भर्तृ
bhartṛपुं · masc.In 15 kośas: 20 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
दरिद्रो दुर्विधो दुःस्थो दुर्गतो निःस्वकीकटौ ।अकिंचनोऽधिपस्त्वीशो नेता परिवृढोऽधिभूः ॥ ३५८ ॥पतीन्द्रस्वामिनाथार्याः प्रभुर्भर्तेश्वरो विभुः ।ईशितेनो नायकश्च नियोज्यः परिचारकः ॥ ३५९ ॥डिङ्गरः किंकरो भृत्यश्चेटो गोप्यः पराचितः ।दासः प्रेष्यः परिस्कन्दो भुजिष्यपरिकर्मिणौ ॥ ३६० ॥परान्नः परिपिण्डादः परजातः परैधितः ।
अनुष्टुप्
दरिद्रविदुर्विधविदुःस्थविदुर्गतविनिःस्वविकीकटविअकिंचनविअधिपपुंईशपुंनेतृपुंपरिवृढपुंअधिभूपुंपतिपुंइन्द्रपुंस्वामिन्पुंनाथपुंआर्यपुंप्रभुपुंभर्तृपुंईश्वरपुंविभुपुंईशितृपुंइनपुंनायकपुंनियोज्यपुंपरिचारकपुंडिङ्गरपुंकिंकरपुंभृत्यपुंचेटपुंगोप्यपुंपराचितपुंदासपुंप्रेष्यपुंपरिस्कन्दपुंभुजिष्यपुंपरिकर्मिन्पुंपरान्नपुंपरिपिण्डादपुंपरजातपुंपरैधितपुं
genderपुंmasc.
प्रेयस्याद्याः पुंसि पत्यौ भर्ता सेक्ता पतिर्वरः ॥ ५१६ ॥विवोढा रमणो भोक्ता रुच्यो वरयिता धवः ।
metre not recognised
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
कान्तः स्यात्कमिता पतिर्वरयिता भर्ता च भोक्ता धवो,रुच्याभीकवराभिकाश्च रमणः प्राणाधिनाथोऽनुगः ।सूनुः सन्ततिरात्मजश्च तनुजः पुत्रः प्रसूतिः सुतः,तुक् तोकं तनयश्च नन्दन इति प्राज्ञैरपत्यं स्मृतम् ॥ ४९७ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
व्युप्तकेशस्त्रिष्वथ स्याद्भर्ता वरयिता वरः ।धर्मकीलो रतगुरुः प्राणनाथः पतिः प्रियः ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आढ्योस्तिमान् धनी स्वामीभ्येश्वरौ पतिरीशिता ।भर्त्तेशेनेन्द्रनाथार्या नायकस्त्वधिभूः प्रभुः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रति प्रति सखीं चापि हलाऽमून्यव्ययानि च ।भर्ताऽऽर्यपुत्रोऽथापि स्युर्भदन्ताः सौगतादयः ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
भर्ता भरण्डो नेतार्यः प्रभुः परिवृढोऽधि[160b]पः ।अधिभूर्नायको नाथः स्वामीन्द्रो विभ्विनौ प्रभुः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
राजाधिपः पतिः स्वामी नाथः परिवृढः प्रभुः ।ईश्वरो विभुरीशानो भर्तेन्द्र इन ईशिता ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विभुः स्वामी पतिर्नाथो नेता भर्तेश्वरः पुनः ।इन्द्रेनावीशितेशश्च आर्यः परिवृढः समः ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रेयस्याद्या अमी शब्दाः पुंसि स्युर्वरवाचकाः ।पतिर्भर्ता वरः सेक्ता रमणो वरयिता तथा ॥ १८३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 रम (syllable split)
genderपुंmasc.
