स्निग्ध
snigdhaपुं · masc.In 16 kośas: 36 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
genderविadj.
वैरं विरोधो विद्वेषो वयस्यः सवयाः सुहृत् ।स्निग्धः सहचरो मित्रं सखा सख्यं तु सौहृदम् ॥ ७३० ॥सौहार्दं साप्तपदीनमैत्त्र्यजर्याणि संगतम् ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 प (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 प्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वयस्यः स्निग्धः सवया अथ मित्रं सखा सुहृत् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderविadj.
लक्ष्मीवान्लक्ष्मणः श्रीलः श्रीमान्स्निग्धस्तु वत्सलः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मित्रं सखा वयस्यश्च सुहृत्स्निग्धश्च कथ्यते ।अनुजीवी सहायः स्यात्सेवकोऽनुचरोऽनुगः ॥ ४२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गन्धपर्यायराजार्थो मृगार्थाद्घर्मजोऽपि च ।अस्त्रियां कर्दमः स्निग्धः कृत्रिमोऽपि ततः पुनः ॥ ३९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वैरानुबन्धी योन्यार्थमुपनाहः स उच्यते ।वयस्यः स्निग्धः सवयाः स्नेह्यः पांशुलकः सखा ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धारापूपकवत् पाच्यं वर्वरं चाथ चिक्कणम् ।मसृणं कर्कशं स्निग्धं पिच्छिलं विजिलं पुनः ॥ २८६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मधुशेषं पीतरागं मधूत्थं मक्षिकामलः ।अपि स्निग्धं मधुलको मधुशेषोऽपि न स्त्रियाम् ॥ ६२४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लक्ष्मीवांल्लक्ष्मणः श्रीमांल्लक्ष्मणो लक्षणोपि च ।अथ स्निग्धो वत्सलोऽथ दयालुरपि सूरतः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शरणार्थ्यभिपन्नः स्यात्सान्द्रः स्निग्धश्च मेदुरः ।ज्ञाता तु विदुरो विन्दुर्वेदिताथ नमस्यितः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उरुवुश्चोरुवूकोऽपि चञ्चुरुत्तानपर्णकः ।करपर्णः पञ्चनखस्तलुः स्निग्धोऽपि मस्करः ॥ ३२७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भ्रातृव्यश्चाहितो(तः) सध्र्यङ् वयस्यः सवयाः सुहृत् ।सजूः स्निग्धः सहचरः सखा मित्रं नपुंसकम् ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूतं स्याद्गलितं स्निग्धं मसृणं चिक्कणं समम् ।अम्लीकृतं त्वासुतं स्यान्मांसे शूलेन पाचितम् ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विडूरजे विडुरजं प्रावृड्जं वालवायजम् ।श्यामं मरकतं पक्ष्यं स्निग्धं मसृणमुच्यते ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वार्ताकीकण्टकार्योश्च वाशायां च पुमान् पुनः ।वेङ्कटाख्यगिरौ स्निग्धः पुनः स्याद्भेद्यलिङ्गकः ॥ १५१२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रणीतं तूपसन्नं स्या[61]च्चिक्कणे स्निग्धमसृणे ।पिच्छलं विजिलं चैव स्मृतं विजिविलं तथा ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 म (wrong syllable)
genderविadj.
चपलोऽथ तदन्यस्तु हरिद्रारागको मतः ।मेदुरे स्निग्धसान्द्रौ च अस्तिमान्धनिको धनी ॥ १४१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विद्वेषे तु विरोधः स्याद्वैरं तत्र निगद्यते ।सखा मित्रं सुहृत्स्निग्धः सवयाः सहचरस्तथा ॥ ३५१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 सव (syllable split)
genderपुंmasc.
अङ्कोलः कटुकः स्निग्धो गुप्तस्नेहो विषापहः ।वल्लीवृक्षश्चीरपर्णः सर्ज्जः कुलटजोद्भवः ॥ १६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गोधूमो वर्हणो वल्पः तीक्ष्णशूको यवोऽवलः ।स्नेही तिलो वलीमाषः स्निग्धः सन्तर्पणः सरः ॥ २५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रतिपक्षो विपक्षश्च दुर्हृद्द्वेष्यभियातिकः ।मित्रं स्निग्धो वयस्यश्व हितोऽत्मीयो निजः प्रियः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रणीतमुपसम्पन्नं सिद्धमन्नं रसादिवत् ।मसृणं चिक्कणं स्निग्धः सामान्यस्निग्धवस्तुनि ॥ ६२० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderविadj.
मित्रं सखा सहायश्च वयस्यः सवयास्तथा ।सुहृत् साप्तपदीनश्च स्निग्धः सहचरो भवेत् ॥ ११९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वयस्ये सवयाः स्निग्धः सहपांशुकिलोऽपि च ।मित्रं सखा सुहृच्चैव सख्यं साप्तपदीनवत् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्निग्धं मसृणमामृष्टं चिक्कणं चिक्कचक्कणे ।सुधूपिते व्यञ्जनादौ भवितं वासितञ्च तत् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
श्रीमान् श्रीलश्च लक्ष्मीवान् लक्ष्मणः श्रीयुते जने ।स्निग्धस्तु वत्सलो वत्स-स्नेहयुक्तजने भवेत् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सर्वस्वभूतः पञ्चेषोः शृङ्गारः शुचिरुज्वलः ।स्निग्धं निष्पन्दमन्दस्तिमितविहसितन्यञ्चिताकुञ्चितानिस्मेरानन्दिप्रसन्नस्थिरमसृणमहीत्यश्रुविष्फारितानि ।प्रेङ्खोलोल्लासिलोलप्रणयिविलुलितप्रेमगर्भत्रिभङ्गि-व्यासङ्गिस्फीतकान्तीन्यलसमदनकह्लादिरूक्षाञ्चितानि ॥ ९६४ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderविadj.
