पति
patiपुं · masc.In 19 kośas: 28 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 19 as a meaning of another word.
दरिद्रो दुर्विधो दुःस्थो दुर्गतो निःस्वकीकटौ ।अकिंचनोऽधिपस्त्वीशो नेता परिवृढोऽधिभूः ॥ ३५८ ॥पतीन्द्रस्वामिनाथार्याः प्रभुर्भर्तेश्वरो विभुः ।ईशितेनो नायकश्च नियोज्यः परिचारकः ॥ ३५९ ॥डिङ्गरः किंकरो भृत्यश्चेटो गोप्यः पराचितः ।दासः प्रेष्यः परिस्कन्दो भुजिष्यपरिकर्मिणौ ॥ ३६० ॥परान्नः परिपिण्डादः परजातः परैधितः ।
अनुष्टुप्
दरिद्रविदुर्विधविदुःस्थविदुर्गतविनिःस्वविकीकटविअकिंचनविअधिपपुंईशपुंनेतृपुंपरिवृढपुंअधिभूपुंपतिपुंइन्द्रपुंस्वामिन्पुंनाथपुंआर्यपुंप्रभुपुंभर्तृपुंईश्वरपुंविभुपुंईशितृपुंइनपुंनायकपुंनियोज्यपुंपरिचारकपुंडिङ्गरपुंकिंकरपुंभृत्यपुंचेटपुंगोप्यपुंपराचितपुंदासपुंप्रेष्यपुंपरिस्कन्दपुंभुजिष्यपुंपरिकर्मिन्पुंपरान्नपुंपरिपिण्डादपुंपरजातपुंपरैधितपुं
genderपुंmasc.
प्रेयस्याद्याः पुंसि पत्यौ भर्ता सेक्ता पतिर्वरः ॥ ५१६ ॥विवोढा रमणो भोक्ता रुच्यो वरयिता धवः ।
metre not recognised
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
इभ्य आढ्यो धनी स्वामी त्वीश्वरः पतिरीशिता ॥ १० ॥अधिभूर्नायको नेता प्रभुः परिवृढोऽधिपः ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
कान्तः स्यात्कमिता पतिर्वरयिता भर्ता च भोक्ता धवो,रुच्याभीकवराभिकाश्च रमणः प्राणाधिनाथोऽनुगः ।सूनुः सन्ततिरात्मजश्च तनुजः पुत्रः प्रसूतिः सुतः,तुक् तोकं तनयश्च नन्दन इति प्राज्ञैरपत्यं स्मृतम् ॥ ४९७ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
भर्तृदारक इत्युक्ते पतिस्त्वार्यः प्रकीर्तितः ।आर्यपुत्रस्तु पूज्यः स्यादार्यकस्तु पिता च सः ॥ १५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्युप्तकेशस्त्रिष्वथ स्याद्भर्ता वरयिता वरः ।धर्मकीलो रतगुरुः प्राणनाथः पतिः प्रियः ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आढ्योस्तिमान् धनी स्वामीभ्येश्वरौ पतिरीशिता ।भर्त्तेशेनेन्द्रनाथार्या नायकस्त्वधिभूः प्रभुः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पतिर्धवो जीवितेशो वल्लभो दयितोऽपि च ।कामलः सरसी कान्तः सुविदश्च हृदीश्वरः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तथा प्रतीतस्तादृक्तु गुणैराहतलक्षणः ।ईशस्तु ***** पतिरीश्वर ईशिता ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
राजाधिपः पतिः स्वामी नाथः परिवृढः प्रभुः ।ईश्वरो विभुरीशानो भर्तेन्द्र इन ईशिता ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विभुः स्वामी पतिर्नाथो नेता भर्तेश्वरः पुनः ।इन्द्रेनावीशितेशश्च आर्यः परिवृढः समः ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रेयस्याद्या अमी शब्दाः पुंसि स्युर्वरवाचकाः ।पतिर्भर्ता वरः सेक्ता रमणो वरयिता तथा ॥ १८३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 रम (syllable split)
genderपुंmasc.
