लवण
lavaṇaपुं · masc.In 18 kośas: 31 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 39 as a meaning of another word.
लवणक्षीरदध्याज्यसुरेक्षुस्वादुवारयः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अम्लस्तु पाचनो दन्तशठोऽथ लवणं सरः ॥ १३८८ ॥सर्वरसोऽथ कटुः स्यादोषणो मुखशोधनः ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
तुवरस्तु कषायोऽस्त्री मधुरो लवणः कटुः ।तिक्तोऽम्लश्च रसाः पुंसि तद्वत्सु षडमी त्रिषु ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षारोपि लवणः सोपि प्रलिम्पन्विदहन्मुखम् ।विष्यन्दयन्लाघवयन् क्लेदयन्सैन्धवादिषु ॥ ३१७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ग्रन्थिलोङ्गारग्रन्थिः स्यात्सुवर्चास्तु सुवर्चिकः ।स्वर्जिकः स्वर्चिकक्षारो लवणासुरमेदजे ॥ ४१२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
क्लोमधौतेयकद्वारफेनानां लवणस्य च ।प्रसूनव्यजनस्थानद्रवन्नामानि यानि च ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पिङ्गाणतीक्ष्णद्रविणपुराणानामृणस्य च ।घ्राणपर्याणहरिणलवणानां शणस्य च ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लवणः स्यात्सर्वरसः * * पटुरथास्य मृट् (?) ।कटूषण-कटोलाश्च मुखभेदी तु तिक्तकः ।तीक्ष्णः क्षारश्च सकटु लवणात्मक उच्यते ।तुबरस्तूबरश्चास्त्री कषायस्तद्वति त्रिषु ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
रुमण्वाल्लँवणाद्रिः स्यात्कबरं लवणं रुम ।तीक्ष्णं क्षारं च न द्वंद्वे पटु वारिरसं तथा ॥ २० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
धूर्तं तु खण्डलवणं संसृष्टे लवणस्त्रिषु ।सैन्धवं रुचकं पाक्यं सामुद्रं चौद्भिदं तथा ।स्यात्पञ्चलवणं पांसूत्थेन षड्लवणं भवेत् ॥28 ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
व्यञ्जनलवण सुवर्ण-प्रमुखानां सप्तलोहानाम् ।नान्तं लान्तं स्त्वन्तं तान्तं त्रान्तं च सामान्तम् ॥ ८२ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
घ्राणं कार्मण-कारणोष्ण-लवण-श्रीपर्ण-पारायणंशिङ्घाणं शरण-प्रमाण-करणक्षुस्माणदौर्वीणवत् ।श्राणं कौङ्कण-पूरणे च हरिणं स्याद्धोरणं बृंहणंप्रादेशान्तनितान्तवृत्तसुरतामन्तानि भूतं तथा ॥ ९९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderक्लीneut.
त्रिष्वप्यक्षेषु मध्ये इन्द्रियसञ्ज्ञकमक्षं नपुंसके विद्धि । इदमक्षमिन्द्रियं शेषास्त्वक्षाः पुंसि प्रोक्ताः । अयं देवानामक्षः कटाक्षः । श्रीपिष्टाद्या[धा] निर्यासाश्च पुंसि भवन्ति । अयं श्रीपिष्टः सर्जरसः गुगुल इत्येवमादयः ।विंशतिरानवतेः स्त्री नपुंसके तालुहृदयकुड्यानि ।पार्श्वकुकुन्दरविण्यतलध[धा]नलवणराष्ट्राणि चावैहि ॥ ४९ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
