संस्कृत

saṃskṛtaवि · adj.

In 11 kośas: 13 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.352 · p. 42

उच्यते प्रवणः प्रह्वस्तत्परश्च परायणः ।व्युत्पन्नः प्रहतः क्षुण्णः संस्कृतश्च निगद्यते ॥ ३५२ ॥

अनुष्टुप्

प्रवणवि प्रह्ववि तत्परवि परायणवि व्युत्पन्नवि प्रहतवि क्षुण्णवि संस्कृतवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.781 · p. 89

स्मृतमास्थितमाक्रान्तं प्रतीष्टं पतदाहृतम् ।प्रच्छादितं स्यात्संवीतं प्रशस्तं संस्कृतं स्मृतम् ॥ ७८१ ॥

अनुष्टुप्

आस्थितवि आक्रान्तवि प्रतीष्टवि आहृतवि प्रच्छादितवि संवीतवि प्रशस्तवि संस्कृतवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.42 · p. 218

व्युत्पन्नः संस्कृतः क्षुण्णः प्रहतोऽथ स्थिरोऽपि च ।नीलीरागो विश्रथः स्यात् स्थिरसौहृद इत्यपि ॥ ४२ ॥

अनुष्टुप्

व्युत्पन्नवि संस्कृतवि क्षुण्णवि प्रहतवि स्थिरवि नीलीरागवि विश्रथवि स्थिरसौहृदवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नाट्यप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.5.54 · p. 423

ईहामृगोऽङ्क इत्येते भेदा नाटकजा दश ।स्याद्वेददेवयोर्वाणी संस्कृतं प्रकृतिः स्त्रियाम् ॥ ५४ ॥

अनुष्टुप्

ईहामृगपुं अङ्कपुं संस्कृतक्ली प्रकृतिस्त्री

genderक्लीneut.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.27 · p. 234

समावृत्तः स्नातकस्तु यो भवेदाप्लुतो व्रती ।गर्भाधानादिसंस्कारैर्युक्तोऽसौ संस्कृतस्त्रिषु ।अभावात्स्त्रीपरित्यागस्तुरगब्रह्मचर्यकम् ॥ २७ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

समावृत्तपुं स्नातकपुं संस्कृतवि तुरगब्रह्मचर्यकक्ली

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.8 · p. 1

पटीयांश्च पटिष्ठश्च पटोः स्यादतिशायने ।पटिमा पुंसि भावेऽस्य पटुता पाटवं तथा ॥कुशलस्य तु भावे स्यात्कौ[158b]शल्यं कौशलं नपुम् ।नदीष्णस्तु नदीस्नानकुशलः परिकीर्तितः ॥व्युत्पन्नः संस्कृतः क्षुण्णः प्रहतश्च समार्थकाःवदो वदावदो वक्ता वग्नुश्च गदयित्नुवत् ॥ ८ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

पटीयस्वि पटिष्ठवि पटिमन्पुं पटुतास्त्री पाटवक्ली कौशल्यक्ली कौशलक्ली नदीष्णवि व्युत्पन्नवि संस्कृतवि क्षुण्णवि प्रहतवि वदवि वदावदवि वक्तृवि वग्नुवि गदयित्नुवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.57 · p. 28

संगीर्ण-विदित-समाहित-संस्कृतवाच्यव्ययं त्वाम्स्यात् ।दृष्टं वीक्षितमालोकित-रूपित-निभालिता[नि] स्युः ॥ ५७ ॥

metre not recognised

संगीर्णवि विदितवि समाहितवि संस्कृतवि आम्अ दृष्टवि वीक्षितवि आलोकितवि रूपितवि निभालितवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ प्रकीर्णवर्गः Koṣakalpataru 3.4.30 · p. 33

मर्षः परिकरः-स्त्रीर्या गतिरिङ्खा सृतिर्गतिः ।भवेदुपसमाधानं समाहारः समुच्चयः ।परिष्कृतं संस्कृतं चोपस्कृतं च समुच्चितम् ॥ ३० ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

मर्षपुं परिकरपुं ईर्यास्त्री इङ्खास्त्री सृतिस्त्री गतिस्त्री उपसमाधानक्ली समाहारपुं समुच्चयपुं परिष्कृतवि संस्कृतवि उपस्कृतवि समुच्चितवि

genderविadj.