भर्ता विवोढा रमणो भोक्ता नाथः पतिर्धवः ।वरो वरयिता कान्तो वल्लभो दयितः प्रियः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नाथः प्रभुः पतिः स्वामी विभुः परिवृढोऽधिपः ।ईश्वरो नायको नेता भर्तेन्द्र इन ईशिता ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ स्वामी विभुः भर्ताः परिवृढः प्रभुः पतिः ।अधिपश्चाऽधिभूरर्यो नेता नाथश्च नायकः ॥ ५३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रेष्ठः पाणिग्रही कान्तः पाणिग्राहश्च वल्लभः ।उपयान्ता परिणेता भर्ता भोक्ता तथा धवः ॥ ८१० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 रि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पतिः कान्तः प्राणनाथो भरुर्भर्त्ता धवः प्रियः ।हृदयेशो जीवितेशो जामाता च सुखोत्सवः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नाथः कामयिता पतिर्वरयिता कभ्रो धवः कामनोभर्ता प्राणसमः प्रियः सहचरः कान्तोऽभिकः कामुकः ।प्राणेशः कमितानुगो रतिगुरुर्नेता वरो वल्लभोनिर्वेष्टा परिणायकश्च कमनोऽभीकश्च सध्य्रङ् सुहृत् ॥ १०४९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
भर्ता भरुर्नर्मकीलः प्राणनाथः सुखोत्सवः ।हृदयेशो रतगुरुर्जारः पापपतिः समौ ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भ्रातृवर्गस्य या भार्या यातरस्ताः परस्परम् ।रुच्यः प्रियः पतिर्भर्ता सेक्ता वरयिता धवः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भ्रमिः स्त्री भ्रमणे धात्वोर्भ्रमतौ भ्राम्यतौ च ना ।भरुस्तु भर्तरि त्रिर्ना वर्णे भर्तृ त्रि पोष्टरि ॥ ८८८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपोष्टृ
स्वामिधारकयोर्ना तु पाणिग्राहे भवत् पुनः ।सर्वनाम त्रि पूज्ये स्यात् स्त्र्यर्थे तत्र भवत्यसौ ॥ ८८९ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
भर्तृ as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश स्वामिन्स्वामिनौ गुरुभर्तारौ कृतिनौ योग्यपण्डितौ । वज्री च सुगते शक्रे हलिनौ बलकर्षकौ ॥ Dharaṇikośa 19.1.9
- धरणिकोश धवधवो नरे धवो वृक्षे धवो भर्ता च योषिताम् । हव आह्वानमाख्यातं हव आज्ञा हवः क्रतुः ॥ Dharaṇikośa 28.2.3
- कोषकल्पतरु इनइनो नृपे भर्तरि भास्करे स्या- द्धनोऽस्त्रियां गोधनवित्तयोश्च । जिनस्तु बुद्धे नरि जित्वरार्ह- वृद्धेषु तु स्यान्निजभेद्य लिङ्गः ॥ ८२ ॥ Koṣakalpataru 6.21.82
- कोषकल्पतरु वल्लभशिरालतायां नृसमस्त्रियां च श्रेष्ठे वृषे स्याद्वृषभस्तथैव । स्याद्वल्लभो भर्त्तरि ना कुलीना- श्वे गोधिकारिण्यपि वाच्यवत्तु ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.24.48
- कोषकल्पतरु भरुभर्त्तर्यपि स्यात्तु चरुर्नृलिङ्गो हव्यान्नतद्भाण्डगतः कुरुस्तु । हरे च कूरे नरि राजभेदे पुंभूम्न्यसौ जङ्गलवाचकश्च ॥ ६४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.64
- परमानन्दीयनाममाला भरुभूरिस्तु पुष्कले हेम्नि भरुर्भर्मणि भर्तरि । भीष्मो गंगासुते रुद्रे भीषणे सर्परक्षसोः ॥ ३३३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.20.333
- शब्दरत्नावली जामातृजामाता दुहितुः पत्यौ सूर्यावर्चे च भर्तरि । जीमूतः पर्वते मेघे देवताडे महत्यपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.103
- त्रिकाण्डशेष स्वामिन्सीमाऽधाटे स्थितौ क्षेत्रे स्वामी भर्तरि षण्मुखे । धूमवंशशरामर्त्याः सुपर्वाणः प्रकीर्तिताः ॥ २७२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.272