प्रतीक

pratīkaपुं · masc.

In 13 kośas: 12 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.287 · p. 25

एकदेशे प्रतीकाङ्गावयवापघना अपि ।

अनुष्टुप्

genderपुंmasc.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह मनुष्यवर्गः Amarakośa 2.6.122

अङ्गं प्रतीकोऽवयवोऽपघनोऽथ कलेवरम् ।गात्रं वपुः संहननं शरीरं वर्ष्म विग्रहः ॥ ७० ॥कायो देहः क्लीबपुंसोः स्त्रियां मूर्तिस्तनुस्तनूः ।

अनुष्टुप्

genderपुंmasc.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.744 · p. 85

आहुः प्रतीकमवयवमपघनमङ्गं तथैकदेशं च ।उल्वणमुद्धतमुद्भटमुत्कटमिति नातिनानार्थाः ॥ ७४४ ॥

आर्या

प्रतीकपुं अवयवपुं अपघनपुं अङ्गक्ली एकदेशपुं उल्वणवि उद्धतवि उद्भटवि उत्कटवि

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नरादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.4.131 · p. 34

देहोऽस्त्री स्थानकं बेरं पुंस्यात्मा चाथ न द्वयोः ।गात्राङ्गे पुंस्यवयवः प्रतीकोपघनोऽपि च ॥ १३१ ॥

अनुष्टुप्

देहपुंक्ली स्थानकक्ली बेरक्ली आत्मन्पुं गात्रक्ली अङ्गक्ली अवयवपुं प्रतीकपुं उपघनपुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.67 · p. 221

सुप्तः श्लथस्तु शिथिलः प्रतीकप्रतिकौ समौ ।प्रतिकूलेऽथापि पुनः पराचीनः पराङ्मुखः ॥ ६७ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 था (wrong syllable)

सुप्तवि श्लथवि शिथिलवि प्रतीकवि प्रतिकवि पराचीनवि पराङ्मुखवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.41 · p. 213

देहार्द्धमर्द्धदेहं च देहादेः स्यात्समेंऽशके ।अङ्गं प्रतीकोऽवयवोऽपघनोऽस्यैकदेशकः ।प्राणस्थानं मर्म चान्ते पीडनाद्यत्र रुग्भवेत् ।अङ्घ्रि[83b]रंह्रिः क्रमः पादः क्रमणश्चलनश्च पद् ॥ ४१ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

देहार्द्धक्ली अर्द्धदेहक्ली अङ्गक्ली प्रतीकपुं अवयवपुं अपघनपुं प्राणस्थानक्ली मर्मन्क्ली अङ्घ्रिपुं अंह्रिपुं क्रमपुं पादपुं क्रमणपुं चलनपुं पद्पुं

genderपुंmasc.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.231 · p. 129

देहलक्षणसामुद्रे प्रतीकोऽवयवः समौ ।अङ्गेऽपघनश्चैकदेशस्तत्र निगद्यते ॥ २३१ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 अ (syllables merged)

प्रतीकपुं अवयवपुं अपघनपुं एकदेशपुं

genderपुंmasc.

पञ्चतत्त्वप्रकाश Pañcatattvaprakāśa · वेणीदत्त मनुष्यमरीचिः Pañcatattvaprakāśa 1.1.97 · p. 7

मूत्रं लिङ्गोदकोद्गारौ शकृद्विष्ठा पुरीषका ।कलेवरं वपुर्वर्ष्म प्रतीको देहविग्रहौ ॥ ९७ ॥

अनुष्टुप्

मूत्रक्ली लिङ्गोदकक्ली उद्गारपुं शकृत्क्ली विष्ठास्त्री पुरीषकास्त्री कलेवरक्ली वपुस्क्ली वर्ष्मन्क्ली प्रतीकपुं देहपुं विग्रहपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.905 · p. 137

एकदेशे प्रतीकोऽङ्गाऽवयवाऽपघना अपि ॥ ९०५ ॥

अनुष्टुप्

प्रतीकपुं अङ्गक्ली अवयवपुं अपघनपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश सिंहादिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.5.264 · p. 100

तथाङ्गं स्यादपघनः प्रतीकावयवौ तथा ।शरीरं विग्रहं वर्ष्म गात्रं संहननं वपुः ॥

अनुष्टुप्

अङ्गक्ली अपघनपुं प्रतीकपुं अवयवपुं शरीरक्ली विग्रहक्ली वर्ष्मन्क्ली गात्रक्ली संहननक्ली वपुस्क्ली

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण मनुष्याध्यायः Śabdaratnākara 3.1.1061 · p. 132