नाममालिका Nāmamālikā · भोज भूम्यादिनामधेयप्रकरणम् Nāmamālikā 3.215 · p. 35

ऋद्धमावसितं धान्यं बहुलीकृतं संस्कृतम् ।खलपूः स्याद्बहुकरश्छादितेयश्छदिस्तृणम् ॥ २१५ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 तं (wrong syllable)

ऋद्धवि आवसितवि बहुलीकृतवि संस्कृतवि खलपूपुं बहुकरपुं छादितेयपुं छदिस्तृणक्ली

genderविadj.

नाममाला Nāmamālā (Dhanañjaya) · धनञ्जय Nāmamālā (Dhanañjaya) 161 · p. 77

संहितं सहितं युक्तं संपृक्तं संभृतं युतम् ।संस्कृतं समवेतं च प्राहुरन्वीतमन्वितम् ॥ १६१ ॥

अनुष्टुप्

संहितवि सहितवि युक्तवि संपृक्तवि संभृतवि युतवि संस्कृतवि समवेतवि अन्वीतवि अन्वितवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.412 · p. 52

षट् संस्कृतादिकाः भाषाः कथ्यन्ते क्रमशो यथा ।संस्कृतं प्राकृतं शौरसेनी पैशाचमागधी ॥ ४१२ ॥

अनुष्टुप्

संस्कृतक्ली प्राकृतक्ली शौरसेनीस्त्री पैशाचक्ली मागधीस्त्री

genderक्लीneut.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.510 · p. 65

चिद्रूपो हृदयालुश्च सहृदयोऽथ संस्कृतः ।व्युत्पन्नः प्रहतः क्षुण्णः अन्तर्वाणिस्तु शास्त्रवित् ॥ ५१० ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द (wrong syllable)

चिद्रूपवि हृदयालुवि सहृदयवि संस्कृतवि व्युत्पन्नवि प्रहतवि क्षुण्णवि अन्तर्वाणिवि शास्त्रविद्वि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश स्वर्गवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 2.1.350 · p. 25

अपभ्रंशोऽपशब्दस्तु शास्त्रे यः स्यादसंस्कृतः ।संस्कृतः साधुशब्दश्चेत् शास्त्रे शब्द इतीरितः ॥

अनुष्टुप्

अपभ्रंशपुं अपशब्दपुं संस्कृतपुं साधुशब्दपुं शब्दपुं

genderपुंmasc.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.81

युक्तेऽतिसंस्कृतेऽमर्षिण्यभिनीतोऽथ संस्कृतम् ।कृत्रिमे लक्षणोपेतेऽप्यनन्तोऽनवधावपि ॥ ८१ ॥

अनुष्टुप्

meaningsकृत्रिम लक्षणोपेत

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास तार्धश्लोकः Dharaṇikośa 15.2.49 · p. 74

क्षारितः प्राचितः क्षारैरभिशस्तः प्रकीर्तितः ।संस्कृतो भूषिते शस्ते कृत्रिमे लक्षणान्विते ॥

अनुष्टुप्

meaningsभूषित शस्त कृत्रिम लक्षणान्वित

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ तान्ताः Koṣakalpataru 6.16.93 · p. 217

नीचेऽप्यथ विकृतं स्यादसंस्कृते रोगितेऽश्लीले ।संस्कृतमग्र्ये कृतके लक्षणयुक्तेऽप्यलंकृते पक्वे ॥ ९३ ॥

उद्गीतिः

meaningsअग्र्य कृतक लक्षणयुक्त अलंकृत पक्व

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1887 · p. 211

कारायां सङ्कटेऽन्ये तु सङ्कटे त्रिषु मन्वते ।संस्कृतं त्वाहितोत्कर्षे कृत्रिमे निर्मलीकृते ॥ १८८७ ॥

अनुष्टुप्

meaningsआहितोत्कर्ष कृत्रिम निर्मलीकृत

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1888 · p. 212

त्रिषु स्याल्लक्षणोपेते भाषाभेदे तु पण्डिताः ।नपुंसकं विजानन्ति संसर्पस्तु पुमानयम् ॥ १८८८ ॥