अधिभूर्नायके पुंसि नेता परिवृढोऽधिपः ।अधिकर्धिः समृद्धः स्यादीश्वरे पतिरीशिता ॥ ६३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कनिष्ठोऽग्रजनु? ज्येष्ठो देवरः पतिसोदरः ।धवः प्रियः पतिर्भर्त्ता वल्लभो दयितोऽसुपः? ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भर्ता विवोढा रमणो भोक्ता नाथः पतिर्धवः ।वरो वरयिता कान्तो वल्लभो दयितः प्रियः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नाथः प्रभुः पतिः स्वामी विभुः परिवृढोऽधिपः ।ईश्वरो नायको नेता भर्तेन्द्र इन ईशिता ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ स्वामी विभुः भर्ताः परिवृढः प्रभुः पतिः ।अधिपश्चाऽधिभूरर्यो नेता नाथश्च नायकः ॥ ५३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पतिः प्राणसमः प्रेयान् प्राणेशः प्रणयी प्रियः ॥ ८०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वरयिता विवोढा च रुच्यश्च रमणो वरः ।दयितो हृदयेशश्च सेक्ता चेति प्रियः पतिः ॥ ८११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 यि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पतिः कान्तः प्राणनाथो भरुर्भर्त्ता धवः प्रियः ।हृदयेशो जीवितेशो जामाता च सुखोत्सवः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अधिभूरधिपो नेता पालकः पतिरीशिता ।अधिकर्धिः समृद्धः स्यादतिसम्पत्तिशालिनि ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पति-पाती ऋज-रिजाविडीडौ डान्तिमावुभौ ।ह्रस्व-दीर्घादी प्रभुयुग् विभुश्चाप्यथ वेतने ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 दी (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नाथः कामयिता पतिर्वरयिता कभ्रो धवः कामनोभर्ता प्राणसमः प्रियः सहचरः कान्तोऽभिकः कामुकः ।प्राणेशः कमितानुगो रतिगुरुर्नेता वरो वल्लभोनिर्वेष्टा परिणायकश्च कमनोऽभीकश्च सध्य्रङ् सुहृत् ॥ १०४९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
विवाहो नन्दनो वप्ता पतिः स्त्री संततिः सुतः ।कटीरः कटिरारोहः श्रोणिरासा तु सीवनी ॥ १८२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अतिथीशो वामनासा प्रतिष्ठा पतिरेव च ।अक्षाग्रजश्च मायाग्निरूर्ध्वमूर्तिः प्रकीर्त्तितः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भ्रातृवर्गस्य या भार्या यातरस्ताः परस्परम् ।रुच्यः प्रियः पतिर्भर्ता सेक्ता वरयिता धवः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अधिभूरधिपोऽधीश ईशिताधिपतिः पतिः ।ईशः परिबृढः स्वामी स्थूललक्षो बहुव्यये ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वातिः पुमान्भास्करचन्द्रयोः स्या-द्गतिस्तु यात्राध्वदशाभ्युपाये ।नाडीव्रणे स्याच्छरणे च बुद्धौमतिस्तु वाञ्छास्मृतिबुद्धिषु स्त्री ।चि[289b]तिस्तु चित्यागणयोर्दितिस्तुस्याद्दैत्यमातर्यपि( ख )ण्डने च ।मूले गतौ चापि पतिः प्रभौ स्वा-श्रये करोद्वोढरि पुंसि दिष्टः ॥ ४८ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः
पायो वयसि बाहुल्ये तुल्यानशनमृत्युषु ।पतिः स्वामिनि पत्यौ च पत्री श्येनपृषत्कयोः ॥ १९५२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsस्वामिन्
पति as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् धवमन्त्री सहायः सचिवौ पतिशाखिनरा धवाः । Amarakośa 3.3.394
- धरणिकोश ग्रामणीग्रामणीश्च प्रधाने स्यात्पतिनापितभोगिषु । सिङ्घाणं काचपात्रे स्याल्लोहनासिकयोरपि ॥ Dharaṇikośa 14.2.12
- कोषकल्पतरु धवद्रवो रसे नर्मणि ना गतौ च प्रद्राववाची च धवस्तु पत्यौ ॥ ८९ ॥ Koṣakalpataru 6.29.89
- नानार्थार्णवसंक्षेप इन्द्रअश्मन्तकाह्वये क्ष्वेडविशेषे इति षट्स्वयम् । पत्यौ च नामपूर्वोऽथो ईष्मो वायुवसन्तयोः ॥ १५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.15
