कोमल
komalaवि · adj.In 17 kośas: 17 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
निष्ठुरः कक्खटः क्रूरः परुषः कर्कशः खरः ॥ १३८६ ॥दृढः कठोरः कठिनो जरठः कोमलः पुनः ।मृदुलो मृदुसोमालसुकुमारा अकर्कशः ॥ १३८७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderविadj.
सुगन्धिः कोमलः शालिः षष्टिगस्तस्य भेदके ।प्रवरः शालिकः षष्टिः कमलस्तु कलावकः ॥ २५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नवीनो नूतनो नव्यः प्रत्यग्रो नूतनो नवः ।अथ स्यात्सुकुमारं तु कोमलं मृदुलं मृदु ॥ १३७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
जीवनं भुवनं यादः पावनं क्षणदं दकम् ।अम्ब्वम्भः शंवरं तोयं कोमलं धरुणं सुखम् ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मृदु मृदुलं सुकुमारं कोमल-सोमाल-पेलवान्याहुः ।म्रदिमा पुंसि मृदुत्वं मार्द्दवमन्त्ये स्त्रियां तु मृदुता स्यात् ॥ १६७ ॥
गीतिः
genderविadj.
माकन्दी स्त्री श्रीफलं च कोमलं न स्त्रि (?) चामलम् ।बदरामलकं रक्तं प्राचीनामलकं हि यत् ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कठोरं कठिनं स्तब्धं कर्कशं परुषं दृढम् ।अश्लीलं काहलं फल्गु कोमलं मृदु पेशलम् ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कठोरकठिनौ तुल्यौ दृढे ननु खरः समः ।कोमलं मृदुलं तुल्यं सोमालसुकुमारके ॥ २८० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वार्वारि कीलं कीलालं कमलं कि(को?)मलं जलम् ।जीवं च जीवनं चैव भुवनं वनमित्यपि ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तीव्रोग्रौ दारुणं घोरं दृढमुद्दाममुत्कटम् ।सुकुमारः सुखस्पर्शः कोमलो मृदुलो मृदु ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderविadj.
इरा कमन्धं नारोदं जडपीथ-घृत-क्षरम् ।ऋतमूर्जं काण्ड-सरं कोमलं सोम इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 का (wrong syllable)
genderक्लीneut.
सुकुमारं मृदु भवेत् मृदुलञ्चापि कोमलम् ।अनुगेऽन्वक्षमन्वक् चानुपदं क्लीबमव्ययम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
यौष्माकीणस्तु यौष्माको युष्मदीयो यथा तथा ।आस्माकीनादयोऽथ स्यान्मृदूलं मृदु कोमलम् ॥ १६२६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कोमलं पेलवं पापे त्वधमापसदौ धवः ।रोमाञ्चितो हृष्टरोमा अजानेयस्तु निर्भयः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कठोरनिष्ठुरक्रूरदृढदारुणकक्खटाः ।खरश्च सुकुमारे तु कोमलो मृदुलो मृदुः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्लीबं जले पुमान् स्वर्गे मृदुनि त्वेष भेद्यवत् ।कोणिका तु स्त्रियां नीडे कोणितर्येष भेद्यवत् ॥ ५९५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
कोमल as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् मृदुत्रिष्विष्टमधुरौ स्वादू मृदू चातीक्ष्णकोमलौ ॥ ९४ ॥ Amarakośa 3.3.94
- धरणिकोश मृदुछन्दावभिप्रायवशौ मृदू चातीक्ष्णकोमलौ । स्वेदः स्यात्स्वेदने घर्मे शादः कर्दमशष्पयोः ॥ Dharaṇikośa 17.1.2
- कोषकल्पतरु मृदुस्वादुर्मनोज्ञे मधुरे त्रयेऽथा- [तीक्ष्णे मृदुः स्या]त्त्रि[षु] कोमले च ॥ २५ ॥ Koṣakalpataru 6.19.25
- कोषकल्पतरु सुकुमारभ्रष्टे तारापथतः शिशुमारः स्यात्पलाङ्गे च । पुण्ड्रेक्षौ सुकुमारः कोमलवाची विशेष्यलिङ्गोऽयम् ॥ १९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.19
- नानार्थार्णवसंक्षेप मृदुमृदु वङ्गे कोमले तु त्रि स्यादकठिनेऽपि च । मेघ्यः प्रावृषि ना त्रिस्तु मेघसाधुनि तद्भवे ॥ १०२४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1024
- तन्त्राभिधान ॠकोमलः श्यामला मेधी प्रतिष्ठा प(र)तिरष्ठमी । ब्रह्मण्यमपि कीलालं पावको गन्धकर्षिणी ॥ २८ ॥ Tantrābhidhāna 2.9.28
- वैजयन्ती मृदुमुग्धं सौम्ये नवे मूढे मूढो मोहिनि तंद्रिते । मृद्वतीक्ष्णे कोमले च बद्धोपरतयोर्यतः ॥ १२ ॥ Vaijayantī 6.4.12