अनुष्टुप्

meaningsलक्षणोपेत भाषाभेद

doubtful

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश तान्ताः Śabdaratnāvalī 7.16.143 · p. 222

सम्वर्त्तो मुनिभित्कर्षफलयोः प्रलये घने ।संस्कृतं लक्षणोपेते कृत्रिमे भूषितेऽन्यवत् ॥

अनुष्टुप्

meaningsलक्षणोपेत कृत्रिम भूषित

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 7.4.28 · p. 256

संस्कृतं लक्षणोपेते कृत्रिमे निर्मलीकृते ।मिश्रीकृते च संसृष्टं शुद्धे च वमनादिभिः ॥ २८ ॥

अनुष्टुप्

meaningsलक्षणोपेत कृत्रिम निर्मलीकृत

संस्कृत as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश अभिनीतपारिजातः कल्पतरौ पारिभद्रतरावपि । अभिनीतः स्मृतो न्याय्ये संस्कृतेऽमर्षवत्यपि ॥ Dharaṇikośa 15.2.72
कोषकल्पतरु अभिनीतअङ्गारितं दग्धपलाशकल्यु- द्गत्यो रथापावृतमात्मतन्त्रे । छन्नेऽभिनीतस्त्रिषु संस्कृते स्या- न्न्यायेऽपि कोपिन्यथ साहसेऽपि ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.17.48
कोषकल्पतरु गाथापार्थोऽर्जुने स्यात्ककुभद्रुमे च गाथा स्त्रियां छन्दसि शेषमात्रे । स्यात्संस्कृतान्योक्तिषु चाथ कन्था वस्त्रान्तरे मृन्मयभित्तिकायाम् ॥ ९८ ॥ Koṣakalpataru 6.18.98
नानार्थार्णवसंक्षेप प्रयतप्रहतः प्रयतस्तु स्यात् संस्कृते पूत एव च । अततं वितते क्षुण्णे प्रदीप्तं त्वपि भासिते ॥ ३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.36
नानार्थार्णवसंक्षेप अभिनीतअभिजातः कुलीने च न्याय्यपण्डितयोरपि । अभिनीतः संस्कृते च न्याय्ये चामर्षवत्यपि ॥ २ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.2
शब्दरत्नावली प्रेक्षितपृषत्पुमान्मृगे बिन्दौ न द्वयोः पृषतोऽपि च । प्रेक्षितं स्याद्विनिहते सिक्ते च संस्कृते त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.120
शब्दरत्नावली अभिनीतअथावसितमृद्ध स्याज्ज्ञातेऽवसानगे त्रिषु । अर्थपतिर्धनाधीशे भवेन्नरपतौ पुमान् ॥ अवदातो विशुद्धे स्यात्सिते गौरेऽन्यलिङ्गकम् । अवगीतन्तु दृष्टे स्यान्निर्वादे गर्हितेऽपि च ॥ अन्तर्गतं विस्मृते स्यान्मध्यप्राप्तेऽभिधेयवत् । अङ्गारितं स्यात्पलाशकलिकोद्गमदग्धयोः ॥ अपावृतं स्वतन्त्रे स्यात् पिहितेऽप्यभिधेयवत् । अत्याहितं गुरुभये जीवानपेक्षिकर्मसु ॥ अभिनीतः संस्कृते स्यादमर्षिन्याय्ययोस्त्रिषु । अभिजातः पण्डिते स्यात् त्रिषु न्याय्यकुलीनयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.153
वैजयन्ती प्रयतप्रहतौ क्षुण्णव्युत्पन्नौ प्रयतौ पूतसंस्कृतौ । सव्यायत्तौ प्रसव्यौ द्वौ प्रवृद्धौ प्रसृतैधितौ ॥ १८ ॥ Vaijayantī 7.4.18
वैजयन्ती अभिनीतअभिजातः कुलीने च न्याय्यपण्डितयोरपि । अभिनीतः सुयुक्ते स्यादमर्षवति संस्कृते ॥ १ ॥ Vaijayantī 8.4.1