शून्य
śūnyaवि · adj.In 19 kośas: 19 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 33 as a meaning of another word.
व्युष्टिः फलमसारं तु फल्गु शून्यं तु रिक्तकम् ।शुन्यं तुच्छं वशिकं च निबिडं तु निरन्तरम् ॥ १४४६ ॥निबिरीसं घनं सान्द्रं नीरन्ध्रं बहलं दृढम् ।गाढमविरलं चाथ विरलं तनु पेलवम् ॥ १४४७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 शि (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 म (wrong syllable)
genderविadj.
genderविadj.
स नीरसाम्बुरन्यस्तु जाङ्गलः शून्य उज्जटः ।स्फरिते साटनारट्टौ राजन्वान्स्तुत्यराजनि ॥ १८२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
गोनन्दाङ्कनवानां च ग्रहखेटा खगास्तथा ।शून्याभ्रगगनं व्योम खमंबर नभो वियत् ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
समूढं शोधितं मृष्टं निःशोध्यमनवस्करम् ।शून्यं तु वशिकं तुच्छमिरिणं शुन्यमीरिणम् ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शुनःपुच्छादयो नाम्नि शुनीं पाता शुनिंधयः ।शौवः कुक्कुरसंकोचः शून्यं शुन्यं शुने हितम् ।शुनःपुच्छादयस्त्रय्यां कपाटघ्नः पुनर्मतः ।चोरश्चौरस्त[147a]स्करः स्यादैकागारिक-मोषकौ ।प्रतिरोधि-परास्कन्दि-पाटच्चर- मलिम्लुचाः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
असारं फल्गु सारं तु वरं क्लीबे ध्रुवं क्वचित् ।शून्यं शुन्यं रिक्तकं च वशिकं तुच्छमित्यपि ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
व्युष्टिः फलमसारं तु फल्गु शून्यार्थवाचकम् ।वशिकं रिक्ततुच्छे च शुन्येऽथ निबिडे पुनः ॥ ३३४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अत्यर्थं निर्भरं तीव्रं गाढं बाढं दृढं भृशम् ।पूरितं भरितं पूर्णं शून्यरिक्ताखिलोद्वसाः ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शून्यं तुच्छं रिक्तकं च रिक्तं वशिकमित्यपि ।पञ्च नामानि शून्यस्य व्यवहरन्ति कोविदाः ॥ २६२८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 ह (wrong syllable)
genderविadj.
असारं फल्गु निःसारं निष्फलञ्चापि कुत्रचित् ।शून्यं शुन्यं तुच्छमृक्तं रिक्तं वशिकमीरितम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
रामाऽभिरामे चाऽसारे शक्यं शिक्यं च, रिक्तके ।शून्यं शुन्यं च, प्रत्यग्रे नवीना-ऽभिनवे नवम् ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 च (wrong syllable)
genderविadj.
त्रुटिर्मात्रा स्त्रियौ पुंसि कणलेशलवाणवः ।शून्यं तु वशिकं तुच्छं रिक्तं च विदृढो दृढः ॥ १६७६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शिखी गोत्रा तोय-शून्ये जवी द्युतीरभिस्मृतः ।भूमी रसो नभश्चैव व्याप्तं दाहो रसाऽम्बु चा ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द्यु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
खः प्रचण्डो दक्षबाहुः शून्यश्चाकाश एव च ।कपाली दन्तजातीशः श्रीखण्डी कामरूपिणः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विभुः खं स्वर्द्युरभ्रं च व्योम शून्यं नभो वियत् ।हंसश्चाकाशवर्णानां संज्ञा माया विसर्गतः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विभुः-ऌ, स्वः-ॡ, खं-अं, द्युः-ङ, अभ्रं-ञ, व्योम-ण, शून्यं-न, नभः-म, वियत्-श, हंसः-ह
metre not recognised
genderक्लीneut.
