धवल
dhavalaवि · adj.In 16 kośas: 16 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 12 as a meaning of another word.
श्वेतः श्येतः सितः शुक्लो हरिणो विशदः शुचिः ॥ १३९२ ॥अवदातगौरशुभ्रवलक्षधवलार्जुनाः ।पाण्डुरः पाण्डरः पाण्डुरीषत्पाण्डुस्तु धूसरः ॥ १३९३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 त (wrong syllable)
genderविadj.
शुक्लशुभ्रशुचिश्वेतविशदश्येतपाण्डरः ॥ १२ ॥अवदातः सितो गौरो वलक्षो धवलोऽर्जुनः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गौरः श्वेतः सितः शुभ्रो वलक्षो धवलोऽर्जुनः ।हरिणः पाण्डुरः पाण्डुरवदातश्च पाण्डरः ॥ ७३२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
हिमयुक्तः शीतलोपि पञ्चिकश्चैवमादयः ।चीनकश्चीनकर्पूरः कृत्रिमो धवलः पटुः ॥ ३८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अन्तर्वक्त्रो महानादस्त्रिरेखोऽपि च सुस्वरः ।हरिप्रियोऽपि धवलोऽप्यथ स्यात्क्षुल्लकोऽपरः ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शुक्लः शुभ्रः शुचिः श्वेतो विशदः शितिपाण्डुरौ ।अमलो धवलः शुक्रो बलक्षो रजतः पुनः ॥ १६० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
रूपे चाक्षुषमब्ज इत्यनुभवेर्वर्योपि(?) वर्णो स्त्रियांश्वेतादित्रिषु तद्युतेष्वथ सितः शुक्लोऽवदातः शुचिः ।श्येनः शुभ्र-वलक्ष-शुद्ध-धवलाः श्वेतश्च गौरोऽर्जुनःस्यादस्मिन्खरु-पाण्डरौ च विशदः शौक्लं तु भावेऽन्तिमे ॥ २६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderविadj.
श्वेतार्जुनो शुचिः श्येतो वलक्षं सितपाण्डुरम् ।शुक्लावदातं धवलं पाण्डुः शुभ्रं शशिप्रभम् ॥ १४७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
दुर्गन्धिः पूतगन्धिस्तु विस्रं स्यादामगन्धि यत् ।शुक्लः श्वेतः सितः शुभ्रो गौरः स्याद्धवलोऽर्जुनः ॥ २८६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भूकम्पः पृथिवीबालो दिग्दाहो रिदुल्मुकः? ।सितो वलक्षो धवलः पाटलः श्वेतरक्तकः ॥ ३२५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderविadj.
श्वेतः शुक्लः सितः शुभ्रो वलक्षो धवलः शुचिः ।गौरोऽवदातो विशदः पाण्डुः पाण्डुर उज्ज्वलः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शुक्लः श्वेतः सितः स्येतः शुभ्रश्च विशदः शुचिः ।अवलक्षो वलक्षश्चाऽवदातो धवलस्तथा ॥ २५३० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शुभ्रोऽवदातो धवलो बलक्षो रजतोऽर्जुनः ।पाण्डुरित्येष पर्यायो धवले परिकीर्तितः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderस्त्रीfem.
शुक्लशुचिशुभ्रधवलश्वेतवलर्क्षावदातसितहरिणाः ।पाण्डरपाण्डुरविशदश्वेतार्जुनगौरपाण्डवश्व समाः ॥ ८८७ ॥
गीतिः
genderविadj.