शरीरमङ्गेऽवयवप्रतीकापघनास्त्रयः ।अस्त्रियामङ्घ्रिचरणौ पादः पत् पदमस्य तु ॥ १०६१ ॥

अनुष्टुप्

शरीरक्ली अङ्गक्ली अवयवपुं प्रतीकपुं अपघनपुं अङ्घ्रिपुंक्ली चरणपुंक्ली पादपुं पद्पुं पदक्ली

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश भूताध्यायः Vaijayantī 4.4.55 · p. 177

गात्राण्यङ्गानि चास्यांशाः प्रतीकापघनावपि ।अंशस्त्ववयवो भाग एकदेशः कलेति च ॥ ५५ ॥

अनुष्टुप्

गात्रक्ली अङ्गक्ली अंशपुं प्रतीकपुं अपघनपुं अवयवपुं भागपुं एकदेशपुं कलास्त्री

genderपुंmasc.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.7

प्रतिकूले प्रतीकस्त्रिष्वेकदेशे तु पुंस्ययम् ॥ ७ ॥

अनुष्टुप्

meaningsप्रतिकूल एकदेश

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास कार्धश्लोकः Dharaṇikośa 1.2.17 · p. 7

प्रतीकोऽवयवे ख्यातः प्रतिकूलप्रतीपयोः ।अशोकस्तरुभेदे स्यादशोकः शोकवर्जितः ॥

अनुष्टुप्

meaningsअवयव प्रतिकूल प्रतीप

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ कान्ताः Koṣakalpataru 6.1.77 · p. 146

कामे भोगे कुतुकेकौतुकमच्छिन्नमङ्गले चापि ।दीपाङ्गयोः प्रतीकःप्रतिकूलविलोमयोः परवत् ।विश्वामित्रे वृत्रशत्रावुलूकेव्यालग्राहे गुग्गुलौ कोशविज्ञे ।पुंलिङ्गः स्यात्कौशिकः कौशिकी तुकात्यायन्यां स्यात्स्रवन्तीविशेषे ॥ ७७ ॥

शालिनीmetre not read in every line

meaningsदीप अङ्ग प्रतिकूल विलोम

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1095 · p. 143

प्रतीकोऽवयवे ना त्रिः प्रतिकूलानुरूपयोः ।प्रग्रीवमस्त्री कलशे ग्रीवाप्रासादयोरपि ॥ १०९५ ॥

अनुष्टुप्

meaningsअवयव प्रतिकूल अनुरूप

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश कान्ताः Śabdaratnāvalī 7.1.97 · p. 182

प्रतीकः प्रतिकूले स्याद् विलोमेऽवयवेऽपि च ।पद्मकं पद्मकाष्ठे च बिन्दुजालकयोरपि ॥

अनुष्टुप्

meaningsप्रतिकूल विलोम अवयव

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश नानालिङ्गाध्यायः Vaijayantī 7.5.54 · p. 261

प्रकाशोऽर्चिषि दीधित्यां ना तुल्यस्फुटयोस्त्रिषु ।मुखे प्रतीकस्त्रिषु तु प्रतिकूलानुरूपयोः ॥ ५४ ॥

अनुष्टुप्

meaningsमुख प्रतिकूल अनुरूप

प्रतीक as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश अङ्गअङ्गं चात्र उपाये च प्रतीके चाप्रधानके । अङ्गो देशविशेषः स्यादङ्ग संबोधनेऽव्ययम् ॥ Dharaṇikośa 3.3.9
कोषकल्पतरु अत्कस्याट्टङ्कने ग्रावविदारणे च शैलस्य शृङ्गे विवरे च टङ्गे । अत्कः प्रतीकाध्वगयोरथार्को रव्यर्कपर्णस्फटिकेन्द्रताम्रे ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.1.7
कोषकल्पतरु अङ्गवपुष्युपाये निकटे प्रतीके गौणे तथाङ्गं नरि भूम्नि देशे । तुङ्गस्तु पुंनागनगज्ञवाची तुङ्गी निशाबर्बरयोस्त्रिषूचे ॥ २०० ॥ Koṣakalpataru 6.3.200
कोषकल्पतरु व्यञ्जनस्याद्व्यञ्जनं तेमनचिह्नवाचि श्मश्रुप्रतीकार्थमुशन्ति तद्वत् । स्याद्रञ्जनं रागकरे पराभं क्लीबे तु तल्लोहितचन्दने स्यात् ॥ ५५ ॥ Koṣakalpataru 6.21.55
शब्दरत्नावली अङ्गअङ्गं गात्रे प्रतीके च पुंसि भूम्नि च नीवृत्ति ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.3