नव
navaवि · adj.In 16 kośas: 15 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
नवं नवीनं सद्यस्कं प्रत्यग्रं नूत्ननूतने ।नव्यं चाभिनवे जीर्णे पुरातनं चिरंतनम् ॥ १४४८ ॥पुराणं प्रतनं प्रत्नं जरन्मूर्तं तु मूर्तिमत् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त (wrong syllable)
genderविadj.
genderविadj.
जीर्णं जरत्पुराणं प्रत्नं प्रतनं पुरातनं प्रोक्तम् ।नव्यं नवं नवीनं स्यान्नूतनमभिनवं नूत्नम् ॥ ७११ ॥
आर्या
genderविadj.
पुरातनं पुराणं स्यात् प्रतनं प्रत्नमुच्यते ।नवं नव्यं नवीनं च चिक्कण(णः?) चिक्वणः समौ ॥ २६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ण (wrong syllable)
genderविadj.
नवीनो नूतनो नव्यः प्रत्यग्रो नूतनो नवः ।अथ स्यात्सुकुमारं तु कोमलं मृदुलं मृदु ॥ १३७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
परुषं निष्ठुरं रूक्षं विक्रुष्टं चाप्यथ स्तुतिः ।वर्णनेडा प्रशंसा स्यान्नुतिः श्लाघा स्तवो नवः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्त्रीण्यथो निष्प्रवाणि तन्त्रकं नाहतं नवम् ।पटच्चरं जीर्णवस्त्रं त्रिष्वथो अञ्चलोऽस्त्रियाम् ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विरलं पेलवं तच्च द्रवं( ? )तनु च संस्मृतम् ।नवं नवीनं नूत्नं च प्रत्यग्रं नव्य-नूतने ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रत्यग्रं साम्प्रतं नव्यं नवं नूतनमग्रिमम् ।पुराणं जठरं जीर्णं प्राक्तनं सुचिरन्तनम् ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अभिनवं नवं नव्यं नवीनं नूत्ननूतने ।प्रत्यग्रं चैव सद्यस्कं नामान्यष्टौ भवन्ति वै ॥ २६३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 न (wrong syllable)
genderविadj.
प्रवीनं प्रतनं प्रत्नं चिरन्तनपुरातने ।नवीननूत्रनव्याश्च प्रत्यग्रो नूतने नवः ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
रामाऽभिरामे चाऽसारे शक्यं शिक्यं च, रिक्तके ।शून्यं शुन्यं च, प्रत्यग्रे नवीना-ऽभिनवे नवम् ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 च (wrong syllable)
genderविadj.
कर्कशे तु घनक्रूरकठोरदृढनिष्ठुराः ।जरठः कठिनो नूत्नो नूतनोऽभिनवो नवः ॥ १६२७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
संज्ञाऽधिवचनं सद्यःकृतं लक्षणनामनी ।व्यपदेशः प्रसिद्धस्तु टङ्कारोऽथ नवः स्तवः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नूत्ने त्वभिनवो नव्यो नवीनो नूतनो नवः ।शाश्वते त्वमृतो नित्यः सनातनसदातनौ ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
तर्कनिश्चितयोः क्लीबं नित्यनिश्चलयोस्त्रिषु ।स्त्रियान्तु शालपर्ण्यां स्यात्तथा साध्वी स्त्रियामपि ॥गीतभेदे च स्रुग्भेदे त्रिलिङ्ग्यामाह माधवः ।नवस्त्रिषु नूतने स्यात्स्तुतिमात्रे पुमानयम् ॥नीवी परिपणे स्त्री तु स्त्रीकट्यंशुकबन्धने ।पक्वं विनाशाभिमुखे तथा परिणते त्रिषु ॥प्लवो ना विहगे भेके निषादे भेलके कपौ ।शलके प्रेरणे शत्रौ श्वपचे प्लवनेऽपि च ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 च (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 षु (wrong syllable)
नव as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु शारदस्वरे निषादः श्वपचे प्रसाद- स्त्वनुग्रहे काव्यगुणे प्रसत्तौ । स्वाच्छ्ये नवे च प्रतिभेऽप्यधृष्टे पीते तु मुद्गे नरि शारदः स्यात् । स्त्री सप्तप[5b]र्णेऽम्बुकणागतश्च स्याद्दारदः पारदहिङ्गुलार्थः । विषेऽप्यथो सर्पिषि तोयदं स्या- न्ना मुस्तके वारिधरेऽपि तद्वत् ॥ ३४ ॥ Koṣakalpataru 6.19.34
- शब्दरत्नावली जन्यजया जयन्त्यां पार्वत्यां तत्सख्यां तिथिवृक्षयोः । पुमान् जयन्ते विजयेऽप्यग्निमन्थे युधिष्ठिरे ॥ जन्यं युद्धे परीवादे हहेऽपि च नपुंसकम् । जन्या स्त्री मातृसख्याञ्च जनके तु भवेत्पुमान् ॥ वरस्निग्धोत्पाद्यभृत्य नवीदाज्ञातिषु त्रिषु । जन्युः पुमान् वीतिहोत्रे शरीरिणि विधातरि ॥ तार्क्ष्ये शालेह्ये स्वर्णे गरुडे गरुडाग्रजे । पुमान् रसाञ्जने क्लीबं तार्क्ष्यी वनलतादिषु ॥ तिष्यो ना कलिनक्षत्रे तिष्योधात्र्यामपि स्त्रियाम् । द्रव्यं लेपे च पृथ्यादौ क्लीबं पित्तलवित्तयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.17
- तन्त्राभिधान ढ----------------------------------- ढ-कारश्चार्धनारीशो नवश्च परमेश्वरि! । ण-कारश्चात्युमाकान्तो विज्ञेयो नरजित् प्रिये! ॥ १९ ॥ Tantrābhidhāna 1.19
- तन्त्राभिधान टट-ष्टङ्कारः कपाली च सोमजा खेचरो ध्वनिः । मुकुन्दो विनदा पृथ्वी वैष्णवी वारुणी नवः ॥ ८९ ॥ Tantrābhidhāna 2.28.89
- तन्त्राभिधान ढढो ढक्का निर्णयः पूर्वो यज्ञेशश्च नदेश्वरः । अर्धनारीश्वरस्तोयमीश्वरी त्रिशिखी नवः ॥ ९७ ॥ Tantrābhidhāna 2.31.97
- त्रिकाण्डशेष समूढविचेष्टबालिशौ मूढौ राढा स्याद्दीप्तिदेशयोः । पण्डकञ्चुकिनौ षण्ढौ समूढः पुञ्जिते नवे ॥ ११८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.118
- वैजयन्ती मुग्धमुग्धं सौम्ये नवे मूढे मूढो मोहिनि तंद्रिते । मृद्वतीक्ष्णे कोमले च बद्धोपरतयोर्यतः ॥ १२ ॥ Vaijayantī 6.4.12