खिल
khilaक्ली · neut.In 13 kośas: 16 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
उर्वरा सर्वसस्या भूर्भवेदिरिणमूषरम् ।खिलमप्रहतं स्थानं मरुर्धन्वा स्थलं स्थली ॥ १५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विध्यर्थवादमन्त्रास्तु खिलान्युपखिलानि च ।छन्दोभेदास्तु गायत्रीप्रमुखा एकविंशतिः ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
खिलं प्रभृतं स्थानं चाप्युषवत्सूषरस्थले ।कचङ्गला तु नीलिङ्गी भूर्नानाजन्तुसंयुता ॥ १७९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 तं (wrong syllable)
genderक्लीneut.
केदारश्च पुनर्वाट एषां कैदारिकं गणे ।एषूद्भूतं वस्तुजातं त्रिषु स्यादकृते खिलम् ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कैदारिकमकृष्टं तु खिलमप्रहतं त्रिषु ।धान्यानां भवने क्षेत्रे वक्ष्यमाणा विशेष्यगाः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दीर्घवृन्ते रामपूगो लतापूगे तु योजनः ।भूपूगे तु लघूकः स्यात्क्षुद्रो भोधः कटुः खिलः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मृत्सा मृत्स्ना च रम्या मृत्खिलं क्षेत्राहतं पदम् ।लवणं वशिरोऽक्षीवं यत्समुद्रसमुद्भवम् ॥ २३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रशस्ताथाप्रशस्ता स्यादूषरश्चोषकः खिलः ।जलराहित्यभूमौ स्यान्मरुर्धन्वा च धन्व च ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यादप्रतिहतं भिन्नं खिलं चात्युन्नतस्थले ।प्रसिद्धराष्ट्रे नीवृत्स्यान्निवृद्वृदिति कथ्यते ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अत्यर्थं निर्भरं तीव्रं गाढं बाढं दृढं भृशम् ।पूरितं भरितं पूर्णं शून्यरिक्ताखिलोद्वसाः ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्थला कृत्रिमभूमिः स्यात् मरुर्धन्वा जलं विना ।अप्रहतं खिलं क्षेत्रं कृतं यत्र न कर्षणम् ॥ १५९५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ह (wrong syllable)
genderक्लीneut.
स्थली दैवकर्तृकेऽन्यत्स्थलं क्लीबे स्थलेत्यपि ।निर्जले मरुधन्वानौ खिलमप्रहतं समम् ।त्रिषु स्याज्जगती लोको जगद्भुवनपिष्टपम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
मरुर्धन्वा च पुंसि द्वौ खिलं चाप्रहतं त्रिषु ।द्यावापृथिव्यौ रोदस्यौ द्यावाभूमी च रोदसी ॥ ३६९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
ब्राह्मणञ्चेत्यवच्छेदा एकग्रन्थस्तु फक्किका ।विध्यर्थवादमन्त्रास्तु खिलान्युपखिलानि च ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भूमिश्छिद्रं कृष्ययोग्या प्रहतं नालमुत्थितम् ।खिलं त्वप्रहतं स्थानमूषवत्यूषरेरिणौ ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
किट्टे पुरीषे कृपणे तु पापेऽन्यव-च्छलस्तु भृङ्गीगणधा[65b]तृवाची ।अन्त्ये शलल्यां च खिलं तु वेधेस्यात्सारसंक्षिप्तकवाचि षण्ढे ॥ ५३ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा
विशेष्यगाम्यप्रहते बिलस्तुशक्राश्वकेऽन्त्ये विवरे गुहायाम् ।व्याजे द्वयोनं स्खलिते छलं स्या-द्रोमाञ्चने पुंसि पुलोऽन्यवत्तु ॥ ५४ ॥
उपजातिः
meaningsअप्रहत
doubtful
खिल as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु अवटअवटः कपटोपजीविगर्ता- न्धुखिलेषु प्रथितोऽथ पर्पटः स्यात् । नरि पिष्टविकारचर्मनाम्नो(?)- ऽथ विशाले विकलाङ्गके मनोज्ञे ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.10.24