कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

बन्धुर

bandhuraवि · adj.

In 20 kośas: 27 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1445 · p. 55
चारु हारि रुचिरं मनोहरं वल्गु कान्तमभिरामबन्धुरे ।वामरुच्यसुषमाणि शोभनं मञ्जुमञ्जुलमनोरमाणि च ॥ १४४४ ॥साधुरम्यमनोज्ञानि पेशलं हृद्यसुन्दरे ।काम्यं कम्रं कमनीयं सौम्यं च मधुरं प्रियम् ॥ १४४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म (wrong syllable)
चारुविहारिविरुचिरविमनोहरविवल्गुविकान्तविअभिरामविबन्धुरविवामविरुच्यविसुषमविशोभनविमञ्जुविमञ्जुलविमनोरमविसाधुविरम्यविमनोज्ञविपेशलविहृद्यविसुन्दरविकाम्यविकम्रविकमनीयविसौम्यविमधुरविप्रियवि
genderविadj.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.120 · p. 55
बन्धुरं तून्नतानतं स्थपुटं विषमोन्नतम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 न (wrong syllable)
बन्धुरविउन्नतानतविस्थपुटविविषमोन्नतवि
genderविadj.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.69
वर्तुलं निस्तलं वृत्तं बन्धुरं तून्नतानतम् ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
वर्तुलविनिस्तलविवृत्तविबन्धुरवि
genderविadj.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.760 · p. 87
प्रायः स्याद्भोजनत्यागः संन्यासोऽनशनं स्मृतम् ।मोघं मुधाऽफलं बन्ध्यं नतं नम्रं च बन्धुरम् ॥ ७६० ॥
अनुष्टुप्
प्रायपुंभोजनत्यागपुंसंन्यासपुंअनशनक्लीमोघविमुधाअअफलविबन्ध्यविनतविनम्रविबन्धुरवि
genderविadj.
द्विरूपध्वनिसङ्ग्रह Dvirūpadhvanisaṅgraha · भरतमल्लिक Dvirūpadhvanisaṅgraha 259 · p. 76
बन्धूरं बन्धुरं तुल्यौ सदातनसनातनौ ।कक्खटं खक्खटं च स्यात् जठरं जरठं भवेत् ॥ २५९ ॥
अनुष्टुप्
बन्धूरविबन्धुरविसदातनविसनातनविकक्खटविखक्खटविजठरविजरठवि
genderविadj.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.126 · p. 228
विषमोन्नतं स्थपुटं बन्धुरं तून्नताननम् ।उच्चे प्रांशून्नतं तुङ्गमुदग्रमपि वाच्यवत् ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
विषमोन्नतविस्थपुटविबन्धुरविउन्नतानतविप्रांशुविउन्नतवितुङ्गविउदग्रवि
genderविadj.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.129 · p. 228
स्यादावनतमाविद्धं नम्रं बन्धूरबन्धुरे ।वक्रं वेकं च कुटिलं भुग्नं वेल्लितमित्यपि ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्
आवनतविआविद्धविनम्रविबन्धूरविबन्धुरविवक्रविवेकविकुटिलविभुग्नविवेल्लितवि
genderविadj.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव वनौषधिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.11.272 · p. 279
बन्धूको बन्धुजीवोऽपि पुष्पो रक्तोष्ठयोरपि ।बन्धुश्च बन्धुकः पुंसि बन्धुरो वन्धुलो द्वयोः ॥ २७२ ॥
अनुष्टुप्
बन्धूकपुंबन्धुजीवपुंबन्धुपुंबन्धुकपुंबन्धुरपुंस्त्रीवन्धुलपुंस्त्री
genderपुंस्त्रीm. f.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.48 · p. 164
धूर्धरो मातृको द्राक्षो बन्धुरो वृषलीपतिः ।रसोनपत्रसदृशौ दीर्घकन्दौ ससौरभौ ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
धूर्धरपुंमातृकपुंद्राक्षपुंबन्धुरपुंवृषलीपतिपुं
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.72 · p. 196
कुरंकरश्च नीलाङ्गो मुखरश्चित्रमन्यकः ।विलीनाङ्गो दीर्घजङ्घो बन्धुरोऽस्य तु कामिनी ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
कुरंकरपुंनीलाङ्गपुंमुखरपुंचित्रमन्यकपुंविलीनाङ्गपुंदीर्घजङ्घपुंबन्धुरपुं
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.60 · p. 18
कान्तं मनोज्ञं रुचिरं रुचिष्यं ।रुचिर्मनोहारि मनोहरं च ।हृद्यं प्रियं बन्धुर-सुन्दराभि-रामाणि वामं रमणीयमाहुः ॥ ६० ॥
उपजातिः
कान्तविमनोज्ञविरुचिरविरुचिष्यविरुचिविमनोहारिन्विमनोहरविहृद्यविप्रियविबन्धुरविसुन्दरविअभिरामविवामविरमणीयवि
genderविadj.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.87 · p. 20
गरयन्प्रथयंश्च स्याद्वरयन्पृथुकारकः ।उच्चावचं नैकभेदं बन्धूरं ब[171b]न्धुरं समे ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
गरयत्विप्रथयत्विवरयत्विउच्चावचविनैकभेदविबन्धूरविबन्धुरवि
genderविadj.doubtful
लिङ्गविशेषविधि Liṅgaviśeṣavidhi · वररुचि Liṅgaviśeṣavidhi 83 · p. 22
एते स्त्रियां भवन्ति । इयं मथुरा नगरी । तनुः शरीरम् । तनूस्तदेव । वर्त्तिनी काष्ठोद्भवं शब्दसाधनम् । सूची मूलं पापस्य । यवागूः अन्नविकारः । वर्णिः सर्णिः । निकाशा कर्षविकारः । शर्करा गुडविकारः । तर्कः पुंसि भवति । अयं तर्क ऊहः । चशब्दः पादपूरणे ।बन्धुरविषाणयोस्त्रिकं भवेत्प[ल्प]ल्वलं तृतीयं स्यात् ।शकटोशीरकुतूहलशराववृन्दानि जानीहि ॥ ८३ ॥
metre not recognised
बन्धुरविविषाणविपल्वलक्लीशकटक्लीउशीरक्लीकुतूहलक्लीशरावक्लीवृन्दक्ली
genderविadj.