मित्रं सखा सुहृत् स्निग्धो वयस्यः सवया अपि ।अनुरोधोऽनुवृत्तिः स्यादनुसारोऽनुकूलनम् ॥ १२८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुग्गुलुः कालनिर्यासो देवधूपो महेश्वरः ।श्रीमान् स्निग्धः सर्वसहः श्लेषी कामो हरप्रियः ॥ १७९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुग्गुलौ कालनिर्यासो देवधूपो महेश्वरः ।श्रीमान् स्निग्धः सर्वसहः श्लेष्मी तिक्तः कटुर्लघुः ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मित्रं नपुं त्रिषु स्निग्धवयस्येष्टहितप्रियाः ।निजात्मीयाप्तसुहृदः सहायः सद्रुचिः सखा ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अधीरे कातरत्रस्नुभीरुभीरुकभीलुकाः ।दरिते भीतचकितत्रस्ताः स्निग्धस्तु वत्सलः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वेदिता विदुरो विन्दुः सान्द्रः स्निग्धस्तु मेदुरः ।आशंसुराशंसितरि वन्दारुरभिवादकः ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वयस्येऽपि ससौहार्दे कृतस्नेहनकर्मणि ।पुमांस्तु गुग्गुलौ मन्त्रिजने ( तु? ) स्नेहने तु नप् ॥ १५१३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
doubtful
स्निग्ध as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश मुग्धगाधः स्थाने च लिप्सायां व्याधो मृगयुदुष्टयोः । मुग्धः स्यात्सुन्दरे मूढे स्निग्धे वत्सलचिक्कणे ॥ Dharaṇikośa 18.1.3
- धरणिकोश स्त्यानस्त्यानं स्निग्धे प्रतिध्वाने घनत्वालस्ययोरपि ? । भिन्नमन्यार्थवाचि स्याद्भिन्नौ संगतदारितौ ॥ Dharaṇikośa 19.2.4
- कोषकल्पतरु मसृणयाम्यायां दिशि यज्ञदानविधिषु स्त्री तत्प्रतिष्ठास्वथ स्निग्धाकर्कशयोस्त्रये च मसृणोऽथ स्यात्क्षुमायां स्त्रियाम् । पुंसि द्वावुषणोषणौ रसभिदि स्त्रीत्वे कणायामिमौ क्लीबे स्तो मरिचेऽथ पुंसि धिषणो वाचस्पतौ स्त्री धियि । रतपरिभवयोः स्याद्धर्षणं स्त्रीत्वसत्यां नयनरुजि यमे स्याद्धर्षणो योगभेदे । हरणमपि विवाहस्वे भुजे स्याद्धृतौ च श्रवणमपि हृतस्त्रि श्रोत्रतत्कर्मणोश्च ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.15.26
- नानार्थार्णवसंक्षेप मसृणमृद्नात्यर्थे स्त्रियां तु स्यात् क्षुमाधान्ये मसृण्यथ । अकर्कशे (च?त्रि) मसृणं स्निग्धे च मकरस्तु ना ॥ १३५९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1359
- शब्दरत्नावली प्रवणत्रिषु क्लीबं प्लुते स्निग्धे प्रगुणे च चतुष्पथे ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.45
- शब्दरत्नावली स्त्यानस्थानं तुल्येऽवकाशे च स्थितौ वृद्धिक्षयेतरे । स्त्यानं घनत्वे जघने स्निग्धे चालस्यकेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.22
- शब्दरत्नावली जन्यजया जयन्त्यां पार्वत्यां तत्सख्यां तिथिवृक्षयोः । पुमान् जयन्ते विजयेऽप्यग्निमन्थे युधिष्ठिरे ॥ जन्यं युद्धे परीवादे हहेऽपि च नपुंसकम् । जन्या स्त्री मातृसख्याञ्च जनके तु भवेत्पुमान् ॥ वरस्निग्धोत्पाद्यभृत्य नवीदाज्ञातिषु त्रिषु । जन्युः पुमान् वीतिहोत्रे शरीरिणि विधातरि ॥ तार्क्ष्ये शालेह्ये स्वर्णे गरुडे गरुडाग्रजे । पुमान् रसाञ्जने क्लीबं तार्क्ष्यी वनलतादिषु ॥ तिष्यो ना कलिनक्षत्रे तिष्योधात्र्यामपि स्त्रियाम् । द्रव्यं लेपे च पृथ्यादौ क्लीबं पित्तलवित्तयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.17
- शब्दरत्नावली सान्द्रस्वरो नासानिलोदात्तध्वनिषड्जादिके पुमान् । सारो मज्जास्थिरांशे च बलेऽप्यतिदृढे पुमान् ॥ विपिनन्याय्यनीरेषु क्लीबलिङ्गं वरे त्रिषु । सान्द्रं स्निग्धे मनोज्ञे च नालवाले नपुंसकम् ॥ सिप्रो निदाघनीरे ना सिप्रा स्त्री सरिदन्तरे । सूत्रन्तु सूजनाग्रन्थे व्यवस्थायाञ्च तन्तुषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.48
- वैजयन्ती सुहृद्मंत्रिण्यपि सुहृत्स्निग्धे प्रतिज्ञावत्यपि स्थितः । मंदस्वच्छन्दयोः स्वैरो हीनो मुक्तविगर्ह्ययोः ॥ २० ॥ Vaijayantī 6.4.20
- वैजयन्ती जन्यज्ञातिभृत्या नवोढाया जन्याः स्निग्धा वरस्य च । जीवः प्राणे त्रयी ना तु जन्तावात्मनि गीष्पतौ ॥ ३३ ॥ Vaijayantī 6.5.33