विंशतिप्रभृतयो नवतिपर्यन्ताः स्त्रियां भवन्ति । इयं विंशतिः त्रिंशत् चत्वारिंशत् पञ्चाशत् षष्ठिः सप्ततिः अशीतिः नवतिः ।एतानि नपुंसके भवन्ति । इदं तालु वदनैकदेशः । हृदयं जीवनस्थानम् । कुड्यं भित्तिः । एतानि नपुंसकान्यवैहि अवग[म]च्छेत्यर्थः । इदं पार्श्वं शरीरस्य । कुकुन्दरं नितम्बकूपद्वयम् । विण्यं द्रव्यम् । तलमधः । धनं द्रविणम् । लवणं रसविशेषः । राष्ट्रं जनपदस्थानम् ।क्रोडाघाटाजिह्वाशिरोधराशष्कुलीस्पृहामाया स्त्रियां विद्धि ।शाखाशिखाकलामेखला रेखाराजिपङ्क्ती च ॥ ५१ ॥
metre not recognised
विंशतिस्त्रीत्रिंशत्स्त्रीचत्वारिंशत्स्त्रीपञ्चाशत्स्त्रीषष्टिस्त्रीसप्ततिस्त्रीअशीतिस्त्रीनवतिस्त्रीतालुक्लीहृदयक्लीकुड्यक्लीपार्श्वक्लीकुकुन्दरक्लीविण्यक्लीतलक्लीधनक्लीलवणक्लीराष्ट्रक्लीक्रोडास्त्रीघाटास्त्रीजिह्वास्त्रीशिरोधरास्त्रीशष्कुलीस्त्रीस्पृहास्त्रीमायास्त्रीशाखास्त्रीशिखास्त्रीकलास्त्रीमेखलास्त्रीरेखास्त्रीराजिस्त्रीपङ्क्तिस्त्री
genderक्लीneut.
मृत्सा मृत्स्ना च रम्या मृत्खिलं क्षेत्राहतं पदम् ।लवणं वशिरोऽक्षीवं यत्समुद्रसमुद्भवम् ॥ २३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ओषणो वक्त्रभेदी च कटुतिक्तौ समावुभौ ।सरः सर्वरसश्चैव लवणोऽपि तथोच्यते ॥ २८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वल्कलान्तिकदुःखानां वाससो लवणस्य च ।रत्नादीनां सभेदानां नामानि स्युर्नपुंसके ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
करोटं मोरटं भाण्डं तुण्डाण्डे शरणेरणे ।लवणं द्रविणशृङ्गाटपिटपारायणानि च ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बाह्लीकं रामठं हिङ्गुः कर्पूरं चन्द्रनामकम् ।सर्वस्वादुरसं क्षारं लवणं रोचकं बलम् ॥ २५० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सुस्वादो मधुरो मिष्टः चुक्रोऽम्लः कटुकः कटुः ।कषायस्तूबरः क्षारी लवणः तिक्ततीक्ष्णकौ ॥ ३०६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्याल्लवणः सर्वरसः क्षारस्तिक्तं तु तीक्ष्णवत् ।रक्तः शोणोऽरुणस्ताम्रो लोहितः पाटलोऽपि च ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 ल्ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
लवणक्षीरदध्याज्यसुरेक्षुस्वादुसागराः ।भारताख्यं किंपुरुषं हरिवर्षमिलावृतम् ।रम्यकाख्यं पञ्चमकं खण्डं षष्ठं हिरण्मयम् ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 किं (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderविadj.
