कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

प्रथम

prathamaवि · adj.

In 14 kośas: 12 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 14 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1459 · p. 55
एकात्तानायनसर्गाग्राण्यैकाग्रं च तद्गतम् ।अनन्यवृत्यैकायतनगतं चाथाद्यमादिमम् ॥ १४५८ ॥पौरस्त्यं प्रथमं पूर्वमादिरग्रमथान्तिमम् ।जघन्यमन्त्यं चरममन्तपाश्चात्त्यपश्चिमे ॥ १४५९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 न (wrong syllable)
एकतानविएकायनविएकसर्गविएकाग्रविऐकाग्रवितद्गतविअनन्यवृत्तिविएकायतनगतविआद्यविआदिमविपौरस्त्यविप्रथमविपूर्वविआदिपुंअग्रविअन्तिमविजघन्यविअन्त्यविचरमविअन्तविपाश्चात्त्यविपश्चिमवि
genderविadj.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.80
पुंस्यादिः पूर्वपौरस्त्यप्रथमाद्या अथास्त्रियाम् ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
आदिपुंपूर्वविपौरस्त्यविप्रथमविआद्यवि
genderविadj.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.707 · p. 82
आदिरग्रं पुरा पूर्वं प्रथमं प्राक् पुरः स्मृतम् ।उपज्ञोपक्रमारम्भौ पश्चाच्च चरमं भवेत् ॥ ७०७ ॥
अनुष्टुप्
आदिपुंअग्रक्लीपुराअपूर्वविप्रथमविप्राक्अपुरस्अउपज्ञास्त्रीउपक्रमपुंआरम्भपुंपश्चात्अचरमवि
genderविadj.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.140 · p. 229
पौरस्त्यः प्रथमोन्तोऽस्त्री जघन्यश्चरमोन्तिमः ।पाश्चात्यः पश्चिमोऽन्त्यश्च स्फुटं स्पष्टं निरर्थकम् ॥ १४० ॥
अनुष्टुप्
पौरस्त्यविप्रथमविअन्तपुंक्लीजघन्यविचरमविअन्तिमविपाश्चात्यविपश्चिमविअन्त्यविस्फुटविस्पष्टविनिरर्थकवि
genderविadj.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.95 · p. 21
पुंस्यादि-पूर्व-पौरस्त्य-प्रथमे चाद्य आदिमः ।अग्रं च मध्यमीयं तु मध्यमं माध्यमं तथा ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
आदिपुंपूर्वविपौरस्त्यविप्रथमविआद्यविआदिमविअग्रक्लीमध्यमीयविमध्यमविमाध्यमवि
genderविadj.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.345 · p. 94
जिह्मभुग्ने अरालं चादिमादी प्रथमः पुनः ।पौरस्त्यमग्र्यपूर्वे च जघन्यान्तेऽन्तिमं मतम् ॥ ३४५ ॥
अनुष्टुप्
जिह्मविभुग्नविअरालविआदिमविआदिविप्रथमविपौरस्त्यविअग्र्यविपूर्वविजघन्यविअन्तिमवि
genderविadj.
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संकीर्णवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.99 · p. 44
पौरस्त्यः प्रथमः पूर्व आदिराद्यादिमोऽग्रिमः ।जघन्यः पश्चिमोऽन्त्यश्च पाश्चात्त्यश्चरमोऽन्तिमः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
पौरस्त्यविप्रथमविपूर्वविआदिविआद्यविआदिमविअग्रिमविजघन्यविपश्चिमविअन्त्यविपाश्चात्त्यविचरमविअन्तिमवि
genderविadj.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2652 · p. 428
आद्यमादिममादिश्च पौरस्त्यं प्रथमं पुनः ।पूर्वमग्रं तथा प्राक् च वाक्ये प्रथमवाचकः ॥ २६५२ ॥
अनुष्टुप्
आद्यविआदिमविआदिविपौरस्त्यविप्रथमविपूर्वविअग्रविप्राक्अ
genderविadj.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1679 · p. 201
