निःस्व

niḥsvaवि · adj.

In 10 kośas: 6 synonym verses, 9 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.26 · p. 18

दरिद्रो दुर्विधो दुःस्थो दुर्गतो निःस्वकीकटौ ।अकिंचनोऽधिपस्त्वीशो नेता परिवृढोऽधिभूः ॥ ३५८ ॥पतीन्द्रस्वामिनाथार्याः प्रभुर्भर्तेश्वरो विभुः ।ईशितेनो नायकश्च नियोज्यः परिचारकः ॥ ३५९ ॥डिङ्गरः किंकरो भृत्यश्चेटो गोप्यः पराचितः ।दासः प्रेष्यः परिस्कन्दो भुजिष्यपरिकर्मिणौ ॥ ३६० ॥परान्नः परिपिण्डादः परजातः परैधितः ।

अनुष्टुप्

दरिद्रवि दुर्विधवि दुःस्थवि दुर्गतवि निःस्ववि कीकटवि अकिंचनवि अधिपपुं ईशपुं नेतृपुं परिवृढपुं अधिभूपुं पतिपुं इन्द्रपुं स्वामिन्पुं नाथपुं आर्यपुं प्रभुपुं भर्तृपुं ईश्वरपुं विभुपुं ईशितृपुं इनपुं नायकपुं नियोज्यपुं परिचारकपुं डिङ्गरपुं किंकरपुं भृत्यपुं चेटपुं गोप्यपुं पराचितपुं दासपुं प्रेष्यपुं परिस्कन्दपुं भुजिष्यपुं परिकर्मिन्पुं परान्नपुं परिपिण्डादपुं परजातपुं परैधितपुं

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.90

निःस्वस्तु दुर्विधो दीनो दरिद्रो दुर्गतोऽपि सः ।

अनुष्टुप्

निःस्ववि दुर्विधवि दीनवि दरिद्रवि दुर्गतवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.24 · p. 3

उदीर्णः स्यादुदात्तोऽपि महेच्छोदारकोद्भटाः ।निःस्वस्तु दुर्विधो दीनो दुःस्थाकिंचन-कीकटाः ॥ २४ ॥

अनुष्टुप्

उदीर्णवि उदात्तवि महेच्छवि उदारकवि उद्भटवि निःस्ववि दुर्विधवि दीनवि दुःस्थवि अकिंचनवि कीकटवि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.24 · p. 104

दरिद्रोऽकिंचनो निःस्वो निर्धनः कीकटश्च सः ।दुर्गतो दुर्विधो दुःस्थो नायकोऽथाधिभूः प्रभुः ॥ २४ ॥

अनुष्टुप्

दरिद्रपुं अकिंचनपुं निःस्वपुं निर्धनपुं कीकटपुं दुर्गतपुं दुर्विधपुं दुःस्थपुं नायकपुं अधिभूपुं प्रभुपुं

genderपुंmasc.

शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति विड्वर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 3.3.49 · p. 39

आपद्विप[द्विप]त्तिश्च दारिद्रं निःस्वनिर्धनौ ।कदर्यः कृपणो लोभी बद्धमुष्टिर्मितंपचः ॥ ४९ ॥

अनुष्टुप्

आपद्स्त्री विपद्स्त्री विपत्तिस्त्री दारिद्रक्ली निःस्ववि निर्धनवि कदर्यवि कृपणवि लोभिन्वि बद्धमुष्टिवि मितंपचवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.530 · p. 67

स्याद्दरिद्रस्तथा दुःस्थः क्षुद्रो दुर्विधदुर्गतौ ।कीकटोऽकिञ्चनो निःस्वो दीनो नीचोऽपि कथ्यते ॥ ५३० ॥

अनुष्टुप्

दरिद्रवि दुःस्थवि क्षुद्रवि दुर्विधवि दुर्गतवि कीकटवि अकिञ्चनवि निःस्ववि दीनवि नीचवि

genderविadj.

निःस्व as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश निर्ग्रन्थनिर्ग्रन्थः क्षपणे निःस्वे क्षवथुः क्षुतकासयोः । मन्मथौ स्मरकपित्थौ सिद्धार्थौ बुद्धसर्षपौ । गोग्रन्थिः करवीरे तु षड्ग्रन्था तु शटी वचा ॥ Dharaṇikośa 16.1.3
कोषकल्पतरु क्षुल्लकतक्षक उक्तो नागे स्थपतावल्पे तु निःस्वे च । नीचे कनीयसि स्या- त्परलिङ्गः क्षु[250a]ल्लकस्तद्वत् ॥ ३८ ॥ Koṣakalpataru 6.1.38
कोषकल्पतरु काकरूकनदीप्रभेदेऽपि च वर्तरूकं स्यात्काकनीडे च जलावटे च । दम्भे पुनः स्त्रीजितनिःस्वयोश्च । स्यात्काकरूकश्चकिते च भीरौ ॥ ५२ ॥ Koṣakalpataru 6.1.52
कोषकल्पतरु दुर्गतिभवेत्स्रवन्त्यौषधिसिन्धुभेदे वाते त्वमात्ये वहतिर्वृषे ना स्त्री दुर्गतिः स्यान्निरये च निःस्वे । डिम्बे गदे स्याद्विकृतिर्विकारे शठे तु शाठ्ये निकृतिर्निकारे ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.16.36
कोषकल्पतरु उपस्थअश्वत्थ उक्तोऽपि च पौर्णमास्यां नपुंसके त्वम्भसि संप्रदिष्टः । उपस्थ उत्सङ्ग वराङ्गपायु- मेढ्रेषु निःस्वे त्वपि नग्नकेन्द्रे ॥ ११ ॥ Koṣakalpataru 6.18.11
शब्दरत्नावली दुर्गतिदुर्गतिर्नरके निःस्वे द्विजातिर्विप्रपक्षिणोः । दुर्जातं व्यसने क्लीबमसज्जातेऽभिधेयवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.107
शब्दरत्नावली निर्ग्रन्थदमथुर्ना दमे दन्ते निशीथो रात्रितद्भिदोः । निर्ग्रन्थो नग्नके निःस्वे मूर्खेऽपि निःसहायके ॥ प्रमथा स्त्री तु पथ्यायां तुरङ्गे पार्षदे पुमान् । वरूथो रथगुप्तौ ना क्लीबन्तु गेहचर्मणोः ॥ मन्मथः कामदेवे स्यात्कामचिन्ताकपित्थयोः । भवेद्वयस्था सूक्ष्मैलाकाकल्यामलकीषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.17.13
शब्दरत्नाकर निर्गन्धनालिका विवरे वेणुभाजने चुल्लिरन्ध्रके । निर्गन्धः श्रमणे निःस्वे निर्वृतिः सौख्यनाशयोः ॥ २११३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2113
त्रिकाण्डशेष कीकटसुरायां स्त्री कीकटुस्तु निःस्वे देशे मितम्पचे । खेटः सिङ्घाणके हीने गृष्टिर्धेन्वौषधीभिदोः ॥ ९५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.95