अस्त्री कषायो मधुरो लवणः कटुरेव च ।तिक्तोऽम्लश्च षट्पुमांसो रसाः स्युर्गुणवाचकाः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
समुद्रभेदाः सप्त स्युः क्षीरोदलवणादयः ।आपः स्त्रियां बहुत्वे तु जलं कमलपुष्करम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलैरमी ।समुद्राः सप्त विख्याताः सप्तद्वीपसमावृताः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कषाये तुवरः स्वादौ मधुरो लवणः कटुः ।अम्लस्तिक्तो रसाः पुंसि षडेते तद्वति त्रिषु ॥ २९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
द्वीपाः सप्ताथ सप्तैव समुद्रा अपि कीर्तिताः ।लवणेक्षुसुरासर्पदधिदुग्धपयोमयाः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गुणौदनिकसूपाश्च लवणो लवणोत्कटः ।पक्वं तु रन्धितं सिद्धं भृष्टं पक्वं विनांबुना ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अम्लस्तु पाचनः शुक्तो लवणस्तु पटुः सरः ।ऊषणस्तु कटुस्तीक्ष्णस्तिक्तस्तु विसरः कटुः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लवणद्रव्यसंसृष्टेऽप्यथ क्ली सैन्धवादिषु ।लताभेदे तु लवणी स्त्रियां स्यादथ लक्षणम् ॥ १५५० ॥
अनुष्टुप्
नदीभेदे च दीप्तौ च स्त्रियां तत्संयुते त्रिषु ।लक्षणः स्याद्दाशरथौ लक्षणं नामचिह्णयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द्दा (wrong syllable)
doubtful
लवण as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) रसशृङ्गारादिषु नवसु च लवणादिषु षट्सु पारदे रागे । निर्यासवीर्यगुणधातुविषघृतादौ रसः प्रोक्तः ॥ ८६१ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.861
- धरणिकोश पटुपटुरामयनिर्मुक्तः पटुश्चतुरतीक्ष्णयोः । पटुः पटोलपत्रे च छत्रायां लवणे पटुः ॥ Dharaṇikośa 10.3.2
- धरणिकोश सैन्धवपल्लवः स्यात्किसलये षिङ्गाशृङ्गरयोरपि । सैन्धवो लवणेऽप्यश्वे सैन्धवः सिन्धुदेशजे ॥ Dharaṇikośa 28.2.13
- कोषकल्पतरु क्षीराब्धिजक्षीराब्धिजं तु लवणेऽम्बुधिजन्मनि स्या- न्मुक्ताफले नरि तु चन्द्रमसि प्रदिष्टः । लक्ष्म्यां स्त्रियामथ भवेद्द्विजराज इन्दौ तार्क्ष्येऽप्यनन्तफणिनि प्रथितः प्रवीणैः ॥ ४४ ॥ Koṣakalpataru 6.7.44
- कोषकल्पतरु विटषिङ्गे विटोऽस्त्री लवणाम्बुशैल- वालच्छदेषु प्रथितः स पुंसि । सिङ्घाणकादौ तु घृतादिकाना- मधःस्थभागेंऽहसि किट्टमस्त्री ॥ Koṣakalpataru 6.10.6
- कोषकल्पतरु पटुक्लीबे दूषणके विशेष्यवदसौ स्यान्मत्सरिक्रू[270b]रयो- श्छत्रायां लवणे पटोलदलके दक्षे तु भेद्ये पटुः ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.10.8
- कोषकल्पतरु श्यामश्यामः प्रयागस्य वटेऽम्बुदे च पिके हरि-चकवल्लरीषु । क्लीबं मरीचे लवणे च कृष्णे स्त्रियां निशासोमलताकणासु ॥ ६१ ॥ Koṣakalpataru 6.25.61
- कोषकल्पतरु क्षारजनक्षये स्त्री, विकटे तु भेद्ये ना बुद्बुदे स्यात्करकादिकस्य । स्फारोऽथ काचे लवणे च धूर्त्ते रसान्तरे क्षारमुशन्ति पुंसि ॥ १४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.14
- कोषकल्पतरु सामुद्रजलेन्द्र उक्तो वरुणेऽम्बुधौ च स्याज्जम्भले देहजलक्षणे तु । सामुद्रमाहुर्लवणेऽब्धिजाते विशेष्यलिङ्गं सुधियो वदन्ति ॥ ७३ ॥ Koṣakalpataru 6.27.73
