प्रसव
prasavaपुं · masc.In 15 kośas: 22 synonym verses, 12 as a nānārtha head word, 29 as a meaning of another word.
दोहदं दौर्हृदं श्रद्धा लालसा सूतिमासि तु ।वैजननो विजननं प्रसवो नन्दनः पुनः ॥ ५४१ ॥उद्वहोऽङ्गात्मजः सूनुस्तनयो दारकः सुतः ।पुत्रे दुहितरि स्त्रीत्वे तोकापत्यप्रसूतयः ॥ ५४२ ॥तुक्प्रजोभयोर्भ्रात्रीयो भ्रातृव्यो भ्रातुरात्मजे ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 न (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 यो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
विस्तारविटपौ तुल्यौ प्रसूनं कुसुमं सुमम् ॥ ११२४ ॥पुष्पं सूनं सुमनसः प्रसवश्च मणीवकम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुष्पं प्रसवः कुसुमं प्रसूनकं सुमनसः समाख्याताः ।कोरकजालककलिकाकुड्मलमुकुलानि तुल्यानि ॥ १८६ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
गुच्छो गुलिच्छस्तवको मञ्जामञ्जनिवल्लरी ।प्रसवोऽपि फलं सस्यं फलं वृन्तन्तु बन्धनम् ॥ २०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रसवोऽपि प्रसूति स्त्री नग्निका कोटवीत्यपि ।धात्री स्यादुपमात्रर्था भर्त्तुः पत्न्यः परस्परम् ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुकुलो मकुलश्च स्यात्कुट्मलः कुड्मलोऽस्त्रियः ।गुच्छो गुञ्छो गुत्स[क]श्च गुलुच्छो ग्लप्स इत्यपि ॥स्तबकोऽस्त्री स्त्रियां लुम्बिः कोषविद्भिर्निगद्यते ।स्त्रियः सुमनसः प्रायो भूम्नि स्युः प्रसवः पुमान् ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रसूतका विजननं पुनः प्रसव उच्यते ।सूतिमासो वैजननो गार्भिणं गर्भिणीगणे ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 वै (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सूतिः प्रसूतिः प्रसवः प्राघारश्च्योत इत्यपि ।गुरणं तूद्यमो न स्त्री इङ्गस्त्वाकार इङ्गितम् ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुष्पं सुमनसः फुल्लं लतान्तं प्रसवोद्गमौ ।प्रसूनं कुसुमं ज्ञेयम् तदाद्यस्त्रशरः स्मरः ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
माढिर्दलस्था शुङ्गा विस्तारे विटपः पुमान् ।पुष्पं मणीवकं सूनं प्रसवः कुसुमं समम् ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ल (syllables merged)
genderपुंmasc.
गर्भशयो जरायूल्बे प्रसवे विजननं स्मृतम् ।उल्बं च कललं प्रोक्तं दोहदं लालसा पुनः ॥ २०४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
कुसुमं प्रसवः पुष्पं सूनं सुमनसः सुमम् ॥ १९७६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पुष्पं प्रसूनं सूनञ्च प्रसवः कुसुमं सुमम् ।स्त्रियः सुमनसश्चापि सुमनश्च नपुंसकम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्चोतः प्राधार इत्येवं घृतादिस्यन्दिते द्वयम् ।प्रसूतिः प्रसवः प्राणिगर्भमोचनके द्वयम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मणीचकं प्रसूनं च सूनं सुमनसः स्त्रियः ।प्रसवो मकरन्दस्तु मरन्दः पुष्पजं मधु ॥ ४५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्त्रियां स्युः कलिङ्गाद्या लिकुचो लकुचो डहुः ।पीतसारस्तु बन्धूकप्रसवासनजीवकाः ॥ ४९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यादुत्कारो निकारश्च धान्यस्योत्क्षेपणार्थके ।विलक्षणं तु शून्यार्थे प्रसूतिः प्रसवः स्रवः ॥ १७३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
फेणाभिजनकलापनिकाया हारोच्चारोपलकल्लोलाः ।फालचषालकीलनलतण्डुलशैवलखलविभवप्रसवाश्च ॥ ४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
