सहज
sahajaपुं · masc.In 16 kośas: 21 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
स्वजाते त्वौरसोरस्यौ मृते भर्तरि जारजः ।गोलकोऽथामृते कुण्डे भ्राता तु स्यात्सहोदरः ॥ ५५० ॥समानोदर्यसोदर्यसगर्भसहजा अपि ।सोदरश्च स तु ज्येष्ठः स्यात्पित्र्यः पूर्वजोऽग्रजः ॥ ५५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वाद्रूपं लक्षणं भावश्चात्मप्रकृतिरीतयः ।सहजो रूपतत्त्वं च धर्मः सर्गो निसर्गवत् ॥ १३७६ ॥शीलं सतत्त्वं संसिद्धिरवस्था तु दशा स्थितिः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
कुटवं स्वाप्तं च मुखं विभवश्चैव वैभवम् ।सहजं सहस्तृतीयं च पराक्रमं सहोदरम् ॥ ४१ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
समानोदर्यसोदर्यसगर्भ्यसहजाः समाः ।सहोदरः सोदरोऽपि तस्मिञ्ज्येष्ठे तु पूर्वजः ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चत्वारः पार्थिवा मौलास्तिर्यक् पश्चात्पुरः स्थिताः ।मूलप्रकृतयः शत्रुमित्रे सहजकृत्रिमे ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सहजं स्वकुलोत्पन्नं कृत्रिमं कार्ययोगतः ।मयास्योपकृतं पूर्वमयं चोपकरिष्यति ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भावः स्वभावः सहजो धर्मोऽस्त्री स्वो निसर्गकः ।आजानलक्षणानूकरूपतत्त्वानि शीलकम् ।संसिद्धि-प्रकृती रीतिः शीलीयं शीलजे त्रिषु ॥ १९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सोदर्यः सहजश्चाथ वैमात्रेयो विमातृजः ।स्वसा जामिश्च भगिनी भग्नी यामिर्धवस्य तु ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वरूपं सहजो रूपतत्त्वं सर्गो निसर्गवत् ।प्रीतौ प्रेम स्नेहहार्दे समाधाववधानता ॥ २६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भ्राता सहोदरश्चैव समानोदर्यसंज्ञकः ।सोदर्यसहजौ पित्र्यपूर्वजौ वृद्धसोदरे ॥ २१५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पतिभ्रातरि देवा स्याद्देवरश्च प्रकीर्तितः ।एकोदरेषु सोदर्यः सगर्भः सहजोऽपि च (?) ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तातो द्वितो जनुकरो भ्राता बन्धुः सहोदरः ।सहजन्मा सहजनु सहजो बान्धवोऽनुजः ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भ्राता सहोदरो बन्धुः सहजो बान्धवोऽपि च ।भगिनी तु स्वसा जामिर्दंपती दयितापती ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भावो मतमभिप्रायश्छन्द आकूत आशयः ।शीलं स्वभावः सहजो निसर्गः प्रकृती रुचिः ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
स्वरूपं रूपतत्त्वञ्च सतत्त्वं च स्वलक्षणम् ।आत्मारातिश्च संसिद्धिः प्रकृतिः सहजास्तथा ॥ २५०१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
समानोदर्य्यसहजसोदर्यसोदरा अपि ।सहोदरः सगर्भोऽपि सगर्भ इति कुत्रचित् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
समानोदर्यसोदर्यौ सगर्म्यः सहजश्च सः ।सनाभयः सपिण्डाः स्युर्बन्धुस्वज्ञातिबान्धवाः ॥ ११३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सहजः स्वसरो भ्राता कनिष्ठोऽवरजोऽनुजः ।पूर्वजस्त्वग्रजो ज्येष्ठः पितृव्याः सहजाः पितुः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रूपं तत्त्वं सतत्त्वं च स्वरूपं च सलक्षणम् ।सहजं निजमाजानं धर्मसर्गौ निसर्गवत् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
एकगोत्रे द्वयोस्त्रिस्तु गोत्रेण सहितेऽथ नप् ।सहजं स्यात् स्वभावे क्लीपुंस्येनं रभसोऽभ्यधात् ॥ १९०० ॥
अनुष्टुप्
meaningsस्वभाव
सहोत्पन्ने विजानीयात् सग(र्ह्यं ? र्भ्यं) चापि भेद्यवत् ।अथात्र धीरैः सन्दष्टशब्दः पुंसि प्रकीर्तितः ॥ १९०१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
meaningsसहोत्पन्न
doubtful
सहज as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश प्रकृतिसम्मतिः स्यादनुज्ञायामभिलाषोऽपि सम्मतिः । प्रकृतिः सहजे योनावमात्ये परमात्मनि ॥ Dharaṇikośa 15.2.38
- धरणिकोश संसिद्धिसंसिद्धिः सहजे सिद्धौ वीरुद्विटपशाखयोः । विबुधः पण्डिते देवे उत्सेधौ वपुरुन्नती ॥ Dharaṇikośa 18.1.5
- नानार्थार्णवसंक्षेप अग्रजन्मन्द्वयोर्ज्येष्ठे च सहजे स्यादन्तेवासिवाक् पुनः । शिष्ये त्रिषु द्वे चण्डाले स्यादित्येवं विदुर्बुधाः ॥ ५८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.58