करट
karaṭaपुं · masc.In 18 kośas: 26 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
वनप्रियः परभृतस्ताम्राक्षः कोकिलः पिकः ।कलकण्ठः काकपुष्टः काकोऽरिष्टः सकृत्प्रजः ॥ १३२१ ॥आत्मघोषश्चिरजीवी घूकारिः करटो द्विकः ।एकदृग्बलिभुग्ध्वाङ्क्षो मौकुलिर्वायसोऽन्यभृत् ॥ १३२२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
जातीफले सोमनसं पुटकं मदशौण्डकम् ॥ १३० ॥कोशफलं कुङ्कुमे तु करटं वासनीयकम् ।प्रियङ्गु पीतकाबेरं घोरं पुष्परजो वरम् ॥ १३१ ॥कुसुम्भं च जवापुष्पं कुसुमान्तं च गौरवम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 फ (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 तु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
काके तु करटारिष्टबलिपुष्टसकृत्प्रजाः ।ध्वाङ्क्षात्मघोषपरभृद्बलिभुग्वायसा अपि ॥ २० ॥स एव च चिरञ्जीवी चैकदृष्टिश्च मौकुलिः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मूर्धपिण्डौ स्मृतौ कुम्भौ कुम्भयोरन्तरं विदुः ।करटः स्यात्कटो गण्डो वमथुः करसीकरः ॥ २१६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अरिष्टः करटः काको बलिपुष्टः सकृत्प्रजः ।एकदृग्बलिभुक् ध्वाङ्क्षश्चिरञ्जीवी च वायसः ॥ २४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुङ्कुमं घुसृणं रक्तलोहितचन्दनम् ।करटं पीतकौबेरं कालेयं वसनीयकम् ॥ २८७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
ध्वाङ्क्षो रतजरः सूत्री करटः काकमौकुली ।चलाचलोऽपि धूर्तः स्याच्छ्रावकोऽथ पलप्रियः ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मौकुलिः करटोऽरिष्टो बलिपुष्टोऽपि वायसः ।चिरजीवी द्विको घूकवैरी ध्वाङ्क्षश्च शक्रजः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आरक्षोऽस्त्री शिरोमर्म गण्डस्तु करटः कटः ।[112b]अक्षिकूटमिषीका स्यादिषिका च भवेत्स्त्रियाम् ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कटस्तु करटो गण्डो गात्रं पूर्वोऽङ्घ्रिरस्य तु ।मू रोधः प्रतीकाशः क्षयश्च पलपादकः । ॥ १७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 मू (syllables merged)
genderपुंmasc.
चूलिका कर्णमूलं स्यादक्षिकूटमथेषिका ।करटोऽथ गजगल्लोऽवग्रस्त्वलिकं मतम् ॥ १४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चिरजीवी द्विकः काक आत्मघोषः सकृत्प्रजः ।अरिष्टः करटो घूकारातिर्ध्वाङ्क्षोऽन्यभृत्पुनः ॥ २२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करटमवनद्धं च कथ्यते मुरजादिकम् ।वीणा घोषवती चैव विपञ्ची कण्ठकूणिका ॥ ४१६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ट (wrong syllable)
genderक्लीneut.
केशरं कुङ्कुमं रक्तं कालेयं करटं वरम् ।कुसुमान्तं कुसुम्भं च सङ्कोचपिशुनं तथा ॥ १०४२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
करटश्चेति नामापि गण्डस्थलस्य वर्तते ।अवग्रहोऽवग्राहश्च द्वयमिदं हि भालके ॥ २२१८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्थ (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 मि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
काकोऽरिष्टो द्विको ध्वाङ्क्षो घूकारिः करटोऽन्यभृत् ।एकदृक् चिरजीवी च वायसः परभृत् पुनः ॥ २३९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
काकोऽरिष्टः करटकः करटो नगरीवकः ।बलिपुष्टश्च परभृत् वायसो गूटमैथुनः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गण्डः कटश्च कटकः करटो हस्तिगण्डके ।मदो दानं हस्तिमदे कर्णास्फाले सनः सनी ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ईषिका स्यादिषीकेवेभगण्डे करटः कटः ।गजपश्चिमभागे त्वपरावदऽवरोदिता ॥ २९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ईषदुष्णे कवोष्णः स्यात् कदुष्णः कोष्ण इत्यपि ।खरे जरठो जठरः करटः कर्कटोऽपि च ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र (wrong syllable)
genderविadj.