निघण्टुशेष Nighaṇṭuśeṣa · हेमचन्द्र वृक्षकाण्डः Nighaṇṭuśeṣa 1.173 · p. 95
इन्द्राक्षे ऋषभो वीरः श्रीमान् वृषभनामकः ।धूर्वहो गोपतिः शृङ्गी बन्धुरः पृथिवीपतिः ॥ १७३ ॥
अनुष्टुप्
ऋषभपुंवीरपुंश्रीमत्पुंवृषभनामकपुंधूर्वहपुंगोपतिपुंशृङ्गिन्पुंबन्धुरपुंपृथिवीपतिपुं
genderपुंmasc.
नाममालिका Nāmamālikā · भोज स्वर्गादिनामधेयप्रकरणम् Nāmamālikā 1.15 · p. 2
तदब्जगन्ध आनन्दस्तत्किञ्जल्कः करञ्जकः ।सुमेकस्तु सुधीरः स्याच्छिखरे तस्य बन्धुरः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
आनन्दपुंकरञ्जकपुंसुमेरुपुंसुधीरपुंबन्धुरपुं
genderपुंmasc.
नाममाला Nāmamālā (Dhanañjaya) · धनञ्जय Nāmamālā (Dhanañjaya) 178 · p. 85
चारु श्लक्ष्णं च रुचिरं प्रशस्तं हृद्यबन्धुरम् ।दर्शनीयं मनोज्ञं च चित्तपर्यायहारि च ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्
चारुविश्लक्ष्णविरुचिरविप्रशस्तविहृद्यविबन्धुरविदर्शनीयविमनोज्ञविचित्तहारिन्वि
genderविadj.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.333 · p. 93
बन्धुरं चाभिरामं स्यात्सुषमं साधुसुन्दरे ।मनोहारि? काम्यकम्रे कमनीयमनोरमे ॥ ३३३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 रि (wrong syllable)
बन्धुरविअभिरामविसुषमविसाधुविसुन्दरविमनोहारिन्विकाम्यविकम्रविकमनीयविमनोरमवि
genderविadj.
पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.693 · p. 117
अतिदूरे दवीयश्च दवीयानपि च क्वचित् ।उन्नते प्रांशुभिन्नोच्चोदग्रोच्छ्रोच्छ्रितबन्धुराः ॥ ६९३ ॥
अनुष्टुप्
दवीयस्विप्रांशुविभिन्नविउच्चविउदग्रविउच्छ्रविउच्छ्रितविबन्धुरवि
genderविadj.
