कृत्रिम
kṛtrimaक्ली · neut.In 8 kośas: 10 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
हिमयुक्तः शीतलोपि पञ्चिकश्चैवमादयः ।चीनकश्चीनकर्पूरः कृत्रिमो धवलः पटुः ॥ ३८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गन्धपर्यायराजार्थो मृगार्थाद्घर्मजोऽपि च ।अस्त्रियां कर्दमः स्निग्धः कृत्रिमोऽपि ततः पुनः ॥ ३९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
चत्वारः पार्थिवा मौलास्तिर्यक् पश्चात्पुरः स्थिताः ।मूलप्रकृतयः शत्रुमित्रे सहजकृत्रिमे ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सहजं स्वकुलोत्पन्नं कृत्रिमं कार्ययोगतः ।मयास्योपकृतं पूर्वमयं चोपकरिष्यति ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वसूकं वसुकं चाथ बिडं पाक्यं च कृत्रिमम् ।सौवर्चलं हृद्यगन्धं रुचकं चाक्षमित्यपि ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रसभं तलभं च[229a]भं च शुष्मंकिलिमं कृत्रिमतिग्मधाममीर्मम् ।तलिमं च तोक्म-युग्मेस्तोमं सूक्ष्मं विलोमवत्प्रदिष्टम् ॥ ४ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
कांस्यं घण्टास्वनं नाट्यं सौरष्ट्रं रवणं मलम् ।कृत्रिमं लोहजं भूरिलोहं चासुरसंज्ञकम् ॥ ४२१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गुरुज्येष्ठं सिंहमलं पञ्चलोहान्यलोहके ।कांस्यं नु कृत्रिम नाट्यं प्रभासमसुराह्वयम् ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म (wrong syllable)
genderक्लीneut.
वृकधूपश्च तूणस्तु पिण्डकश्चपलश्चलः ।कप्याख्यः कपिलः सिह्लः कृत्रिमः क्षेत्रिको वरः ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विडं तु पाक्यं बहुलं कृत्रिमद्रावणासुराः ।घटिकालवणं तूग्रं विडवद्धनकालकम् ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्ली तु कांस्याह्वये लोहभेदे स्याद्भेद्यवत् पुनः ।ज्ञेयः स्यात् कृतिनिर्वृत्ते कृसरस्तु पुमान् द्रुमे ॥ ५६६ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
कृत्रिम as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् संस्कृतयुक्तेऽतिसंस्कृतेऽमर्षिण्यभिनीतोऽथ संस्कृतम् । कृत्रिमे लक्षणोपेतेऽप्यनन्तोऽनवधावपि ॥ ८१ ॥ Amarakośa 3.3.81
- धरणिकोश संस्कृतक्षारितः प्राचितः क्षारैरभिशस्तः प्रकीर्तितः । संस्कृतो भूषिते शस्ते कृत्रिमे लक्षणान्विते ॥ Dharaṇikośa 15.2.49
- कोषकल्पतरु मलयवलयः करकङ्कणे गणे गदितोऽस्त्री नरि कण्ठरुग्भिदि । मलयस्तु वने च कृत्रिमे गिरिभेदेऽपि धरांशदेशयोः ॥ ५८ ॥ Koṣakalpataru 6.26.58
- नानार्थार्णवसंक्षेप संस्कृतकारायां सङ्कटेऽन्ये तु सङ्कटे त्रिषु मन्वते । संस्कृतं त्वाहितोत्कर्षे कृत्रिमे निर्मलीकृते ॥ १८८७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1887
- शब्दरत्नावली संस्कृतसम्वर्त्तो मुनिभित्कर्षफलयोः प्रलये घने । संस्कृतं लक्षणोपेते कृत्रिमे भूषितेऽन्यवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.143
- वैजयन्ती संस्कृतसंस्कृतं लक्षणोपेते कृत्रिमे निर्मलीकृते । मिश्रीकृते च संसृष्टं शुद्धे च वमनादिभिः ॥ २८ ॥ Vaijayantī 7.4.28