- नानार्थार्णवसंक्षेप धवधवो ना धवने पत्यौ योषितामजयः पुनः । प्रभुमात्रेऽब्रवीदेनं तदसन्मूलहानितः ॥ ६३३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.633
- नानार्थार्णवसंक्षेप पद्धतिपद्धतिः पथि पतौ च परीष्टिस्तु परीक्षणे । मार्गणे परिचर्यायामभितो यजनेऽपि च ॥ ५३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.53
- नानार्थार्णवसंक्षेप दिधिषुब्राह्मणे क्षत्त्रिये वैश्ये पक्षिण्यपि पुमान् पुनः । पुना दिधिषुः पत्योः दिधिषूस्तु स्त्रियामियम् ॥ ९३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.931
- नानार्थार्णवसंक्षेप अनिरुद्धप्रत्यग्रधा इति ख्याते ख्यातो जनपदान्तरे । अनिरुद्धः पुमान् पत्यावुषायाम्नि त्ववारिते ॥ २८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.28
- शब्दरत्नावली भर्तृभर्ता पत्यौ भवेत्पुंसि त्रिषु पोष्टरि धातरि । भक्तिर्विभागे सेवायां भ्रान्तिर्मिथ्यामतौ गतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.31
- शब्दरत्नावली कारऐन्द्रिर्जयन्ते काके ना स्त्री शचीशिवयोरपि । ओड्रः पुंभूम्नि देशे स्यात्तरुभेदे पुमानयम् ॥ करो रश्मौ च करके शुण्डप्रत्यायपाणिषु । कद्रुस्त्रिषु पिशङ्गे स्यान्नागमातरि तु स्त्रियाम् ॥ कारो हिमगिरौ यत्ने वलौ पत्यौ वधे पुमान् । कारा स्त्रियां बन्धगृहे बन्धे दूत्यां प्रसेवके ॥ कारिः क्रियायां स्त्रीलिङ्गो वाच्यलिङ्गस्तु शिल्पिनी । क्रूरं स्यात्कठिने घोरे नृशंसेऽपि च वाच्यवत् ॥ कारुस्त्वष्टरि पुंसि स्यात्त्रिषु कर्तरि शिल्पिनि । कीरः शुके देशभेदे क्लीबं स्यान्नीरदुग्धयोः ॥ कुरुर्ना भक्तनृपयोः पुंबहुत्वे च निवृति । क्षुद्रः क्रूरेऽधमेऽल्पे च कृपणेऽपि च वाच्यवत् ॥ क्षुद्रा व्यङ्गानटीधृष्टाबृहतीसरधासु च । चाङ्गेरी मक्षिकामात्रे हिंस्रा वादरतासु च ॥ क्षुरः स्याच्छेदनद्रव्ये कोकिलाक्षे च गोक्षुरे । खुरः शफे कोलदले तथा छेदनवस्तुनि ॥ क्रोष्ट्री कृष्णविदार्युक्ताशृगालीलाङ्गलीषु च । खरो धर्मे गर्दभे ना तीक्ष्यो त्रिष्वौषधे स्त्रियाम् ॥ खरुर्दर्पे हरे दन्ते हये ना धवले त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.7
- शब्दरत्नावली ध्रुवद्यौः स्त्रियां स्वर्गनभसोर्दिवञ्चापि नपुंसकम् । ध्रुवो धूर्ते वृक्षभेदे पतिमानुषयोरपि । ध्रुवः शङ्कौ हरे विष्णौ भर्भदे वटयोगयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.12
- शब्दरत्नाकर धवमरुर्धन्वा धनुर्धन्व धवः पत्यौ द्रुमान्तरे । धृतिः सौख्ये धारणे च धाता ब्रह्मणि पोषके ॥ १९४४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1944
- शब्दरत्नाकर स्वामिन्स्वामी षडानने पत्यौ स्वरुर्यूपांशवज्रयोः । स्याज्जाड्यस्थूणथोः स्तम्भः सुतः सोमरसेऽपि च ॥ २०२३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2023
- तन्त्राभिधान ॠकोमलः श्यामला मेधी प्रतिष्ठा प(र)तिरष्ठमी । ब्रह्मण्यमपि कीलालं पावको गन्धकर्षिणी ॥ २८ ॥ Tantrābhidhāna 2.9.28
- तन्त्राभिधान लखड्गी नादोऽमृतं देवी लवणं वारुणी पतिः । शिखा वाणी क्रिया माता भामिनी कामिनीप्रिया ॥ १४९ ॥ Tantrābhidhāna 2.45.149
- वैजयन्ती धवदुवदावौ वनारण्यवह्न्योः स्वर्गार्कयोर्द्युवा । धवो वृक्षे नरे पत्यौ ध्वांक्षः स्याद्वायसे बके ॥ २७ ॥ Vaijayantī 6.1.27
- वैजयन्ती जनिजनिर्वरस्त्रीपत्योश्च जामिः स्वसृकुलस्त्रियोः । जातिश्छन्दसि मालत्यां सामान्ये जन्मगोत्रयोः ॥ १४ ॥ Vaijayantī 6.2.14
- वैजयन्ती विभुवर्ष्म न स्त्री शुभाकारे सौम्ये देहप्रमाणयोः । विभुः सर्वगते पत्यौ चन्द्रे रविकुबेरयोः ॥ ८१ ॥ Vaijayantī 6.5.81
- वैजयन्ती स्वामिन्आत्मभावे पिशाचादौ द्रव्ये सत्तास्वभावयोः । प्राणे बलेऽन्तः करणे स्वामी पत्यौ षडानने ॥ ९४ ॥ Vaijayantī 6.5.94