तरल
taralaपुं · masc.In 20 kośas: 34 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
नायकस्तरलो हारान्तर्मणिर्मुकुटं पुनः ॥ ६५० ॥मौलिः किरीटकोटीरमुष्णीषं पुष्पदाम तु ।मूर्ध्नि माल्यं माला स्रक्स्वगर्भकः केशमध्यगम् ॥ ६५१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 मा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्थावरं तु जङ्गमान्यज्जङ्गमं तु त्रसं चरम् ।चराचरं जगदिङ्गं चरिष्णुश्चाथ चञ्चलम् ॥ १४५४ ॥तरलं कम्पनं कम्प्रं परिप्लवचलाचले ।चटुलं चपलं लोलं चलं पारिप्लवास्थिरे ॥ १४५५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 तु (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 ग (wrong syllable)
genderविadj.
genderपुंmasc.
चलनं कम्पनं कम्प्रं चलं लोलं चलाचलम् ॥ ७४ ॥चञ्चलं तरलं चैव पारिप्लवपरिप्लवे ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
हारामध्यस्थितं रत्नं नायकं तरलं विदुः ।चूडामणिं च विद्वांसो वदन्ति शिरसि स्थितम् ॥ ५६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लोलं चपलं चटुलं प्रचलं तरलं परिप्लवमधीरम् ।पारिप्लवं च धीराश्चलाचलं चञ्चलं च कथयन्ति ॥ ६९५ ॥
गीतिः
genderविadj.
अपि क्लीबे शिरोरत्नं तरलो हारमध्यगः ।मूर्ध्नि माल्यं तु षण् दाम शीर्षकं शिरसः स्रजि ॥ २५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चलं स्यात्तरलं चाथ पारिप्लवपरिप्लवे ।अतिरिक्तः समधिको दृढसंधिस्तु संहतः ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विवस्वांस्तरलो भास्वानम्बरीषः प्रजापतिः ।मन्थः किशोरः कुतपो वासन्तः पुष्करः कपिः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धूर्त्तो धत्तूर उन्मत्तो देविता तरलः शठः ।घाण्टिकः कनकाह्वश्च काहलापुष्प-मातुलौ ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मणिः स्यात्तरलो मध्यनायकोऽथ सरोलता ।सरिका यष्टिका देवच्छन्दस्तु शतयष्टिकः ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चराचरं च[रि]ष्णु स्यादिङ्गं जगदपि स्मृतम् ।चपलं[173b] तरलं लोलं चञ्चलं [च] चलाचलम् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
एते स्त्रियामुदिताः । इयं यूका मस्तककृमिः । उल्का सङ्घातद्वयं दग्धकाष्ठं च । शुक्तिर्जलसम्भवम् । ओषधिः फलपाकान्तो वृक्षविशेषः । वर्तिर्दीपस्य । भ्रुकुटिर्भ्रूभङ्गः पुष्परचना वा । वाल्मीक्यादयः पुंसि भवन्ति । यथा वाल्मीकिः ऋषिः मृत्कूटश्च । अध्वरो यागः । निर्यूहश्चन्द्रपाणिः । व्यूहः समूहः प्रभूतः । मुस्तको गन्धद्रव्यं च कुम्भो घटः ।केयूरतरलतूर्याङ्गदानि नित्यं नपुंसके विद्धि ।पुंसि गवाक्षं विद्यात्स्त्रियां श्यामा भुशुण्डी भाण्डी च ॥ ८५ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
चपलं चञ्चलं लोलं कम्पनं तरलं चलम् ।पारप्लवं कम्प्रमुक्तं चटुलं चास्थिरे समम् ॥ ३४३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
हारमध्यस्थिते तस्मिन्नायकस्तरलः समौ ।कोटीरमुकुटे मौलिः किरीटोष्णीष इत्यपि ॥ ३०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्त्रीनपुंसकयोः शुक्तौ नखं पुष्पे च पाटलम् ।ओषधे मधुकं विश्वं यवाग्वां तरलापि च ॥ १६७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीक्लीf. n.
रजकानां तु मञ्जीलो नापितानां कलिञ्जनः ।तान्तुवाये तु तरलस्तुरष्काणां तु शंसकः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तरलं कम्पनं कम्पं(म्प्रं?) पारिप्लवपरिप्लवे ।कठिने तु दृढं क्रूरं जरठं(ठरं?) प्रौढमेधितम् ॥ ६९९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मुक्तावली हारलता हारो माला प्रसूनस्रक् ।तरलो मध्यमाणिक्यं नायको हारभूपतिः ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 न (wrong syllable)
genderपुंmasc.
हारमध्यमणिः प्रोक्तो नायकस्तरलोऽपि च ।केयूरमङ्गदं बाहुरक्षकं करभूषणम् ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विप्रकृष्टं परं दूरं ध्रुवं नित्यं च शाश्वतम् ।चञ्चलं चपलं लोलं तरलं चटुलं चलम् ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderक्लीneut.
चूडारत्नं चूडामणिः शिरोरत्नं शिरोमणिः ।तरलो नायकश्चापि हारान्तर्मणि उच्यते ॥ १०५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 डा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चञ्चलं चपलं ज्ञेयं चलनं चटुलं चलम् ।लोलं चलाचलं कम्प्रं कम्पनं तरलं तथा ॥ २६४५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
तरलस्तु भवेदेष मणिश्चेत् हारमध्यगः ।हारो मुक्ताबली हारा यष्टिर्यष्टी लतापि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चलं पारिप्लवं लोलं चञ्चलञ्च परिप्लवम् ।चलाचलञ्च तरलं भवेत् चलनमात्रके ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विलेपनी विलेप्यापि क्वाथिका क्वथिकाऽपि च ।तरलं तरला, सूपे सूदाप्यथ तिलान्नके ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तरलो नायकश्चोभौ हारमध्यस्थिते मणौ ।ग्रैवेयं कण्ठभूषाथ लम्बनं तु ललन्तिका ॥ ११६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तरललोलचलाचलचञ्चलप्रचलकम्पनकम्प्रचलानि च ।विकटपीनविशंकटपीवराः पृथुविशालबृहत्पृथुलोरवः ॥ १५९६ ॥
द्रुतविलम्बितम्
genderविadj.