हेमन्तः प्रसवो लोध्रः शैखस्तु शिशिरोऽस्त्रियाम् ।मधुर्वसन्तः सुरभिर्वलांगः पुष्पसारणः ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुच्छो गुलुच्छः स्तबको मञ्ज्यां मंजरिवल्लरी ।प्रसवः पिप्पलं सस्यं फलं वृन्तं तु बन्धनम् ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुतः पोतश्च पुंगर्भे नरो दुहितरि स्त्रियः ।द्वयोश्च गर्भसन्तानौ प्रसवश्च नरः सदा ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बन्धे तथोत्परोऽथ स्यात्समाघातेंऽसयत्यपि ।कर्णभे[दे] कर्णयति तथा छिद्रयति स्मृतम् ॥वेगे तु जवतीति स्याच्छूषति प्रसवे भवेत् ।धर्षति स्याद्धर्षयते बलात्कारेऽथ दुःख्यति ॥तथा तन्तस्यति प्रोक्तं पम्पस्यति च दुःखने ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 क (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द्ध (wrong syllable)
meaningsशूषति
अभेः स्नाने सुनोतिः स्यात्स्वार्थेऽथोदः स उद्धवे ।कोपेच्छाप्रसवोत्सेके प्रारम्भे प्रपरो मतः ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
meanings
स्याज्जन्महेतौ प्रभवोऽम्बुमूलेज्ञानादिमस्थानपराक्रमेषु ।धने निभृत्यां विभवोऽथ पुष्पेफले तरूणामपि गर्भमुक्तः ॥ १४ ॥
उपजातिः
doubtful
तोकोद्भवे च प्रसवोऽथ मन्त्रि-सहाययोः स्यात्सचिवस्तथैव ।धूर्ते च मत्ते कितवः प्रदिष्टोहेमाह्वये वञ्चकवाचकोऽपि ॥ १५ ॥
उपजातिः
meaningsतोकोद्भव
पारम्पर्यप्रसङ्गेऽपि प्राणिनां गर्भमोचने ।प्रेरणे प्रसृतौ चाथ प्रसरः प्रणवे स्मृतः ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
प्रसव as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश प्रसूतिप्रसूती प्रसवोत्पादौ निकृती शाठ्यभर्त्सने । दुर्गतिर्नरके नैःस्व्ये संततिः पङ्क्तिगोत्रयोः ॥ Dharaṇikośa 15.1.19
- कोषकल्पतरु सूनस्थानं तु न स्त्री स्थितिसंनिवेशा- वकाशनाशास्त्वथ सूनमाहुः । पुष्पे द्वयोनं प्रसवे च तद्व- दुच्छूनवाचि त्वपरोपमं स्यात् ॥ ८८ ॥ Koṣakalpataru 6.21.88
- कोषकल्पतरु प्रणिधानआराधनं स्याद्धनतुष्टिलाभे- ऽप्यथोपधानं प्रणये विशेषे । स्याद्गण्डुकेऽथ प्र[णि]धानमुक्तं समाहितौ च प्रसवे प्रयत्ने ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.21.3
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुम्भकट्फलादेस्तु मूले च प्रसवे च नपुंसकम् । यथाप्रयोगं बोद्धव्यं कुटस्तु कलशे पुमान् ॥ २२१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.221
- नानार्थार्णवसंक्षेप माध्यधार्ये माध्यस्तु कुन्दाख्यद्रुमे ना प्रसवेऽस्य नप् । माघसाधौ पुनस्त्रि स्यात् पौर्णमास्यां पुनः स्त्रियाम् ॥ ९८७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.987
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्यूतसूर्या स्याद्गिरिकर्ण्यां च श्वेतायां स्यूतवाक् तु ना । प्रसवेऽथ त्रिरूते स्थात् सूतस्तु नरि सारथौ ॥ १५३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1536
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रसूतिप्रवाहे च प्रसूतिस्तु पुत्रयोरपि जन्मनि । प्रसवाख्यक्रियायां च वल्लीविस्तारयोः पुनः ॥ ५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.51
- नानार्थार्णवसंक्षेप कदम्बक्लीबं तु प्रसवे तस्य समूहे चाथ ना स्मृतः । करम्बः सेकमिश्रान्ने मिश्रमात्रे तु भेद्यवत् ॥ ४०४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.404
- नानार्थार्णवसंक्षेप कर्करुकर्करुः पुंसि कूश्माण्डे कालिङ्गे चानयोः पुनः । क्लीबं स्यात् प्रसवेऽथ स्यात् कर्कन्धूः पुंस्त्रियोरपि ॥ ४२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.422
- नानार्थार्णवसंक्षेप किंशुकइङ्गुदाह्वयवृक्षे च तयोस्तु प्रसवे नपि । क्षिपण्युस्तु पुमान् वायावायुधेऽर्थवसन्तयोः ॥ ४८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.485
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुद्दालकीबं तु वैजयन्त्याह कोविदारद्रुमे तु ना । क्लीबं तु प्रसवे तस्य कुटेरस्त्वभिधेयवत् ॥ ५५३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.553
- नानार्थार्णवसंक्षेप केसरकार्पास्यां स्यात् स्त्रियां क्ली तु प्रसवेऽत्रोक्तभूरुहाम् । हिङ्गुन्यपि पठत्येतद् रभसः शब्दवित्तमः ॥ ५७५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.575
