निरर्थक

nirarthakaवि · adj.

In 12 kośas: 16 synonym verses, 3 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 2.267 · p. 15

आम्रेडितं द्विस्त्रिरुक्तमबद्धं तु निरर्थकम् ॥ २६७ ॥

अनुष्टुप्

आम्रेडीतक्ली अबद्धक्ली निरर्थकक्ली

genderक्लीneut.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.186 · p. 57

वन्ध्ये मोघाफलमुधा अन्तर्गडुर्निरर्थकम् ।

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्ग (wrong syllable)

वन्ध्यवि मोघवि अफलवि मुधाअ अन्तर्गडुपुं निरर्थकवि

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.81

मोघं निरर्थकं स्पष्टं स्फुटं प्रव्यक्तमुल्बणम् ॥ ८१ ॥

अनुष्टुप्

मोघवि निरर्थकवि स्पष्टवि स्फुटवि प्रव्यक्तवि उल्बणवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.774 · p. 88

अनायासार्थकं फाण्टमन्तर्गडु निरर्थकम् ।स्वाच्छन्द्यं निर्निमित्तं च यदृच्छेत्यभिधीयते ॥ ७७४ ॥

अनुष्टुप्

फाण्टवि अन्तर्गडुवि निरर्थकवि स्वाच्छन्द्यक्ली निर्निमित्तक्ली यदृच्छास्त्री

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.140 · p. 229

पौरस्त्यः प्रथमोन्तोऽस्त्री जघन्यश्चरमोन्तिमः ।पाश्चात्यः पश्चिमोऽन्त्यश्च स्फुटं स्पष्टं निरर्थकम् ॥ १४० ॥

अनुष्टुप्

पौरस्त्यवि प्रथमवि अन्तपुंक्ली जघन्यवि चरमवि अन्तिमवि पाश्चात्यवि पश्चिमवि अन्त्यवि स्फुटवि स्पष्टवि निरर्थकवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.172 · p. 233

असंयुक्ते त्वमिलितमन्तर्गडु निरर्थके ।सान्द्रमार्द्रं तथा क्लिन्नं तिमितं स्तिमितं समम् ॥ १७२ ॥

अनुष्टुप्

असंयुक्तवि अमिलितवि अन्तर्गडुवि निरर्थकवि सान्द्रवि आर्द्रवि क्लिन्नवि तिमितवि स्तिमितवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव ब्रह्मप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.2.77 · p. 447

आम्रेडितं द्विस्त्रिरुक्तमबद्धं तु निरर्थकम् ।सोल्लुण्ठनं तु सोत्प्रासं मणितं रतकूजितम् ॥ ७७ ॥

अनुष्टुप्

आम्रेडितक्ली अबद्धक्ली निरर्थकक्ली सोल्लुन्ठनक्ली सोत्प्रासक्ली मणितक्ली रतकूजितक्ली

genderक्लीneut.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.75 · p. 19

तलिनं चाथ मोघं स्यादन्तर्गडु निरर्थकम् ।निष्प्रयोजन-वन्ध्ये च निष्फलं च मुधाव्ययम् ।प्रभूतं प्रचुरं प्राज्यमदभ्रं बहुलं बहु ॥ ७५ ॥

अनुष्टुप्

तलिनवि मोघवि अन्तर्गडुवि निरर्थकवि निष्प्रयोजनवि वन्ध्यवि निष्फलवि मुधाअ प्रभूतवि प्रचुरवि प्राज्यवि अदभ्रवि बहुलवि बहुवि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास द्वितीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 2.184 · p. 27

अम्बूकृतं सथूत्कारं निरर्थकमबद्धकम् ।मिथ्याभियोगोऽभ्याख्यानं हृदयंगमसंगते ॥ १८४ ॥

अनुष्टुप्

अम्बूकृतवि सथूत्कारवि निरर्थकवि अबद्धकवि मिथ्याभियोगपुं अभ्याख्यानक्ली हृदयंगमवि संगतवि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.389 · p. 100

निरर्थकं मुधा चान्तर्गडु चाथ व्ययः क्षयः ।अर्थव्यपगमः प्रोक्तो भ्रेषो भ्रंशस्तथोचितात् ॥ ३८९ ॥

अनुष्टुप्

निरर्थकवि मुधाअ अन्तर्गडुक्ली व्ययपुं क्षयपुं अर्थव्यपगमपुं भ्रेषपुं भ्रंशपुं

genderविadj.

शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संयोगादिवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 2.2.98 · p. 29

प्रयासायासव्यायामा ग्लानिः खेदः क्लमः श्रमः ।व्यर्थं वृथा मुधा मोघं निःफलं च निरर्थकम् ॥ ९८ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स (wrong syllable)

प्रयासपुं आयासपुं व्यायामपुं ग्लानिस्त्री खेदपुं क्लमपुं श्रमपुं व्यर्थवि वृथाअ मुधाअ मोघवि निःफलवि निरर्थकवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.387 · p. 50

भवेदाम्रेडितं द्विस्त्रिरुक्तं निरर्थकं तु वै ।असम्बद्धं तथाऽबद्धं कथितं पण्डितैर्जनैः ॥ ३८७ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 नि (wrong syllable)

आम्रेडितवि निरर्थकवि असम्बद्धवि अबद्धवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2761 · p. 450

ख्यातं निरर्थकं नाम तदेवान्तर्गडु इति ॥ २७६१ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

निरर्थकवि अन्तर्गडुपुं

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.39 · p. 166

मोघे निरर्थकं स्पष्टे प्रव्यक्तं स्फुटमुल्वणम् ।समं समानं सामान्यं स्यात् साधारणमित्यपि ॥

अनुष्टुप्

निरर्थकवि प्रव्यक्तवि स्फुटवि उल्वणवि समवि समानवि सामान्यवि साधारणवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1688 · p. 203

भिन्नार्थवाचकास्त्वेत एकान्यान्यतरेतरे ।चपलश्चिकुरस्तुल्यौ वन्ध्यो मोघो निरर्थकः ॥ १६८८ ॥

अनुष्टुप्

एकवि अन्यवि अन्यतरवि इतरवि चपलवि चिकुरवि वन्ध्यवि मोघवि निरर्थकवि

genderविadj.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश धर्मकर्माध्यायः Vaijayantī 5.2.6 · p. 192

व्यत्यासो व्यतिहारः स्यादन्तर्गडु निरर्थकम् ।तत्क्षणं स्यादेकपदं यदृच्छा नियमोज्झितिः ॥ ६ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 दे (wrong syllable)

व्यत्यासपुं व्यतिहारपुं अन्तर्गडुक्ली निरर्थकक्ली तत्क्षणक्ली एकपदक्ली यदृच्छास्त्री नियमोज्झितिस्त्री

genderक्लीneut.

निरर्थक as a meaning in nānārtha verses

नामलिङ्गानुशासनम् वृथावृथा निरर्थकाविध्योर्नानानेकोभयार्थयोः ॥ २४८ ॥ Amarakośa 3.3.248
शब्दरत्नावली अलम्किमु सम्भावनायाञ्च विमर्षविदितार्थयोः । तात्मकोपे स्मृतौ विस्मयकुत्सयोः । प्राकाम्ये च विकल्पे च सम्भावनाप्रसिद्धयोः । शं कल्याणे सुखे शस्ते शास्त्रेऽपि च निगद्यते ॥ सं समार्थे प्रकृष्टार्थे सङ्गतेशोभयेऽपि च । हं कोपोक्त्यामनुनये सामित्वर्द्धार्थनिन्दयोः ॥ हुं दूरीकरणे स्मृत्यामसूयाप्रश्नयोरपि । हूं प्रश्ने च वितर्के च त्वसकृत्क्राधतर्जने ॥ एवमङ्गीकृते वार्थप्रकारेष्वषधारणे । अलं निष्कारणे शक्तौ भूषणे च निरर्थके ॥ अङ्गीकारे च पर्याप्तौ प्रश्ने परकृतावपि । कथं प्रश्ने प्रकारार्थे सम्भ्रमे हर्षगर्हयोः ॥ कामं प्रकामेऽनुगतौ क्रोधानुगमयोरपि । नूनं तर्के स्मृतौ वाक्यपूरणे निश्चितेऽपि च ॥ परं नियोगे क्षेपे च प्राध्वं नम्रानुकूलयोः । सत्यं प्रश्नेऽभ्युपगमेऽवश्यन्तु नित्ययत्नयोः ॥ अभीक्ष्णं वारवारार्थे शीघ्रप्रकर्षयोरपि । इदानीं सम्प्रतीत्यर्थवाक्यभूषणयोरपि ॥ तद्दिनं दिनमध्येतु प्रतिवासर इत्यपि । साम्प्रतञ्चापि योग्यार्थे सम्प्रतीत्यर्थ इत्यपि ॥ भृशं प्रकर्षे चार्थे च मुहुरर्थे च शोभने । Śabdaratnāvalī 8.1.50
त्रिकाण्डशेष फल्गुकाकोदुम्बरिकायां स्त्री फल्गुत्रिषु निरर्थके । पालनेऽभ्यवहारे च निर्वेशे पण्ययोषिताम् ॥ ६३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.63