कृष्णभूमः पाण्डुभूमः कृष्णा पाण्डुश्च यत्र मृत् ।अनूपः सांबुरन्यस्तु जांगलः शून्य उज्जटः ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
संपूर्णश्चाथ वशिकं शून्यं तुच्छञ्च रिक्तकम् ।पुराणे प्राक्तनप्रत्नपुरातनचिरन्तनाः ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मसृणे चाथ शाली स्यात् श्लाघ्यशालिमतोरथ ।शून्यं रिक्ते मोहवतो वचस्यप्यथ सज्जवाक् ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
शून्यानल्यौषधौ स्त्री तु निर्जनेऽपि च वाच्यवत् ।शयः पाणौ भुजङ्गे च शयनीये च पुंस्यपि ॥
अनुष्टुप्
meaningsनिर्जन
शून्य as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् इरिणसङ्कीर्णौ निचिताशुद्धाविरिणं शून्यमूषरम् । Amarakośa 3.3.111
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) वितानप्रत्ययाः शपथज्ञानहेतुविश्वासनिश्चयाः । विस्तारे कदके शून्ये वितानं स्यात्क्रतौ क्षणे ॥ ८४८ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.848
- धरणिकोश ईरिणकारणं घातने हेतावीरिणं शून्यमूषरम् । वारुणी सुराप्रतीच्योः सरणिः पङ्क्तिमार्गयोः ॥ Dharaṇikośa 14.1.8
- धरणिकोश वितानमन्दचेष्टे वितानः स्याद्वितानं वस्त्रवेश्मनि । वितानः कथितो यज्ञे शून्यविस्तारयो[63]रपि ॥ Dharaṇikośa 19.3.15
- कोषकल्पतरु खखं सुखेन्द्रियसुरालयबिन्दु- क्षेत्रशून्यसुरवर्त्मपुरेषु । वेदने च कुणहेलफले स्यात् Koṣakalpataru 6.2.1
- कोषकल्पतरु ठठस्तु स्मृतः कामरिपौ च शून्ये । Koṣakalpataru 6.11.1
- कोषकल्पतरु इरिणस्याच्छून्योषरयोस्त्रिलिङ्गमिरिणं क्लीबे तु नित्यं गृहे त्राणे त्रातरि हिंसने च शरणं स्याद्वारिपर्ण्यां पुनः । क्लीबे कत्तृणमीरितं तृणभिदि त्राणे पुनर्यन्त्रणं न स्यात्पुंसि च बन्धने नियमनेऽथो मुद्गरे ब्रह्मणि ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 6.15.21
- कोषकल्पतरु रिक्ततिक्तो रसे ना सुरभौ च षण्ढे किरातके पर्पटके स्त्रियां तु कट्व्या[288b]मथो रिक्तमरण्य उक्तं शून्येऽन्यवत्स्याद्धुसृणे तु रक्तम् ॥ ३५ ॥ Koṣakalpataru 6.16.35
- कोषकल्पतरु सुनारकणे सुनारस्तु भुजङ्गभाण्डे स्तन्ये च शून्याः कलविङ्ककेऽपि । शिशौ कुमा[57a]रो युवराजकीर- स्कन्दाश्वचारे वरुणद्रुमे ना ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.46
- नानार्थार्णवसंक्षेप तुच्छतुम्बा नाभावलाब्वां तु तुम्बी तुम्बं तु तत्फले । क्लीबं तुच्छं तु शून्ये त्रिष्वसुखे तु नपुंसकम् ॥ ५५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.551
- नानार्थार्णवसंक्षेप पद्रपुंसि ग्रामनिवेशे त्रिः शून्ये पर्वस्तु ना हरे । इक्ष्वादीनां तु काण्डस्थग्रन्थिमध्ये नपुंसकम् ॥ ७२४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.724
- नानार्थार्णवसंक्षेप रिक्तयाष्ये च रिक्तशब्दस्तु शून्ये त्रि क्ली तु रेचने । क्षीयमाणतिथिप्रायपक्षे तु नरि स त्वयम् ॥ ११०९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1109
- नानार्थार्णवसंक्षेप इरिणतृणे तु क्ली त्रिषु पुनरिरिणं शून्य ऊषरे । क्लीबं तु केचिन्मन्यन्ते क्लीबं दुर्गे वनेऽपि च ॥ २२६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.226
- परमानन्दीयनाममाला ठटो भूमिवायुशब्देषु शरीरास्थनि टं पुनः । गवि ठः सुस्तने रुद्रे चन्द्रमण्डलशून्ययोः ॥ २० ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.20