वामोरुर्मीन(र्मूल)निलय आषाढी कामिको हरिः ।तीव्रश्च तरलो नीलस्त-कारः कीर्त्तितो बुधैः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वामोरुमूलगो बिन्दुराषाढी कामिको हरिः ।तीव्रश्च तरलो नीलो णान्तस्थादिः त-कारकः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भाण्डमावपनेऽमत्रं भाजने पात्रमित्युभे ।चर्मकोशं तु कललं करालं तरलञ्च तत् ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हारमध्यस्थितं रत्नं तरलो नायकोऽपि च ।केयूरमंगदं भूषा दोर्मूले कंकणं करे ॥ १४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वलक्षस्तु सितश्यामः सैराभः श्वेतपीतलः ।सितपीतहरिन्नीलस्तरलो वृद्धपत्रवत् ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
तरलो भास्वरे लोले हारमध्यमणावपि ।तरलो मद्यशून्ये [स्याद् ?] यवागूस्तरला मता ॥
अनुष्टुप्
यवाक्यं तरलं पुष्पे पाटलं तरलं च ये ।वसन्ततिलकं वृत्ते कपालं भिक्षुभाजने ॥ १२८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपुष्प
तरलं तु त्रिषु ज्ञेयं चञ्चले भास्वरेऽपि च ।हारमध्यगरत्ने तु पुमान् हारे च नप् पुनः ॥ ८१८ ॥
अनुष्टुप्
चर्मकोशे स्त्रियां तु स्याद् यवागूसुरयोर्भवेत् ।अथास्त्री खजके फेने तण्डकोऽन्यस्त्ववोचत ॥ ८१९ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
व्याख्यातामरकोशस्य छन्दोभेद इति भ्रमात् ।तरुजस्तु पुमानग्नौ भेद्यलिङ्गं तु वृक्षजे ॥ ८२० ॥
अनुष्टुप्
meaningsछन्दोभेद
doubtful
तरलस्तु बले हारान्तर्मणौ चपले तथा ।आकाशे त्रिदिवं ख्यातं स्वर्गलोकेऽपि सम्मतम् ॥ २२७ ॥
अनुष्टुप्
तरलः पुंसि धत्तूरे यवागूसुरयोः स्त्रियाम् ।तमालस्तिलके कालस्कन्धे च वरुणद्रुमे ॥ ४५९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsधत्तूर
झल्लरी वाद्यभेदे स्याच्छत्रान्तालम्बिवाससि ।हारमध्यमणौ पुंसि तरलस्त्रिषु चञ्चले ॥ २०९५ ॥
अनुष्टुप्
तरल as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु चपलस्त्रियां सुविद्युत्कमलाकणासु श्रियामसत्यां चरमे तु शीघ्रे । विशेष्यवत्स्यात्तरले चलेऽथा- स्त्री प्रस्तरे स्यादुपलश्च रत्ने ॥ ९४ ॥ Koṣakalpataru 6.28.94
- शब्दरत्नावली तलिनजननी स्त्री दयामात्रोर्जननं जन्मवंशयोः । जगन्नुस्तु पुमान् जन्तौ वीतिहोत्रे च कीर्त्त्यते ॥ जयनं स्याद्घोटकादिसन्नाहे च जयेऽपि च । जघनं योषितां श्रोणिपुरोभागे कटावपि ॥ ज्ञानी स्याद्गणके पुंसि ज्ञानयुक्तेऽभिधेयवत् । जीवनं वर्त्तने प्राणधारणे सलिलेऽपि च ॥ जीवनी स्यात्तु जीवन्त्यां जीवनापि च मोदके । तपनो भास्करेऽपि स्यान्नरकेऽरुस्करेऽपि च ॥ तलुनो मारुते यूनि युवत्यां तलुनी स्त्रियाम् । तलिनं तरलस्तोकस्वच्छेषु वाच्यलिङ्गकः ॥ तमोघ्नो विष्णुसूर्येन्दुबुद्धमहेशवह्निषु । त्यागी दातरि शूरे च विवेकिनि भवुत्पुमान् ॥ तेवनं केलिविपिने क्रीडायाञ्च नपुंसकम् । तेमनं व्यञ्जने क्लीबं तथार्द्रीकरणेऽपि च ॥ तेजनी तृणपूले स्यात्तेजनो वंशमात्रके ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.56
- शब्दरत्नावली चपलचपलं तरले शीघे चञ्चले विकलेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.62
- शब्दरत्नाकर चञ्चलगरुत्मान् विहगे तार्क्ष्ये घटिका नाडिका घटः । चञ्चलो वाच्यलिङ्गे स्यात्तरले तडिति स्त्रियाम् ॥ २०८८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2088
- तन्त्राभिधान छछ-श्छन्दनं सुषुम्णा च पशुः पशुपतिर्मतिः । निर्मलं तरलं वह्निर्भूतमात्रा विलासिनी ॥ ७६ ॥ Tantrābhidhāna 2.24.76
- तन्त्राभिधान त----------------------------------- वामपादादिकस्तीव्रो हस्त्यश्वतरलोऽङ्घ्रिकः । नीलकोऽप्यर्थको धाता तडित् तु ता-र्णको मतः ॥ ३३ ॥ Tantrābhidhāna 6.33