कर्दम
kardamaपुं · masc.In 20 kośas: 22 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 21 as a meaning of another word.
जम्बालेचकिलौ पङ्कः कर्दमश्च निषद्वरः ।शादो हिरण्यबाहुस्तु शोणो नदे पुनर्वहः ॥ १०९० ॥भिद्य उध्यः सरस्वांश्च द्रहोऽगाधजलो ह्रदः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न (wrong syllable)
genderपुंmasc.
विषः क्ष्वेडो रसस्तीक्ष्णं गरलोऽथ हलाहलः ॥ ११९५ ॥वत्सनाभः कालकूटो ब्रह्मपुत्रः प्रदीपनः ।सौराष्ट्रिकः शौल्किकेयः काकोलो दारदोऽपि च ॥ ११९६ ॥अहिच्छत्त्रो मेषशृङ्गकुष्टवालूकनन्दनाः ।कैराटको हैमवतो मर्कटः करवीरकः ॥ ११९७ ॥सर्षपो मूलको गौरार्द्रकः सक्तुककर्दमौ ।अङ्कोल्लसारः कालिङ्गः शृङ्गिको मधुसिक्थकः ॥ ११९८ ॥इन्द्रो लाङ्गुलिको विस्फुलिङ्गपिङ्गलगौतमाः ।मुस्तको दालवश्चेति स्थावरा विषजातयः ॥ ११९९ ॥
अनुष्टुप्
विषपुंक्ष्वेडपुंरसपुंतीक्ष्णक्लीगरलपुंहलाहलपुंवत्सनाभपुंकालकूटपुंब्रह्मपुत्रपुंप्रदीपनपुंसौराष्ट्रिकपुंशौल्किकेयपुंकाकोलपुंदारदपुंअहिच्छत्त्रपुंमेषशृङ्गपुंकुष्टपुंवालूकपुंनन्दनपुंकैराटकपुंहैमवतपुंमर्कटपुंकरवीरकपुंसर्षपपुंमूलकपुंगौरपुंआर्द्रकपुंसक्तुकपुंकर्दमपुंअङ्कोल्लसारपुंकालिङ्गपुंशृङ्गिकपुंमधुसिक्थकपुंइन्द्रपुंलाङ्गुलिकपुंविस्फुलिङ्गपुंपिङ्गलपुंगौतमपुंमुस्तकपुंदालवपुं
genderपुंmasc.
निषद्वरस्तु जम्बालः पङ्कोऽस्त्री शादकर्दमौ ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पिच्छिलं स्याद्विजपिलं पङ्कः शादो निषद्वरः ।जम्बालः कर्दमः प्रोक्तो बुधैरिचिकिलस्तथा ॥ ६७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गन्धपर्यायराजार्थो मृगार्थाद्घर्मजोऽपि च ।अस्त्रियां कर्दमः स्निग्धः कृत्रिमोऽपि ततः पुनः ॥ ३९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
दीर्घशूको रोध्रशूकस्तूर्णकः शङ्खमौक्तिकौ ।लाङ्गलः कर्दमो लोहवालो महिषमस्तकः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मौक्तिकोथो तैलिकः स्यात्तैलासी चाथ लाङ्घलः ।सीराकृष्टक्षितिभवः कर्दमः कर्दमोद्भवः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपि तु स्यात्पत्रयुक्ते पङ्कः कर्वटिकोऽस्त्रियाम् ।दमः कर्दमशादौ च कूपकास्तु विदारकाः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुल्फ-गुच्छ-समय-प्लव-वर्ष-मन्थ-कर्दम-मृदङ्गमुखा[221b]नाम् ।वंश-वेश-मुकुर-क्षितिनिम्ब-दीप-बोल-चरणप्रमुखानाम् ॥ ६ ॥
स्वागताmetre not read in every line
genderपुंmasc.
अभिधानशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । संवत्सराभिधायिनां शब्दानां संवत्सरपर्यायाणां च । गिर्यादिपर्यायाणां च । पुंयोगः स्यादित्यर्थः । तद्यथा अयं संवत्सरः हायनोऽब्द इत्यादि । अयं गिरिः पर्वतः धरः शैल इत्यादि । मासाभिधायिनाम् । अयं मासः द्विपक्षः । मासविशेषोऽपि अयं चैत्रः वैशाखः ज्येष्ठः आषाढ इत्यादि । अर्णववाचिनाम् । अयमर्णवः समुद्रः सागरः पारावारः सरित्पतिरित्यादि । अयमृतुः वसन्तः ग्रीष्मः ।देववाचिनाम् । देवः सुरः । असुरवाचिनाम् । असुरः दैत्यः । शराभिधायिनाम् । शरः काण्डः । अयमसिः खड्गः मण्डलाग्रः । अयं पङ्कः कर्दमः जम्बालः । अयमरिः शत्रुः वैरी रिपुः विपक्ष इत्यादि ।भाष्कच्छुकशारज्ज्विष्टकाश्च नित्यं स्त्रि[स्त्री]यामीषिका च ।विद्युद्दिग्भूम्यभिधानं वल्ली सरितां च विज्ञेयम् ॥ ३१ ॥
metre not recognised
संवत्सरपुंहायनपुंअब्दपुंगिरिपुंपर्वतपुंधरपुंशैलपुंमासपुंचैत्रपुंवैशाखपुंज्येष्ठपुंआषाधपुंअर्णवपुंसमुद्रपुंसागरपुंपारावारपुंसरित्पतिपुंऋतुपुंवसन्तपुंग्रीष्मपुंदेवपुंसुरपुंअसुरपुंदैत्यपुंशरपुंकाण्डपुंअसिपुंखड्गपुंमण्डलाग्रपुंपङ्कपुंकर्दमपुंजम्बालपुंअरिपुंशत्रुपुंवैरिन्पुंरिपुपुंविपक्षपुंभास्स्त्रीकच्छुस्त्रीकशास्त्रीरज्जुस्त्रीइष्टकास्त्रीईषिकास्त्रीविद्युत्स्त्रीदिश्स्त्रीभूमिस्त्रीवल्लीस्त्रीसरित्स्त्री
genderपुंmasc.
परिषत्कर्दमः पङ्कः तज्जम् तामरसं विदुः ।कमलं नलिनं पदम् सरोजं सरसीरुहम् ॥ २० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
[सिकता?] वालुकाः प्रोक्ता बिन्दवः पृषतः प्रषत् ।विप्रुषोऽप्यथ जम्बालचिकिलौ कर्दमः पुमान् ॥ ३६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सक्तुकः कर्दमोऽङ्कोल्लसारोऽपि मधुसिक्थकः ।अग्रबीजास्तत्र केचिन्मूलबीजास्तथापरे ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गन्धद्रव्ये तु कथितौ यक्षकर्दमकर्दमौ ।सुगन्धवर्त्यां वर्ती स्यात्किं च गात्रानुलेपिनी ॥ १९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जम्बाले पङ्किलः पङ्कः कर्दमः शाद इत्यपि ।निषद्वरश्च भेकालं भेकालयमरिंदमम् ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वीपोऽन्तरीपं तोयोत्थं शादो जंवीनकर्द्दमौ ।अगाधमतलस्पर्शं गभीरं निम्नकान्तरे ॥ २९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
पाषाणः प्रस्तरो ग्रावा दृषदश्मोपलः शिला ।रेणुर्धूली रजः पांशुः पङ्कश्चिखिल्लकर्दमौ ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्चि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कर्दमश्चिकिलः पङ्कश्चिक्खल्लश्च निषद्वरः ॥ १९०४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कालकूटश्च काकोलः कर्दमः करवीरकः ।शृङ्गिकः शौल्किकेयश्च सक्तुको मधुसिक्थकः ॥ २१५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वालुकामयतीरन्तु सैकतं सिकतामयम् ।कर्दमः कङ्कटोऽपि स्याद् जम्बालस्तु निषद्वलः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बिन्दौ पृषतिः पृषतः पृषत्, पङ्के तु कर्दमः ।दमोऽपि, दीर्घिकायां तु वापिर्वापी च कूपके ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ष (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नदी पुरी च नागानां भोगवत्यथ कर्दमः ।पुमान्निषद्वरः शादो जम्बालः पङ्कमस्त्रियाम् ॥ ३१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्दम as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश पङ्कतोके दुहितृपुत्रौ स्तः शल्के शकलवल्कयोः । वल्कं स्याद्वल्कले खण्डे पङ्कं कर्दमपापयोः ॥ Dharaṇikośa 1.1.3
