सूक्ष्म
sūkṣmaवि · adj.In 17 kośas: 23 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
स्तोकं क्षुल्लं तुच्छमल्पं दभ्राणुतलिनानि च ॥ १४२६ ॥तनु क्षुद्रं कृशं सूक्ष्मं पुनः श्लक्ष्णं च पेलवम् ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्तोकाल्पक्षुल्लकाः सूक्ष्मं श्लक्ष्णं दभ्रं कृशं तनु ॥ ६१ ॥स्त्रियां मात्रा त्रुटिः पुंसि लवलेशकणाणवः ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
सूक्ष्मलेशलवश्लक्ष्णक्षुद्रदभ्रकणाणवः ।किञ्चिन्मात्रतनुस्तोकह्रस्वाल्पत्रुटयः समाः ॥ ६८८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
धूमजाः शिखिनो ब्रह्मपुत्राः श्रीमन्त आहिकाः ।कालोsनेहा च दिष्टश्च सूक्ष्मस्त्रितुटीस्तुटीः ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every lineLatin letters: s
genderपुंmasc.
जीरके तु जया तु स्यात् सूक्ष्मसौदो रसः कणः ।कृष्णे तु जीरके पृथ्वी रोहिण्यां कटुरोहिणी ॥ २७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूक्ष्मं श्लक्ष्णं कृशं दभ्रमथ मात्रा स्त्रियां त्रुटिः ।लवलेशकणाः पुंसि स्यादत्यल्पेप्यणुः कणाः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सूक्ष्मस्य किलिमस्यापि तथैव तलिमेर्मयोः ।तिग्माध्यात्मशुष्मधाम्नां शयनीयत्रिसन्ध्ययोः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 त्म (wrong syllable)
genderक्लीneut.
दभ्राणू तलिनं तुच्छं क्षुल्लकं क्षुद्रकं दरम् ।सूक्ष्मं श्लक्ष्णं पेलवं च लव-लेश-कणा नरि ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रसभं तलभं च[229a]भं च शुष्मंकिलिमं कृत्रिमतिग्मधाममीर्मम् ।तलिमं च तोक्म-युग्मेस्तोमं सूक्ष्मं विलोमवत्प्रदिष्टम् ॥ ४ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
क्षुल्लस्तोके तुच्छमल्पं दभ्राणुतलिनं तनु ।कृशं सूक्ष्मं तथा क्षुद्रं पेशले श्लक्ष्णमित्यपि ॥ ३१६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अल्पे तु क्षुल्लकः सूक्ष्मं श्लक्ष्णं दभ्रं कृशं कलम् ।अत्यल्पे स्वल्पमल्पीयः कणीयोऽणीय इत्यपि ॥ ६९० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अणु सूक्ष्मं लघु श्लक्ष्णं क्षामः क्षीणः कृशस्तनु ।बंहिष्ठं प्रचुरं प्राज्यं पुष्कलं बहुलं बहु ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
श्लक्ष्णं च पेलवं सूक्ष्मं सूक्ष्मनामानि त्रीणि वै ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 नि (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 त्रु (wrong syllable)
genderविadj.
अल्पे स्तोकक्षुल्लसूक्ष्मं क्षुल्लकञ्च कृशं तनु ।दभ्रं क्षुल्वं क्षुल्वकञ्च स्त्रियां मात्रा त्रूटी कणा ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 5 त्रू (wrong syllable)
genderविadj.
महान् भद्रश्च विपुलपीव्नी तु स्थूलपीवरे ।दभ्रमल्पं कृशं सूक्ष्मं स्तोकं च क्षुल्लकं तनु ॥ १५९७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अर्घीशो भैरवः सूक्ष्मो दीर्घघोणा सरस्वती ।विलासिनी विघ्नकर्त्ता लक्ष्मणो रूपकर्षिणी ।महाविद्येश्वरी षष्ठी षण्डो भूः कान्यकुब्जकः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
माधवः सूक्ष्मसंज्ञश्च विद्या दक्षिणलोचनम् ।गन्धर्वः पाञ्चजन्यश्च इ-कारश्च मखाङ्कुरः(न्तकः) ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हृषीकेशो हरः सूक्ष्मो वामगण्डः कुबेरदृक् ।अर्द्धर्च्चौ नीलचरण ॡ-कारश्च त्रिकण्ट(कूट)कः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दक्षाक्षो माधवः सूक्ष्मः पाञ्चजन्यो मखांकुरः ।विड्बिन्दुः परमेशश्च गन्धर्वः परमः स्मृतः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वामकर्णोऽथ वामांसो दीर्घश्च मधुसूदनः ।इन्द्रचापोऽथ सूक्ष्मश्च षण्मुखः षट्स्वरः स्मृतः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इकारश्चन्द्र-सूक्ष्मौ च दक्षनेत्रं सुगुह्यकः ।रुद्रश्च कोटरश्चैव नासिका परिकीर्त्तितः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मज्जा स्त्री कौशिकं सूक्ष्ममस्थितेजोऽस्थिसंभवम् ।अस्थिस्नेहो वीर्यकरो मज्जतेजस्विनौ बली ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अल्पं सूक्ष्ममणु स्तोकं दह्रं दहरमर्हकम् ।किञ्चिन्मात्रम्मितं दभ्रं श्लक्ष्णं तनु च पेलवम् ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सूक्ष्म as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु रेणुधूलौ रेणुरपि द्वयोर्नरि पुनः स्यात्पर्पटाह्वौषधे सूक्ष्मेऽल्पे च परोपमोऽथ च किणो न स्त्री व्रणाङ्के घुणे । Koṣakalpataru 6.15.18
- नानार्थार्णवसंक्षेप अणुसूक्ष्मेषु त्रिषु तत्रापि स्त्र्यर्थे वाण्वीत्यथाङ्गुलौ । रश्मौ चाण्वी स्त्र्यथानुर्ना प्राणे मर्त्ये तु स द्वयोः ॥ ५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.56
- शब्दरत्नावली शृङ्गविषाणोत्कर्षयोरूर्ध्वे तीक्ष्णे सूक्ष्मे च पङ्कजे । शृङ्गो ना कूर्चशीर्षे तु मुनिभेदे च स स्मृतः ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.28
- शब्दरत्नावली अणुअणुर्ना व्रीहिभेदे स्यात्सूक्ष्मे तु वाच्यलिङ्गकः ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.2
- शब्दरत्नावली तूस्ततूस्तं धूलौ जटायाञ्च पापे सूक्ष्मे च न द्वयोः । त्रेताग्नित्रितये युगे तिप्राणितेरिते ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.15
- शब्दरत्नाकर अणुअंशुर्मयूखे सूत्रादिसूक्ष्मांशे भासि भास्वति । अणुः सूक्ष्मे व्रीहिभेदेऽप्यर्घोऽर्चायां प्रतिक्रये ॥ १८६७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1867
- तन्त्राभिधान इआ प्रतिष्ठा मुखं दीर्घं नारायणोऽप्यनन्तकः । इ-कारो माधवः सूक्ष्मो दक्षनेत्रञ्च लोचनम् ॥ २ ॥ Tantrābhidhāna 1.2
- त्रिकाण्डशेष अणुत्रिष्वारक्ते व्याकुलेऽथ सूक्ष्मे व्रीह्यन्तरेऽप्यणु । कीलकाग्र्याश्रिसीमासु स्यादाणिवदणिर्द्वयोः ॥ १२० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.120