जरठ
jaraṭhaवि · adj.In 12 kośas: 11 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
निष्ठुरः कक्खटः क्रूरः परुषः कर्कशः खरः ॥ १३८६ ॥दृढः कठोरः कठिनो जरठः कोमलः पुनः ।मृदुलो मृदुसोमालसुकुमारा अकर्कशः ॥ १३८७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
खक्खटं कठिनं क्रूरं कठोरं निष्ठुरं दृढम् ।जरठं मूर्तिमन्मूर्तं प्रवृद्धं प्रौढमेधितम् ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
बन्धूरं बन्धुरं तुल्यौ सदातनसनातनौ ।कक्खटं खक्खटं च स्यात् जठरं जरठं भवेत् ॥ २५९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्रूरं करेरं जठरं जरठं दृढनिष्ठुरे ।मूर्त्तं निवातं निःसन्धि निर्भरं प्रौढमेधितम् ॥ १३५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्रूरः खरः कठोरः कर्क्कशमस्त्री कठो जरठः ।कक्खट-खक्खट-परुषा निष्ठुर-कठिनौ च कर्करोऽप्यत्र ॥ १६६ ॥
उद्गीतिः
genderविadj.
तरलं कम्पनं कम्पं(म्प्रं?) पारिप्लवपरिप्लवे ।कठिने तु दृढं क्रूरं जरठं(ठरं?) प्रौढमेधितम् ॥ ६९९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कठोरः कठिनो मूर्तं मूर्तिमत् परुषस्तथा ।जठरो जरठश्चैव जरढश्च खरः पुनः ॥ २५२० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अतिरिक्तः समधिके दृढसन्धौ तु संहतः ।कठोरं कठिनं दृटं कक्खटं जरठं दृढम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 दृ (wrong syllable)
genderविadj.
ईषदुष्णे कवोष्णः स्यात् कदुष्णः कोष्ण इत्यपि ।खरे जरठो जठरः करटः कर्कटोऽपि च ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र (wrong syllable)
genderविadj.
केशादौ जरया शौक्ल्यं पलितं विस्रसा जरा ।जरठः स्थविरो वृद्धः प्रवया दशमी जरन् ॥ ११४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्कशे तु घनक्रूरकठोरदृढनिष्ठुराः ।जरठः कठिनो नूत्नो नूतनोऽभिनवो नवः ॥ १६२७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कमठः कच्छपे प्रोक्तः शल्लकीभाण्डभेदयोः ।जरठः कठिने ख्यातो जरठी पाण्डुका च गौः ॥
अनुष्टुप्
meaningsकठिन
अम्बष्ठा यूथिका केशी पाठाम्ललीनिकासु च ।कमठः कच्छपे वंशे क्लीबं भाण्डविशेषके ॥कनिष्टाङ्गुलिभेदेऽतियुवात्यल्पानुजेषु ना ।जरठः कठिने पाण्डौ जीर्णे तु वाच्यलिङ्गकः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 म्ल (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 तु (wrong syllable)
जरठ as a meaning in nānārtha verses
- शब्दरत्नाकर जीनगवाक्षानाययोर्जालं क्षारके कपटे गणे । जरठे देशभेदे च जीनो बुद्धार्हतोर्जिनः प्राणिनि त्रिषु जीवः स्यात् पुंसि जन्तौ बृहस्पतौ ॥ १९२४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1924