- नानार्थार्णवसंक्षेप कैडर्यकैडर्यस्तु पुमान्निम्बे कट्फलाख्ये च पादपे । मदनाख्यद्रुमेऽथैषां त्रयाणां प्रसवे नपि ॥ ५८७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.587
- नानार्थार्णवसंक्षेप चण्डातचण्डातः करवीराख्यपुष्पगुल्मे पुमान्नपि । प्रसवेऽस्य वरस्त्रीणामप्यर्धोरुकवाससि ॥ ७१६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.716
- नानार्थार्णवसंक्षेप चाम्पेयनागकेसरवृक्षे च पुमान् क्लीबं पुनस्तयोः । प्रसवेऽथ बुधैरुक्तश्चारणो ना कुशीलवे ॥ ७४० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.740
- नानार्थार्णवसंक्षेप दाडिमक्लीबलिङ्गं तु विज्ञेयं प्रसवे तस्य नप् पुनः । व्याधौ स्याद्दारुणं भेद्यलिङ्गं तु स्याद्भयङ्करे ॥ ९२० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.920
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रियकतेषां तु प्रसवे क्लीबं मृगभेदे तु स द्वयोः । तस्य लक्षणमप्युक्तं मृगज्ञैः पूर्वसूरिभिः ॥ ११५४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1154
- नानार्थार्णवसंक्षेप बदरकार्पासीति प्रसिद्धे च गुल्मे स्याद्बदरं तु न । एषा स्यात् प्रसवेऽथ स्यान्म्लेच्छजात्यन्तरे द्वयोः ॥ १२३४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1234
- नानार्थार्णवसंक्षेप बन्धूकप्रसवे त्वनयोरेतन्नब्लिङ्गमवधारयेत् । पशुबन्धनरज्जौ तु बन्धनी स्त्री नपि त्वदः ॥ १२३७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1237
- नानार्थार्णवसंक्षेप मदनसुरायां च नपि त्वेतत् प्रसवेऽत्रोक्त--नाम् । मदनं माद्यतेश्चार्थे मदना त्वपुमानसौ ॥ १३३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1331
- नानार्थार्णवसंक्षेप मन्दारगुल्मे स्यात् पारिभद्राख्यवृक्षतद्भेदयोरपि । तेषां तु प्रसवे क्लीबमरविन्देऽप्यथ द्वयोः ॥ १३५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1351
- नानार्थार्णवसंक्षेप मृदङ्गख्यातयोर्लतयोर्वाद्यभेदे च मुरजाह्वये । प्रसवे तूक्तलतयोः क्लीबं स्यान्मृदुलं पुनः ॥ १४४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1442
- नानार्थार्णवसंक्षेप वरुणजलोदराख्ये क्ली त्वप्सु प्रसवेऽत्रोक्तशाखिनः । वसन्तस्त्वृतुभेदे ना सुरभ्याख्ये त्रिषु त्वयम् ॥ १६२८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1628
- नानार्थार्णवसंक्षेप वार्ताकीत्रिष्वित्येके शाकफलस्तम्बे वातिङ्गणाह्वये । प्रसहाख्ये क्षुद्रफलस्तम्बे च प्रसवे पुनः ॥ १६५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1651
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्त्रीप्रियस्त्रीप्रियस्तु पुमानाम्रपादपेऽशोकपादपे । क्ली तयोः प्रसवे त्रिस्तु बहुव्रीहौ तथा भवेत् ॥ १९६२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1962
- नानार्थार्णवसंक्षेप हलिजशाकसंज्ञे कदम्बद्रौ केतक्यां च नपि त्वदः । तेषां स्यात् प्रसवे ना तु हविष्यः स्यात् तिले त्रि तु ॥ २०३० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.2030
- शब्दरत्नावली सूनस्नानं स्नानीयद्रव्ये स्याद् यजने च नपुंसकम् । सूनञ्च प्रसवे पुष्पे सूनुः पुत्रेऽनुजार्कयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.23
- शब्दरत्नावली प्रणयनादेयी भूमिजम्बां स्त्री जरायाम्बुवेतसे । नागरङ्गे जयायाञ्च व्यङ्गुष्ठेऽपि च कुत्रचित् ॥ निकायो निलये लक्ष्ये सधर्मिप्राणिसंहतौ । समुच्चये संहतानां स्यात्पुमान् परमात्मनि ॥ नेपथ्यं रङ्गवाह्ये स्यादलङ्कारेऽपि च द्वयोः । प्रणयः प्रसवे प्रेम्णि मोक्षविश्रम्भयोरपि ॥ प्रत्ययः प्रथिते ज्ञाने स्यादित्यादियनादिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.43
- शब्दरत्नावली उत्सवउद्धवः पुंसि यज्ञे स्यादयादवोत्सवयोरपि । उत्सवो महकोपेच्छाप्रसवेषु पुमानयम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.26