अधोभागे (अन्तराले?) मदो दानं गण्डस्तु करटः कटः ।दन्तो रदो विषाणं च वमथुर्हस्तशीकरः ॥ ७०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ध्वाङ्क्षो नालीजङ्घो नाडिजङ्घः सकृत्प्रजः परभृत् ।काकः करटोरिष्टो बलिपुष्टो वायसो बलिभुक् ॥ ७९० ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
द्रोणः सकृत्प्रजोऽरिष्टो ध्वांक्षः करट इत्यपि ।कृष्णकाको वृद्धकाक ऐन्द्रिः काकोल आसुरः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करटोऽस्य कटो गण्डो गात्रं पूर्वोंऽघ्रिरस्य तु ।मूलेधोऽध (ः प्रदेशास्तु) क्षयश्च पलिपादकः ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every lineimpossible sign sequence: मूलेधोऽध (ः प्रदे
genderपुंmasc.
कुंकुमं घुसृणं वर्ण्यं रक्तं लोहितचन्दनम् ।करटं चितकाबेरं गौरवं वासनीयकम् ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
करटो दुर्दुरूढः स्यात्काकद्विरदगण्डयोः ।करटश्च कुसुम्भे स्यात्करटः पल्लिसंज्ञकः ॥
अनुष्टुप्
विकटः करटस्तु हस्तिगण्डेबलिपुष्टेऽप्यतिनिन्द्यजीविते च ।अपि वाद्यविशेषके तथैका-दशघस्रे पितृकर्मभोक्तरि स्यात् ॥ २५ ॥
metre not recognised
रभसोऽमुं नवश्राद्धे शब्दवेदी द्वयोः पुनः ।काके दुर्दुरुटे तु त्रिः कुङ्कुमे तु नपुंसकम् ॥ ३६४ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
करटो दर्दरूटे स्याद् गजगण्डे च वायसे ।एकादशाहादिश्राद्धे कुसुम्भे निन्दय जीविते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
समये च क्रियाकारे किलिञ्जशरयोः कटः ।कोटिः सङ्ख्याऽपि करटो वाद्यभाण्डविप्रयोः ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
करट as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु वृकस्याद्ग्रन्थिपर्णे च शुकं शिरीषे द्विकस्तु काकेऽपि च कोकनाम्नि । ईहामृगे स्यात्करटे वृकोऽथ सृकः समीरोत्पलसायकेषु ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.1.4
- कोषकल्पतरु काकधृष्टेऽग्रजे पीठगते च मूर्धा- वक्षालने द्वीपरुषद्द्रुभेदे । स्याद्वेसवारे करटे च काकः काकी तु काकस्य वधूश्च जातिः ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.1.16
- कोषकल्पतरु काणधान्यांशेऽतितनौ कणो नरि युगे त्वेष स्फुलिङ्गे लवे कृष्णाजीरकयोश्च नक्तजकृमौ च स्त्री रणस्तु क्वणे । कोणेऽस्त्री तु स संगरे नरि पुनः सत्वादिसंध्यादिक- श्वेताद्येषु वृकोदरे पचिकरे रत्यां च विद्यादिंषु । व्यायामेन्द्रियदानपोपरगते(?)धर्मे च ना स्याद्गुणो- ऽथ व्यापारमुहूर्तपर्वसु महे सूक्ष्मेऽपि काले क्षणः । ना द्यूतव्यवहारवित्तभृतिषु स्याच्छ्वेंतकानां मितौ मूल्ये चामिषशाककेऽपि च पणः कार्षापणेऽपीरितः । संख्यासैन्यविशेषयोः पशुपतेर्भृत्येषु संघे गणो घ्राते घ्राण[278b]मुदीरितं च परवत्तन्नासिकायां द्विमुक् । काणो ना करटे तथैकनयने त्रय्यां स्त्रियां त्वौषधौ बाणो ना दनुजे स्त्रियां कुसुमभित्काण्डाङ्गकाण्डेषु च ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.15.3
- कोषकल्पतरु द्रोणप्रायो भूम्न्यसुषु त्रिषु त्वयमिह स्यात्पूरितेऽथ द्रुणं चापेऽसौ च पुमांस्तु वृश्चिकगतो भृङ्गेऽथ कूर्म्यां द्रुणी । वार्द्रोण्यां च कृपीपतौ तु गदितः पुंस्याढके तच्चतु- ष्के द्रोणः करटेऽसिते द्रुणिरिव द्रोणी च नीवृद्भिदि ॥ ५ ॥ Koṣakalpataru 6.15.5