- धरणिकोश पलितसुकृतं शोभनं कर्म पुण्यं च सुकृतं मतम् । पलितं कर्दमे तापे पाण्डुकेशे च शैलजे ॥ Dharaṇikośa 15.2.23
- धरणिकोश शादछन्दावभिप्रायवशौ मृदू चातीक्ष्णकोमलौ । स्वेदः स्यात्स्वेदने घर्मे शादः कर्दमशष्पयोः ॥ Dharaṇikośa 17.1.2
- कोषकल्पतरु पलितरसितं सुवर्णखचिते रुते तथा गर्जिते प्रोक्तम् । पलितं त्वस्त्री तापे शैलजकर्दमविपक्वकेशेषु ॥ ८२ ॥ Koṣakalpataru 6.16.82
- कोषकल्पतरु छादमूलेऽपि पादोऽयव( ? )सूपकारे सूदस्तथा व्यञ्जनसूपयोश्च । क्षोदो रजःपेषणयोरथ स्या- च्छादोऽपि शष्पे नरि कर्दमे च ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.19.26
- नानार्थार्णवसंक्षेप पङ्कत्रि पुराणे छन्दसि तु क्लीबं पञ्चाशदक्षरे । पङ्कोऽस्त्री कर्दमे पापे पण्डा स्त्रीपुंसयोर्गतौ ॥ ७१८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.718
- नानार्थार्णवसंक्षेप पलितकर्दमे पटलं तु क्ली पुंसि चान्ये प्रचक्षते । गृहच्छदिषि दृग्रोगविशेषाव्याययोरपि ॥ १०६३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1063
- नानार्थार्णवसंक्षेप यक्षकर्दमप्राचीनबर्हिः शम्भौ तु शक्रे स्यान्मेघवाहनः । यक्षकर्दम इत्येष यक्षाणामपि कर्दमे ॥ १३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.13
- शिवकोष पललशिलायां च मनोज्ञायां पललं कर्दमे पले । तिलपिष्टे प्रवालोऽस्त्री किसले विद्रुमद्रुमे ॥ ४६३ ॥ Śivakoṣa 23.2.463
- शब्दरत्नावली पङ्कपङ्कोऽस्त्री कर्दमे पाके भूकः स्यात् कालरन्ध्रयोः । वकः कह्वे धनेशे च बहुपुष्पे च रक्षसि ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.15
- शब्दरत्नावली पलितपलितं शैलजे तापे केशपाके च कर्दमे । प्रसृतोऽर्द्धाञ्जलौ स्त्री तु जङ्घायां वेगिते त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.114
- शब्दरत्नावली शादवेदः स्यात्केशवश्रुत्योः शादः कर्दमशष्पयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.7
- शब्दरत्नावली दमदमो दन्ते च दमथे दमने कर्दमे पुमान् । दस्मो ना यजमाने स्यात्खले चौरहुताशयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.11
- शब्दरत्नाकर पङ्कपिण्डिर्ना तैलकल्के स्त्री रथनाभौ च पिण्डिका । पयः पाथसि च क्षीरे पङ्कोऽस्त्री कर्दमांहसोः ॥ १९५८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1958
- शब्दरत्नाकर शादशष्पकर्दमयोः शादो वेदश्रवणयोः श्रुतिः । श्लोकस्तु पद्ययशसोः शुण्डा मद्येभहस्तयोः ॥ २०१४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2014
- त्रिकाण्डशेष पङ्कनालीकौ पद्मनाराचौ वृन्देऽपि पेटकोऽस्त्रियाम् । सौभाग्येऽपि पताका स्यात्पङ्कोऽस्त्री कर्दमांहसोः ॥ २९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.29
- त्रिकाण्डशेष पलितपलितं कर्दमेऽपि स्याद्विधौ भूपे प्रजापतिः । शक्ते निवारणे वृत्तौ पर्याप्तं स्याद्यथेप्सिते ॥ १६७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.167
- वैजयन्ती शादवेधसो विष्णुधातृज्ञाः शादः कर्दमशष्पयोः । शंभुर्धातृहरार्हत्सु शक्रः कुटजवज्रिणोः ॥ ५७ ॥ Vaijayantī 6.1.57
- वैजयन्ती पङ्कपद्मोऽस्त्र्यब्जेष्टकायां क्ली संख्यायां गजबिंदुषु । ना तु नागे निधौ व्यूहे पंकोऽस्त्री कर्दमैनसोः ॥ ४८ ॥ Vaijayantī 6.5.48
- वैजयन्ती पलितकेशादिशौक्ल्ये पलितं शैलेये ना तु कर्दमे । पटलं दृग्रुक्छदिषोः क्ली न ना पिटके गणे ॥ ५२ ॥ Vaijayantī 7.5.52
- वैजयन्ती निषद्वरनिश्चारको निर्गमके पुरीषोत्सर्गिमारुते । निषद्वरी निशा कामकर्दमौ तु निषद्वरौ ॥ ११ ॥ Vaijayantī 8.5.11