अङ्घ्रि
aṅghriपुं · masc.In 14 kośas: 19 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
पत्पादङ्घ्रिश्च चरणे कीकसं हड्डमित्यपि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शिरोग्रं शिखरं वा ना मूलं बुध्नोऽङ्घ्रिनामकः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पादाग्रं प्रपदं पादः पदङ्घ्रिश्चरणोऽस्त्रियाम् ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुमान्पादोङ्घ्रिरङ्घ्रिः पत्क्रमणो विक्रमः क्रमः ।तन्मूलं गाहिरं क्लीबे पादाग्रं प्रपदं च षण् ॥ २१८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्तम्बोऽप्यथ शिरोऽग्रं स्यात्तस्मिञ्छिखरमस्त्रियाम् ।बुध्नोऽङ्घ्रिनामा मूलोऽस्त्रीत्वचा-त्वक्-त्वचयः स्त्रियः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देहार्द्धमर्द्धदेहं च देहादेः स्यात्समेंऽशके ।अङ्गं प्रतीकोऽवयवोऽपघनोऽस्यैकदेशकः ।प्राणस्थानं मर्म चान्ते पीडनाद्यत्र रुग्भवेत् ।अङ्घ्रि[83b]रंह्रिः क्रमः पादः क्रमणश्चलनश्च पद् ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
चरणोऽङ्घ्रिः पदः पादः पादाग्रं प्रपदं कुधम् ।शङ्खावर्त्तं गुदं पायुरपानं गुह्यगोपने ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जानूरुपर्व चाष्ठीवत्प्रतिजङ्घा तु पिण्डिका ।पादः पदोंऽह्रिश्चरणश्चलनः क्रमणः क्रमः ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चरणश्चलनः पादः क्रमश्च क्रमणः पदः ।अंह्रिरङ्घ्रिस्तथा पत् पाद् चेति नामानि मन्यते ॥ ९९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.doubtful
अग्रशिरः शिरश्चेति शिखरं पुंनपुंसकम् ।मूलं स्कन्धः त्वङ्घ्रिरङ्घि ब्रध्नः स्याद्वुध्न इत्यपि ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 शि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
द्वेऽस्त्रियां चरणः पादः पदङ्घ्रिरङ्घ्रिरित्यपि ।घुटिका स्याद्घुटो गुल्फः पादग्रन्थिर्घुटिर्घुटी ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ङ्घ्रि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
घुटः सर्वेऽपि पुंस्त्रीगाः, चरणे चलनः क्रमः ।क्रमणः पाद-पदौ पात् पत्-पदे अंह्रिरङ्घ्रियुक् ॥ १८६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मूले वृक्षस्य बुध्नः स्याद् ब्रध्नोऽह्रिरङ्घ्रिसंयुतः ।मज्जा नान्तो ना मज्जाबन्ता सारेऽथ वल्लिका ॥ १२८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ह्रि (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 न्तो (syllables merged)
genderपुंmasc.
बुध्नाङ्घ्री मूलनेत्रे च शिखराग्रे शिखा स्त्रियाम् ।त्वक्त्वचाच(छ?)ल्लयश्चोलो वल्कं वल्कलमस्त्रियाम् ॥ ४४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शरीरमङ्गेऽवयवप्रतीकापघनास्त्रयः ।अस्त्रियामङ्घ्रिचरणौ पादः पत् पदमस्य तु ॥ १०६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पुंस्त्वे हाहा हूहू-र्ग्रन्थिः पाणिः कलिर्दृतिर्मौलि ।अञ्जलिङ्घ्रिः कुक्षिर्लावकलोकोत्तरासङ्गाः ॥ २ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
शिफा जटाऽवरोहस्तु सा शाखाजा वटादिषु ।मूलं बुध्नोंऽघ्रिनामास्मादास्कन्धात् स्यात् प्रकाण्डकम् ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
भित्तं शकलखण्डे वा पुंस्यर्धोऽर्धं समेंऽशके ।अस्त्री चरणमंघ्रिर्ना पत् पादः क्रमणं पदम् ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
अघं तु व्यसने मघे च ।दुःखेंऽहसि स्यादथ मूल्यपूजा-विधौ नरेऽर्घोऽङ्घ्रिरपि द्रुमूले ॥ ३२ ॥
उपजातिः
meaningsद्रुमूल
अङ्घ्रि as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् पादपादा रश्म्यङ्घ्रितुर्यांशाश्चन्द्राग्न्यर्कास्तमोनुदः ॥ ८९ ॥ Amarakośa 3.3.89
- नामलिङ्गानुशासनम् पदपदं व्यवसितित्राणस्थानलक्ष्माङ्घ्रिवस्तुषु ॥ ९३ ॥ Amarakośa 3.3.93
- धरणिकोश चरणचरणोऽङ्घ्रौ बह्वृचादौ च चरणं भ्रमणे दले । शरणं गृहरक्षित्रोः शरणं रक्षणे वधे ॥ Dharaṇikośa 14.2.20
- कोषकल्पतरु पुरटलघ्वट् वायौ लघौ त्रय्यां सरट् स्याद्वातमेघयोः । पुरटोऽङ्घ्रौ सुवर्णेऽन्त्ये देवटो देवशिल्पिनि ॥ Koṣakalpataru 6.10.45
- कोषकल्पतरु पदस्थानाङ्घ्रिचिह्नाङ्कगतं पदं स्या- च्छदोऽस्त्रि पत्रे[वि]गरुत्तमाले । स्याद्ग्रन्थिपर्णेऽपि रदस्तु दन्ते विलेखने चाथ शुभेऽपि भन्दम् ॥ २० ॥ Koṣakalpataru 6.19.20
- नानार्थार्णवसंक्षेप पदशाखायां त्वपि वैचित्र्ये नान्तशब्दं प्रचक्षते । पदमङ्घ्रौ शरे त्राणे व्यवसायापदेशयोः ॥ ३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.36
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्रमक्रमोऽङ्घ्रौ परिपाट्यां च वेदपाठान्तरे विधौ । क्रान्तौ स्थानकभेदे च द्वे त्वाख्वाह्वयमूषिके ॥ १४३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.143
- नानार्थार्णवसंक्षेप कृकद्वयोर्नाङ्घ्रौ कृषिस्तु स्त्री कृषिभूमौ च कर्षणे । धात्वोः कृषतिकर्षत्योः पुमान् कृष्टिस्तु कर्षणे ॥ २७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.276
- नानार्थार्णवसंक्षेप चलनचक्षुष्या स्त्री पुमांस्तु स्याच्च्यवनो मुनिपुङ्गवे । क्लीबं तु प्रच्युतौ ना तु चलनोऽङ्घ्रौ त्रिषु त्वयम् ॥ ७१९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.719