- कोषकल्पतरु कबरशाकभिदि केशपाशे कबरी लवणाम्लयोरन्त्ये । स्याद्ददरी च तथोक्तौ वाद्ये चानकं हित्वा ॥ ८६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.86
- कोषकल्पतरु ललो वासवे स्याल्लवणेऽथ लूः स्या- ल्लावे तथा छेदनयोश्च * * । श्लेषे तनोर्लीर्- Koṣakalpataru 6.28.1
- कोषकल्पतरु सैन्धवस्यात्सैन्धवोऽस्त्री लवणे तुरंगे पुमान्परस्मिंस्तु स सिन्धुजाते । और्वे द्विजे वाडव आदिलिङ्गो रसेवमाने( ? )वडवागणेऽन्त्ये ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 6.29.21
- नानार्थार्णवसंक्षेप अब्जना निर्जन्मनि तु त्रि स्याद् द्वयोस्तुच्छगले स्मृतः । अब्जं क्ली लवणे पद्मे ना तु शङ्खशशाङ्कयोः ॥ ३२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.32
- नानार्थार्णवसंक्षेप उग्रवचायां च खराश्वाख्याजमोजान्तरभेषजे । उग्रा क्लीबं तु लवणे घटिकालवणाह्वये ॥ ९४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.94
- नानार्थार्णवसंक्षेप ऊषलवणे स्यादूषरजे ना क्षारमृदि नप् पुनः । ऊमं व्योम्नि पुरे चान्ये पुंसि प्राणिनि तु त्रिषु ॥ १०९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.109
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षारगुडे काचाख्यमृद्भेदे स्वर्जिकाक्षारसंज्ञके । लवणेऽपि यवक्षारे तिक्तस्य लवणस्य च ॥ १९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.195
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षेत्रक्ष्वेडा वंशशलाकायामपि क्षेत्रं पुनर्नपि । लवणे स्यादूषरजे क्षेत्रसाधौ तु तत् त्रिषु ॥ २८३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.283
- नानार्थार्णवसंक्षेप पटुलवणाख्ये तद्वति तु त्रिषु निर्व्याधिशूरयोः । अमन्ददक्षयोश्चान्ये विशदप्रज्ञ ऊचिरे ॥ ७३३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.733
- नानार्थार्णवसंक्षेप पाक्यलवणे भूमिलवणसंज्ञे च लवणेऽथ नप् । प्राध्वं स्याद्दूरमार्गे च बन्धने चेति मन्वते ॥ ७६१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.761
- नानार्थार्णवसंक्षेप वस्नवर्ये स्याद्वक्षसि त्वस्त्री ना वस्नो मूल्यमेढ्रयोः । आगमे क्ली तु लवणे रुमाजे वप्रवाक् पुनः ॥ ११६९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1169
- नानार्थार्णवसंक्षेप सङ्गसङ्गो ना सङ्गमे युद्धे लवणे तु नपुंसकम् । सैन्धवाख्येऽथ नप्स्त्रीत्वे स्थली स्थलमिति द्वयम् ॥ १४६५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1465
- नानार्थार्णवसंक्षेप सेव्यउशीरे नि शरे दध्नि पत्राङ्गाह्वयभेषजे । अब्धिजे लवणे ना तु मध्वासव इति श्रुते ॥ १५५४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1554
- नानार्थार्णवसंक्षेप कबरकेचित् तु पुष्पे क्लीत्याहुः कबरस्तु नृलिङ्गकः । लवणेऽ(म्ले) च रसयोर्मेद्यलिङ्गस्तु तद्वतोः ॥ ४०५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.405
- नानार्थार्णवसंक्षेप कृत्रिमकृन्तत्रो द्वे कृत्रिमस्तु वृकधूपाह्वये पुमान् । तुरुष्काख्ये च निर्यासे लवणे च विडाह्वये ॥ ५६५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.565