शुक्ले शुभ्रशुचिश्वेताः पुण्ट्रको धवलोऽर्जुनः ।अवदातः सितो गौरो विशदश्येतपाण्डराः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
जगलः पैष्टिकमद्ये मदनतरौ मद्यपङ्के ना ।पक्षिणि पिप्पल[69b]आद्ये निरर्गले बोधिवृक्षे तु ।द्वंद्वेऽस्त्रियां तु वसनच्छेदनभेदे कणायां स्त्री ।वारिणि युग्मविहीनः पुंसि तु धवलो महोक्षे स्यात् ॥ २ ॥
उपगीतिःmetre not read in every line
meaningsमहोक्ष
सितवर्णे तद्वति तु त्रितये तद्वत्स सुन्दरेऽपि स्यात् ।योषिति तु सौरभेय्यां कुवलं त्रिषु चोत्पले बदरे ॥ ३ ॥
आर्या
doubtful
श्वेतवर्णयुते चाथ सुरभौ धवला स्त्रियाम् ।धनदस्तु कुबेरे ना भेद्यवत् तु धनप्रदे ॥ ९७० ॥
अनुष्टुप्
meaningsश्वेतवर्णयुत
धवल as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् शितिद्वौ चाम्लपरुषौ शुक्तौ शिती धवलमेचकौ । Amarakośa 3.3.161
- धरणिकोश सोमवल्कसोमवल्कः कट्फले च धवले खदिरेऽपि च । कौलेयकः स्यात्कुलजः सारमेयश्च कथ्यते ॥ Dharaṇikośa 1.2.50
- धरणिकोश सिततिक्तो रसे पर्पटिकौषधौ च तिक्तं सुगन्धे कटुका च तिक्ता । सितो निरुद्धे धवले समाप्ते ज्ञाते सिता स्यादशुचप्रकारे ॥ Dharaṇikośa 15.2.19
- कोषकल्पतरु सितयुक्तेऽप्ययुक्तेऽप्यथ गत्यभावे स्थितं ध्रुवोर्ध्वेषु च सप्रतिज्ञे । सितः समाप्ते धवले च नि[286b]श्चिते शितं तु शाते निशितेऽथ शातम् ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.16.7
- कोषकल्पतरु अर्जुनस्याद्भाजनं पात्रकयोग्यवाचि स्यादर्जुनो ना ककुभे च पार्थे । मातुस्तथैकात्मजनौ मयूरे माहिष्मतीशे धवले तु भेद्ये ॥ ६१ ॥ Koṣakalpataru 6.21.61
- कोषकल्पतरु शुक्लस्थूलं तु कूटे [त्रिषु] पीव्नि मूर्खे थाम्लो[67a]ऽम्लवत्पुंसि रसान्तरे स्यात् । चाङ्गेरिकायां पुनरीरिता स्त्री शुक्लस्तु योगे धवले पुमान्स्यात् ॥ ७१ ॥ Koṣakalpataru 6.28.71
- परमानन्दीयनाममाला अर्जुनमञ्जिष्ठातिविषा श्यामाथाम्बरं गगनेंऽशुके । द्रव्ये तूले सुगन्धेऽथार्जुनो धवलकेकिनोः ॥ ३१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.31
- शब्दरत्नावली सितसितं धवलबद्धावसिते खण्डान्तरे सिता । स्यूतिः सीवनसन्तत्योः स्यूतः सूतप्रसेवयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.67
- शब्दरत्नावली विशदमेनादो दीनमार्जारमयूरच्छागलेषु च । विशदो धवले व्यक्रे शरत्स्त्री ऋतुवर्षयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.20
- शब्दरत्नावली खरुऐन्द्रिर्जयन्ते काके ना स्त्री शचीशिवयोरपि । ओड्रः पुंभूम्नि देशे स्यात्तरुभेदे पुमानयम् ॥ करो रश्मौ च करके शुण्डप्रत्यायपाणिषु । कद्रुस्त्रिषु पिशङ्गे स्यान्नागमातरि तु स्त्रियाम् ॥ कारो हिमगिरौ यत्ने वलौ पत्यौ वधे पुमान् । कारा स्त्रियां बन्धगृहे बन्धे दूत्यां प्रसेवके ॥ कारिः क्रियायां स्त्रीलिङ्गो वाच्यलिङ्गस्तु शिल्पिनी । क्रूरं स्यात्कठिने घोरे नृशंसेऽपि च वाच्यवत् ॥ कारुस्त्वष्टरि पुंसि स्यात्त्रिषु कर्तरि शिल्पिनि । कीरः शुके देशभेदे क्लीबं स्यान्नीरदुग्धयोः ॥ कुरुर्ना भक्तनृपयोः पुंबहुत्वे च निवृति । क्षुद्रः क्रूरेऽधमेऽल्पे च कृपणेऽपि च वाच्यवत् ॥ क्षुद्रा व्यङ्गानटीधृष्टाबृहतीसरधासु च । चाङ्गेरी मक्षिकामात्रे हिंस्रा वादरतासु च ॥ क्षुरः स्याच्छेदनद्रव्ये कोकिलाक्षे च गोक्षुरे । खुरः शफे कोलदले तथा छेदनवस्तुनि ॥ क्रोष्ट्री कृष्णविदार्युक्ताशृगालीलाङ्गलीषु च । खरो धर्मे गर्दभे ना तीक्ष्यो त्रिष्वौषधे स्त्रियाम् ॥ खरुर्दर्पे हरे दन्ते हये ना धवले त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.7
- वैजयन्ती श्वेतशुभ्रिर्नार्केऽर्थवत्सौम्ये शूरौ विक्रान्तकुक्कुटौ । शूलोऽस्त्री रुजि शस्त्रे च श्वेतं धवलरूप्ययोः ॥ ९२ ॥ Vaijayantī 6.5.92
- वैजयन्ती विशदविकृतौ रोगिदूरूपौ विशदो धवले शुचौ । वल्लभौ दयिताध्यक्षौ वरिष्ठोऽतिवरेऽत्युरौ ॥ २५ ॥ Vaijayantī 7.4.25