वाट
vāṭaपुं · masc.In 14 kośas: 19 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
मुखं निःसरणे वाटे प्राचीनावेष्टकौ वृतिः ॥ ९८२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
गृहभूमिस्तु वास्तुः स्याद्वाट आवेष्टको वृतिः ।गृहस्थानं स्मृतं राज्ञामुपकार्योपकारिका ॥ २९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
केदारश्च पुनर्वाट एषां कैदारिकं गणे ।एषूद्भूतं वस्तुजातं त्रिषु स्यादकृते खिलम् ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पदविः स्त्री पुंसि वाटः पथः पेंडः पुमानयम् ।वर्त्तन्येकपदी पद्या वर्त्तनिः पद्धतिः स्त्रियाम् ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वाटः पुमांस्तत्र गुडसम्मिश्रे कृसरः पुमान् ।तृसरस्तण्डुलैः सिद्धैः सगुडैः सोप्यथापरः ॥ २४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विलिङ्गस्य स्फुलिङ्गस्य कपाटस्य पुटस्य च ।वटवाटपुटानां च तटस्य शकटस्य च ॥ १९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वाटः कवाटः शकटः कटश्चषष्टिर्मठः कुण्डनिभश्च नीडः ।रेणुर्विषाणोऽपि च तूणयुक्तोमुस्तस्तथा कङ्कतवत्कुथश्च ॥ ८७ ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंस्त्रीक्लीm. f. n.
अन अन्ते यस्य तदिदमनान्तं अकर्त्तरि अन्प्रत्ययान्तं यत्प्रातिपदिकं तन्नपुंसके विद्धि जानीहि । "नपुंसकाद्भावे क्त" इत्यत्र "वर्तमाने ल्युट् चे"ति ल्युट् । "युवोरनामि"त्यनादेशः । वचनं भजनं भाजनं पानं आसनं प्रयाणं शासनम् । अधिकरणमित्यादि । अकर्त्तरीति किम् । "नन्द्यादिभ्यो ल्युट्" । नन्दनः मरणः मदनः कुलनः शतनः दमनः सङ्कर्षणः मधुसूदनः जनार्दन इत्यादि । अनिः स्त्रियामेव ।एवकारोऽवधारणार्थः । "आक्रोशे नञ्यनिः" । यथा इयमम्भोजनिः अकारणिः अहरणिः अखादनिः अशरणिरित्येवमादिः । अण च अप्च अणापौ यौ तौ पुंस्युक्तौ । णौ अण् चेत्यण् प्रत्ययः । त्यागः उपदेशः उपसर्गः इत्यण्प्रत्ययः । निघः पर्वतः । किञ्चान्यौ मन्युमृत्यू पुंसि भवतः । अयं मन्युर्दया शोकश्च । मृत्युर्नाशः ।पटपुटकटघटचण्टवाटजूटवटा हि पुंस्युक्ताः ।अवटखटपट्टकिराटकीटाश्च कूटतटयोश्च नपुंसकता ॥ २८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
आवेष्टको वृतिर्वाटो मार्गोऽध्वा सरणिः सृतिः ।निगमः पद्धतिः पद्या पन्था एकपदी पुनः ॥ २६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तटपुटवटवाटाः कुण्डपेटौ कपाटःकटशकटविडङ्गास्तारकस्तूणनीडौ ।पटपिटकविषाणा आढको मण्डलस्तुकुवलपिठरछत्राः कङ्कतः कन्दलोऽपि ॥ १७६ ॥
मालिनीmetre not read in every linenearly मालिनी: pāda 2, syllable 6 र (wrong syllable)
genderविadj.
वाटो वृत्तिश्च प्राचीनमाऽऽवेष्टकश्च नाम वै ॥ १६८४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
वर्तन्येकपदी वाटः सरणिर्वत्म वर्तनम् ।अयनं माच-माथौ च विवधो वीवधोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वाटो-वाटं वाटिरिव प्राचीनं च प्रचीरवत् ।मार्गे तालव्य-दन्त्यादिः सरणिः सरणी पथः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्राकारवरणसाला वप्रोऽस्त्री तस्य शिखरकूटानि ।क्षुद्राणि कपिशिरांसि प्राचीरं प्रान्ततोवृतिर्वाटः ॥ ८३२ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
स्त्रीपुंसमुच्यते लिङ्गे शारिः श्रे[णिः] सृणिर्मणिः ।दशाटोटः पटो वाटो वटः पेठो मठः पटः ॥ २३२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
वाटः पथश्च माथश्च खपुरन्तूर्ध्वगं पुरम् ।हरिश्चन्द्रपुरं शौभमुद्रङ्गः प्रतिमार्गकः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उलपशल्योपकण्ठे द्वे कपाटो द्वारकण्टकः ।कवाटश्चाररं कन्थावाटः प्राकार इत्यपि ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मैत्री वाटं नटी भोलं प्रसूते कीलुषी किटम् ।घर्घरी घिर्मिणं घोलमित्येते वैश्यसूनवः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्राकारो वरणः सालः प्राचीरन्त्वेष सच्छदिः ।आवेष्टकस्तु वाटोऽस्त्री विवृतश्च वृतिद्रुमैः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कूटं निश्चलयन्त्रकैतवपुरद्वाराद्रिशृङ्गानृत-मायातुच्छहलाङ्गराशिषु तथा स्त्री रोचनेऽयोघने ।लाटो देशविशेषके च वसने झाटो निकुञ्जे वनेसम्मृष्टावरुषोऽथ ना पथि वृतौ वाटस्त्रये वास्तुभित् ॥ ७ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
बहुप्रदे शठे चाथ शार्दूले व्याघ्रवाग्द्वयोः ।व्याघ्री तु कण्टकार्यां स्त्री वाटस्तु नरि वेष्टने ॥ १२२१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsवेष्टन
वाट as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश अवहारअकूपारः समुद्रः स्यादकूपारश्च कूर्मराट् । अवहारो जनपदो वाटेऽवहरणेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 26.2.77
- कोषकल्पतरु वृतिमन्वादिशास्त्रेषु च मङ्गले तु स्पर्धाजुगुप्सागमने ऋतिः स्यात् । वृतिस्तु वाटे वरणे सृतिस्तु स्यान्मार्गगत्योरथ घातकृत्योः ॥ ५१ ॥ Koṣakalpataru 6.16.51
- नानार्थार्णवसंक्षेप वेष्टनवेष्टनं मुकुटोष्णीषवाटेषु श्रोत्रशष्कुलौ । तथा परिवृतौ चाथ वैकक्ष्यमुरसि स्थिते ॥ ७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.76
- त्रिकाण्डशेष सीमासीमा वाटे स्थितौ क्षेत्रे हिमं शीतलशीतयोः । Trikāṇḍaśeṣa 3.3.318