं भुजान्तरम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वराहः सूकरः क्रोडः कोलभूदारघोणिनः ।घृष्टिः किटिः किरिर्द्रंष्ट्री स्तब्धरोमा च पोत्रिणि ॥ ६७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चरमं वपुषः पृष्ठं पिचण्डजठरोदरम् ।तुन्दं कुक्षिर्न ना क्रोडं वत्सो वक्ष उरः समे ॥ १०६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
मन्दः खोडोऽसितः क्रोडश्छायापुत्रः शनैश्चरः ।सौरिः स्थिरगतिः कोणो दीर्णांगो युगवर्तकः ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शुक्तौ विश्वं च मधुकमौषधे लक्षमित्यपि ।षष्ठेऽङ्कस्थानके कल्पं क्रोडोऽङ्के तिन्दुकं फले ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअङ्क
हिण्डिः स्त्रियां बालकरात्रिरक्षा-चारे भवान्यामपि भाष्यतेऽसौ ।क्रोडः शनौ घोणिनि पुंस्त्वहीनोभुजान्तरे प्रावरणान्तरे तु ।देशेऽपि चोडः श्रवणामये तुक्ष्वेडो ध्वनौ[276b]ना गरलेऽन्यवत्तु ॥ ६१ ॥
उपजातिःmetre not read in every line
क्रोड as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् पोत्रमुखाग्रे क्रोडहलयोः पोत्रं गोत्रं तु नाम्नि च । Amarakośa 3.3.341
- धरणिकोश अङ्कअङ्कः क्रोडे च चिह्ने च चित्रयुद्धसमीपयोः । नाटकग्रन्थविच्छेदे स्थानभूषणयोः क्वचित् ॥ Dharaṇikośa 1.3.2
- कोषकल्पतरु ततो मोहतन्त्रेऽपि च तस्करे च क्रोडे च पुच्छे श्रियि तु स्मृता [स्त्री] प्राहुर्जटाभार्ङ्गिकयोरथो तु निर्वर्तने चाखिलतो विशेषे ॥ १ ॥ Koṣakalpataru 6.16.1
- परमानन्दीयनाममाला ततशब्दस्तस्करे पुच्छे क्रोडे युद्धेऽपि ता श्रियाम् । धरण्यामपि ताशब्दः त्वक्च वल्कलचर्मणोः ॥ २२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.22
- शब्दरत्नावली अङ्कक्रोडान्तिकापराधेषु तथाङ्कं पापदुःखयोः । एकः संख्याभेदे श्रेष्ठे त्रिषु स्यात् केवलान्ययोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.3
- शब्दरत्नावली मार्तण्डन स्त्रियां श्रवणाक्ष्णोश्च मले च सेचपात्रके । भेरुण्डी यक्षिणीभेददेवतान्तरयोः स्त्रियाम् ॥ भयानके भिन्नलिङ्गं भेरुण्डं गर्भधारणे । मार्तण्डो मिहिरे क्रोडे शिखण्डो वर्हचूडयोः ॥ मारुण्डोऽपि च सर्पाण्डे पथगोमयमण्डले । वण्डोशाविकाश(?) स्त्रीवर्त्तिभेदेषु च स्त्रियाम् ॥ वितण्डा स्त्री वादभेदे कच्वी शाके शिफाद्वये । सरण्डः सरटे धूर्ते कामुके भूषणान्तरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.35
- शब्दरत्नावली ततकारस्तस्करे गर्भे कोडे पुच्छे तथा शठे ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.1
- शब्दरत्नावली उपास्थउपास्थो ना समीपस्थे क्रोडे च योनिशेफयोः । उद्रथो रथोकीले स्यात्ताम्रचूडतिहङ्गमे । क्षवथुर्ना क्षुते कासे कण्ठकण्डूयनेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.17.11
- तन्त्राभिधान तत-कारः कथितश्चौरः क्रोडे पुच्छे प्रकीर्त्तितः । शिलोच्चये थ-कारः स्यात् थ-कारो भयरक्षणे ॥ १९ ॥ Tantrābhidhāna 3.19