- नानार्थार्णवसंक्षेप वेधकअना तु वेजयत्यर्थे वेधकं तु नपुंसकम् । लवणे सैन्धवाभिख्ये त्रि तु व्यद्धरि नप् पुनः ॥ १७४६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1746
- परमानन्दीयनाममाला कबरकुटपस्तु मुनौ माने निष्कुटे काश्यपो मुनौ । मीनेऽथ काश्यपी नद्यां कबरं लवणाम्लयोः ॥ १३३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.133
- शिवकोष पटुपटुः पुंसि पटोले स्त्री छत्रायां लवणे पटु । पट्टिः स्त्री कृष्णवृन्तायां पट्टी लाक्षाप्रसादने ॥ १२१ ॥ Śivakoṣa 8.1.121
- शिवकोष विटवटो वराटे न्यग्रोधे यष्टी क्लीतकपद्मयोः । रिष्टः कुष्टे फेनिले च विटोऽब्जे लवणे रिमे ॥ १२२ ॥ Śivakoṣa 8.1.122
- शिवकोष राजबदरस्याद्राजबदरं रक्तामलके लवणेऽपि च । सर्वतोभद्र उक्तो ना निम्बे मुद्यां तु योषिति ॥ ४३५ ॥ Śivakoṣa 22.5.435
- शब्दरत्नावली विटविटोऽद्रौ खदिरे षिङ्गे लवणे मूषिकेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.27
- शब्दरत्नावली अरिष्टअरिष्टः फेनिले कङ्के काके लवणनिम्बयोः । अरिष्टमशुभे तक्रे सत्यसूतीगृहे शुभे ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.34
- शब्दरत्नावली तीक्ष्णक्लीबे घ्राणं नासिकायां घ्राते स्यादभिधेयवत् । चूर्णो धूल्यां क्षारभेदे चूणं स्यात्पटयुक्तिषु ॥ जिष्णुर्महेन्द्रार्जुनयोर्जित्वरे वाच्यलिङ्गकः । झूणि गुवाकभेदे स्याद्दुटदैवश्रुतौ स्त्रियाम् ॥ त्राणं स्यात्त्रायमाणायां रक्षिते रक्षणेऽपि च । तीक्ष्णं स्याद्विषलौहाजिमुष्ककलवणेषु च ॥ आत्मत्यागिनि तीव्रे च त्रिषु क्लीबं यवाग्रके । द्रोणोऽस्त्रियामाढके तु भवेदाढाचतुष्टये ॥ देशभेदे भारद्वाजे दग्धकाके स्त्रियां क्वचित् । तथा काष्ठाम्बुवाहिन्यां गवादन्यामपि स्त्रियाम् ॥ पणो वराटर्के मूल्ये गृहे कार्षापणेऽपि च । क्रय्ये द्यूते भृतौ वित्ते व्यवहारेऽपि पुंस्ययम् ॥ पार्ष्णि द्वयोः सैन्यपृष्ठे पादग्रन्थ्यधरेऽपि च । स्त्रियामुन्मत्तकान्तायां पार्ष्णी पार्ष्णिरिति द्विधा ॥ प्राणोऽनिले बले काव्यजीवे हृदयमारुते ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.9
- शब्दरत्नावली लूल इन्द्रे लवणे लूः स्याल्लादानेश्लेषणेऽपि लीः । Śabdaratnāvalī 7.28.1
- शब्दरत्नाकर सैन्धवसारङ्गो हरिणो वर्णश्चातकः षट्पदोऽपि च । सैन्धवं लवणेऽश्वे ना सौवीरं काञ्चिकेऽञ्जने ॥ २१८३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2183
- तन्त्राभिधान लखड्गी नादोऽमृतं देवी लवणं वारुणी पतिः । शिखा वाणी क्रिया माता भामिनी कामिनीप्रिया ॥ १४९ ॥ Tantrābhidhāna 2.45.149
- तन्त्राभिधान लधने रा रीश्च रो धान्ये रुर्भये च प्रकीर्त्तितः । ल इन्द्रे लवणे लः स्याल्ला दाने श्लेषणेऽपि लीः ॥ ३० ॥ Tantrābhidhāna 3.30
- त्रिकाण्डशेष विटविटोऽद्रौ लवणे षिड्गे मूषिके खदिरेऽपि च । पाञ्चलौहे श्रुतिकटः प्रायश्चित्तभुजङ्गयोः ॥ १०४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.104
- त्रिकाण्डशेष सैन्धकसुखं क्षेमं शिवं शम्यामलकी चाभया शिवा । षाडवस्तु रसे रागे सैन्धको लवणाश्वयोः ॥ ४२४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.424
- वैजयन्ती अब्जअब्जो धन्वन्तरौ शंखे चन्द्रे क्ली लवणेंऽबुजे । प्रदेशेंऽश उपायेंऽगमंगो देशेंऽगशालिनि ॥ ३ ॥ Vaijayantī 6.5.3