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संकीर्णवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.96 · p. 44
सुन्दरं रुचिरं रुच्यं xxxx मनोहरम् ।मनोज्ञं मञ्जुलं मञ्जु पेशलं वल्गु बन्धुरम् ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every lineLatin letters: xxxx
सुन्दरविरुचिरविरुच्यविमनोहरविमनोज्ञविमञ्जुलविमञ्जुविपेशलविवल्गुविबन्धुरवि
genderविadj.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2625 · p. 423
रुचिरं चारु रुच्यं च लडहं हारि वल्गु च ।रमणीयं तथा सौम्यं पेशलं साधु बन्धुरम् ॥ २६२५ ॥
अनुष्टुप्
रुचिरविचारुविरुच्यविलडहविहारिन्विवल्गुविरमणीयविसौम्यविपेशलविसाधुविबन्धुरवि
genderविadj.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.236 · p. 431
बन्धूरं बन्धुरं नाम प्रोक्तं तथोन्नतानतम् ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त (wrong syllable)
बन्धूरविबन्धुरविउन्नतानतवि
genderविadj.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश वनौषधिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.4.143 · p. 68
बन्धूको बन्धुको बन्धुर्बन्धुलो बन्धुजीवकः ।रक्तको बन्धुजीवः स्याद् बन्धुलिर्बन्धुरोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
बन्धूकपुंबन्धुकपुंबन्धुपुंबन्धुलपुंबन्धुजीवकपुंरक्तकपुंबन्धुजीवपुंबन्धुलिपुंबन्धुरपुं
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.24 · p. 165
स्वभावादुन्नतं कार्यवशान्नतञ्च बन्धुरम् ।उच्चे तुङ्गोन्नतप्रांशूच्छ्रितोदग्रास्तथोच्चकैः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्न (wrong syllable)
बन्धुरवितुङ्गविउन्नतविप्रांशुविउच्छ्रितविउदग्रविउच्चकैस्अ
genderविadj.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.27 · p. 165
बन्धूरबङ्क्यविनतं क्वचिद्बन्धुरमित्यपि ।ऋजौ तु प्रगुणाजिह्मौ व्यस्ते चा प्रगुणाकुलौ ॥
अनुष्टुप्
बन्धूरविबङ्क्यविविनतविबन्धुरविप्रगुणविअजिह्मविअप्रगुणविआकुलवि
genderविadj.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि षष्ठः काण्डः Śabdaratnākara 6.45 · p. 253
रम्यं रमणीयं सौम्यं सोमं बन्धुर-बन्धुरे ।नम्रेऽपि कमनीयं स्यात् काम्यं कम्रं मनोरमम् ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 णी (wrong syllable)
रम्यविरमणीयविसौम्यविसोमविबन्धुरविबन्धूरविकमनीयविकाम्यविकम्रविमनोरमवि
genderविadj.
त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव विशेष्यनिघ्नवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.1.13 · p. 83
मनःस्मयो मनोज्ञः स्थाच्चक्षुष्यः प्रियदर्शनः ।लडहं भद्रकं न्युङ्खं लगडं चारुबन्धुरः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
मनःस्मयविमनोज्ञविचक्षुष्यविप्रियदर्शनविलडहविभद्रकविन्युङ्खविलगडविचारुविबन्धुरवि
genderविadj.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.83 · p. 207
चिपिटः पिच्छितो व्यूढे स्थपुटं विषमोन्नतम् ।आनतं तु नतं नम्रं बन्धुरं तून्नतानतम् ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
चिपिटविपिच्छितविस्थपुटविआनतविनतविनम्रविबन्धुरवि
genderविadj.
धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास रार्धश्लोकः Dharaṇikośa 26.2.36 · p. 171
शाङ्करोऽनुडुहि ज्ञेय उक्तं छन्दसि शाङ्करम् ।बन्धुरं सुन्दरे नम्रे बन्धुरं स्याच्चोन्नतानतम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
meaningsसुन्दरनम्रउन्नतानत
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ रान्ताः Koṣakalpataru 6.27.17 · p. 319
स्याद्बन्धुरः पुंसि मरालवाचीकृमिघ्नबन्धूकगतः स्त्रियां तु ।पण्याङ्गनायां परवत्तु रम्येनम्रे च बन्धूर इवोपदिष्टः ॥ १७ ॥
उपजातिः
meaningsमरालकृमिघ्नबन्धूकपण्याङ्गनारम्यनम्र
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1227 · p. 154
बन्धुरस्तु द्वयोर्हंसे त्रिस्तु सुन्दरनम्रयोः ।उन्नतानत इत्यन्ये रभसस्त्वस्त्रिया(मि?म)यम् ॥ १२२७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
meaningsहंससुन्दरनम्रउन्नतानत
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1228 · p. 154
बन्धूके पक्षिभेदे चेत्यथ बन्धूर इत्यमुम् ।एष्वेवार्थेषु रभसस्तत्तल्लिङ्गमवोचत ॥ १२२८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsबन्धूकपक्षिभेद
doubtful
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश रेफान्ताः Śabdaratnāvalī 7.27.91 · p. 272
बन्धुरो मुकुटे रम्ये नम्रे बकविहङ्गयोः ।बन्धुके बधिरे हंसे बन्धुरोऽप्यन्नतानते ॥
अनुष्टुप्
meaningsमुकुटरम्यनम्रबकविहङ्गबन्धुकबधिरहंसउन्नतआनत
त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.366 · p. 220
कुब्जवृक्षे हरे वारो बन्धुरं रम्यनम्रयोः ।भ्रमरः कामुके भृङ्गे भरोऽतिशयभारयोः ॥ ३६६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsरम्यनम्र
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 7.4.21 · p. 255
बीभत्सौ क्रूरविकृतौ बहलौ सान्द्रपुष्कलौ ।बन्धुरौ नम्रसुन्दरौ भंगुरौ वक्रनश्वरौ ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 न्द (wrong syllable)
meaningsनम्रसुन्दर

बन्धुर as a meaning in nānārtha verses