आदिराद्योऽग्रिमः पूर्वः पौरस्त्यः प्रथमादिमौ ।अन्तो जघन्यः पाश्चात्यश्चरमोऽन्त्योऽन्तिमोऽपरः ॥ १६७९ ॥
अनुष्टुप्
आदिविआद्यविअग्रिमविपूर्वविपौरस्त्यविप्रथमविआदिमविअन्तविजघन्यविपाश्छात्यविचरमविअन्त्यविअन्तिमविअपरवि
genderविadj.
तन्त्राभिधान Tantrābhidhāna · अज्ञात मध्वाचार्यविरचितमातृकानिघण्टु Tantrābhidhāna 6.2 · p. 41
मातृकाद्यः स्वराद्यश्च श्रीकण्ठः केशवो लघुः ।कलाद्यः केशवः कृष्णो भूतेशः प्रथमो भवेत् ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
मातृकाद्यपुंस्वराद्यपुंश्रीकण्ठपुंकेशवपुंलघुपुंकलाद्यपुंकृष्णपुंभूतेशपुंप्रथमपुं
genderपुंmasc.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश गणाध्यायः Vaijayantī 5.1.21 · p. 187
षष्ठं प्रथमतृतीये तुरीयतुर्ये चतुर्थं च ।द्वादशमेकादशमिति रूपं स्याद्विंशतेरर्वाक् ॥ २१ ॥
metre not recognised
षष्ठविप्रथमवितृतीयवितुरीयवितुर्यविचतुर्थविद्वादशविएकादशवि
genderविadj.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.76 · p. 207
जघन्यं तु कुपूयं स्यादसारं लघु फल्गु च ।पुंस्यादिराद्यपौरस्त्यप्रथमप्रमुखादिमाः ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
जघन्यविकुपूयविअसारविलघुविफल्गुविआदिपुंआद्यविपौरस्त्यविप्रथमविप्रमुखविआदिमवि
genderविadj.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.144
सूक्ष्ममध्यात्ममप्याद्ये प्रधाने प्रथमस्त्रिषु ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsआद्यप्रधान
धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास मपादः Dharaṇikośa 24.1.5 · p. 141
प्रथमौ तु प्रधानादी अधमो हीनगर्ह्ययोः ।कुसुमे स्त्रीरजःपुष्पे तलिमे तल्पकुट्टिमौ ॥
अनुष्टुप्
meaningsप्रधानआदि
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ मान्ताः Koṣakalpataru 6.25.87 · p. 284
आदौ प्रधाने परमः परस्मिन्विशेष्यवत्स्यात्प्रणवे तु षण्ढे ।आदौ प्रधाने प्रथमोऽन्यवत्स्यात्पुष्पे फलेऽस्त्री कुसुमं दृगार्तौ ॥ ८७ ॥
उपजातिः
meanings
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1112 · p. 144
प्रस्तुता प्रकृते तु त्रि प्रथमं तु त्रिषु स्मृतम् ।आद्यप्रधानयोः स्त्री तु प्रथमा प्रतिपत्तिथौ ॥ १११२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsआद्यप्रधान
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1113 · p. 144
आद्यायां च विभक्तौ च स्यात् पुनस्तिङ्विभक्तिषु ।आदितस्त्रितये पुंसि प्रथनस्तु पुमानयम् ॥ १११३ ॥
अनुष्टुप्
meaningsविभक्तितिङ्विभक्ति
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश मान्ताः Śabdaratnāvalī 7.25.38 · p. 255
नैगमो नागरे पुंसि वणिज्युपनिषद्यपि ।प्रथमस्तु भवेदाद्ये प्रधानेऽप्यभिधेयवत् ॥प्रतिमाऽनुकृतौ कुम्भिदन्तवन्धेऽपि च स्त्रियाम् ।पञ्चमो रागभेदे स्यात्स्वरभेदे भवेत्पुमान् ॥
अनुष्टुप्
meaningsआद्यप्रधान
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 7.4.17 · p. 255
पिण्डिलः स्थूलजंघे च गणनाकुशलेऽपि च ।प्रतीक्ष्यौ प्रतिपाल्यार्च्यौ प्रथमौ प्रवरादिमौ ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsप्रवरआदिम

प्रथम as a meaning in nānārtha verses