- परमानन्दीयनाममाला इरिणइष्वासो विशिखक्षेपेऽथेष्वासो धन्विचापयोः । इन्द्रियं करणे शुक्रेऽथेरिणं शून्य ऊषरे ॥ ६० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.2.60
- परमानन्दीयनाममाला उत्पलशेखरेऽथोत्पलं शून्ये पङ्कजान्तरपत्रयोः । उच्छ्वासः प्राणने गद्यबन्धभिच्छ्वासयोरपि ॥ ७० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.3.70
- शब्दरत्नावली खखं पुरेन्द्रियशून्येषु बिन्दुक्षेत्रविहायसि । सुखे संवेदने देवलोके दीप्तौ नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.2.1
- शब्दरत्नावली भृष्टिभटः पामरभेदे स्याद् वीरे च रजनीचरे । भृष्टिः शून्ये भर्जने च वाटिकायामपि स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.23
- शब्दरत्नावली ठशिवे ठश्च बृहद्धनौ शून्ये शीतांशुमण्डले । Śabdaratnāvalī 7.12.1
- शब्दरत्नावली ईरिणईक्षणं नयने दृष्टौ ईरिणं शून्य उषरे । उषणा स्त्रीकणायां स्यादुषणं मरिचेऽपि च ॥ एषणी व्रणमार्गानुसारिण्यां मानभेदके । करुणा स्त्री कृपायाञ्च करुणो रसवृक्षयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.26
- शब्दरत्नावली निर्वाणनिर्वाणं निर्वृतावस्तगमने गजमञ्जने । सङ्गमे निश्चले मोक्षे शून्ये विद्योपदेशने ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.43
- शब्दरत्नावली रिक्तरतञ्च सुरते गुह्ये रत्नः सरिति वर्त्मनि । रिक्तस्तु विपिने शून्ये निर्धने त्रिषु कीर्तितम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.46
- शब्दरत्नाकर विलक्षणस्यादुत्कारो निकारश्च धान्यस्योत्क्षेपणार्थके । विलक्षणं तु शून्यार्थे प्रसूतिः प्रसवः स्रवः ॥ १७३५ ॥ Śabdaratnākara 3.7.1735
- शब्दरत्नाकर षण्डउल्लोचाध्वरयोरस्त्री षण्डः शून्यसमूहयोः । वितानोऽथ द्रुविस्तारे पल्लवे स्तम्बशाखयोः ॥ २१७१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2171
- तन्त्राभिधान अंअमृताकर्षिणी शून्यं विचित्रा व्योमरूपिणी । केदारो रात्रिनाथश्च कुब्जिका चैव बुद्बुदः ॥ ५२ ॥ Tantrābhidhāna 2.16.52
- तन्त्राभिधान खशिखण्डी दन्तजातीशः कफोणिर्गरुडो यतिः । शून्यं कपाली कल्याणी सूर्पकर्णोऽजरामरः ॥ ६१ ॥ Tantrābhidhāna 2.19.61
- तन्त्राभिधान ठठः शून्यं मञ्जरी बीजं पाणिनी लाङ्गली क्षयः । वनजो नन्दनो जिह्वा सुमञ्जुघूर्णनं सुधा ॥ ९२ ॥ Tantrābhidhāna 2.29.92
- तन्त्राभिधान खखं स्वर्गे च समाख्यातं खं सर्पे च प्रकीर्त्तितम् । तथा श्वभ्रे च खं प्राहुः खं शून्ये च प्रकीर्त्तितम् ॥ ८ ॥ Tantrābhidhāna 3.8
- तन्त्राभिधान ठटङ्कारे टः पृथिव्यां टा टो ध्वनौ च प्रकीर्त्तितः । ठो महेश्वर आख्यातः शून्ये च ठः प्रकीर्त्तितः ॥ १६ ॥ Tantrābhidhāna 3.16
- तन्त्राभिधान बिन्दुशून्यं दुःखहरार्थन्तु तस्मात्तेन शिवं यजेत् ॥हौं॥ Tantrābhidhāna 11.3
- उत्पलिनी खखशब्दः शून्यबिन्दौ च स्वर्गाकाशेन्द्रियेषु च ॥ ४८ ॥ Utpalinī 48
- वैजयन्ती तुच्छक्ली तुल्यदेशे तारस्तु मुक्ताशुद्धौ सुमौक्तिके । उडुदृङ्मध्ययोरक्ली तुच्छं त्वसुखशून्ययोः ॥ ३६ ॥ Vaijayantī 6.5.36
- वैजयन्ती वितानत्रिषु शून्ये च मन्दे च विषाण्युक्षेभशृंगिषु । भेक्यां पुनर्नवायां स्त्री वर्षाभूर्दर्दुरे न षण् ॥ ७७ ॥ Vaijayantī 7.5.77