कला
kalāस्त्री · fem.In 16 kośas: 44 synonym verses, 12 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
षोडशोंऽशः कला चिह्नं लक्षणं लक्ष्म लाञ्छनम् ।अङ्कः कलङ्कोऽभिज्ञानं चन्द्रिका चन्द्रगोलिका ॥ १०६ ॥चन्द्रातपः कौमुदी च ज्योत्स्ना बिम्बं तु मण्डलम् ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
शिल्पं कला विज्ञानं च मालाकारस्तु मालिकः ।पुष्पाजीवः पुष्पलावी पुष्पाणामवचायिनी ॥ ९०० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
अंशो भागो लवः प्रोक्तो लिप्ता च कलिका कला ।विलिप्तिका च विकला सदा बुधैर्निगद्यते ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 बु (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
कला वाणी महाविद्या मन्त्ररूपा महेश्वरी ।ब्राह्मी तु भारती भाषा गीर्वाग्वाणी सरस्वती ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अवक्रयो भाटकोऽस्त्री द्रव्यवृद्धौ कला स्त्रियाम् ।मध्यस्थः प्राश्निकः साक्षी स्थेयोऽथो कूटसाक्षिणि ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चमत्कारावहा लोके कलाः स्युश्चतुरुत्तराः ।षष्टिर्गीतं वाद्यनृत्ये नाट्यमालेख्यमेव च ॥ ५०२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
निमेषनिमिषौ तुल्यौ व्यापारे नेत्रपक्ष्मणोः ।अष्टादश निमेषास्तु काष्ठास्त्रिंशत्तु ताः कलाः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कला कुदाला गोला च ज्वाला दोला मनःशिला ।लाला वेलावला शाला शिला शाकुलया समा ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सौमी स्यात्सोमदेवत्या सौम्या सोमीयमन्यवत् ।चन्द्रातपश्चन्द्रगोली चन्द्रिका कौमुदी तथा ।ज्योत्स्ना च षोडशोऽस्यांशः कलाऽसौ षोडशी ध्रुवा ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पुंसि क्षणोऽश्वत्थ इह स्त्रि[26b]यां नसूर्यादिकानां भणितं मुनीनाम् ।काष्ठाः किलाष्टादशकैनिमेषैस्-तत्त्रिंशतः स्त्री गदिता कला* ॥ ८ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
कले जङ्घापृष्ठगते इषीके तु तदन्तरे ।तयोरधः पुरोभागो(गे) पलिहस्तः प्रकीर्तितः ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
द्वयोः श्रेणिस्तद्गणः स्यादाम्बष्ठ्याम्बष्ठनन्दनः ।कुलजस्तु कुलश्रेष्ठी कला-विज्ञान-शिल्पकाः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अवेला कुण्डली कोला कुवेला सन्धिला शिला ।कला सुवर्चला खेला सिध्मला सर्वलोपला ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विंशतिप्रभृतयो नवतिपर्यन्ताः स्त्रियां भवन्ति । इयं विंशतिः त्रिंशत् चत्वारिंशत् पञ्चाशत् षष्ठिः सप्ततिः अशीतिः नवतिः ।एतानि नपुंसके भवन्ति । इदं तालु वदनैकदेशः । हृदयं जीवनस्थानम् । कुड्यं भित्तिः । एतानि नपुंसकान्यवैहि अवग[म]च्छेत्यर्थः । इदं पार्श्वं शरीरस्य । कुकुन्दरं नितम्बकूपद्वयम् । विण्यं द्रव्यम् । तलमधः । धनं द्रविणम् । लवणं रसविशेषः । राष्ट्रं जनपदस्थानम् ।क्रोडाघाटाजिह्वाशिरोधराशष्कुलीस्पृहामाया स्त्रियां विद्धि ।शाखाशिखाकलामेखला रेखाराजिपङ्क्ती च ॥ ५१ ॥
metre not recognised
विंशतिस्त्रीत्रिंशत्स्त्रीचत्वारिंशत्स्त्रीपञ्चाशत्स्त्रीषष्टिस्त्रीसप्ततिस्त्रीअशीतिस्त्रीनवतिस्त्रीतालुक्लीहृदयक्लीकुड्यक्लीपार्श्वक्लीकुकुन्दरक्लीविण्यक्लीतलक्लीधनक्लीलवणक्लीराष्ट्रक्लीक्रोडास्त्रीघाटास्त्रीजिह्वास्त्रीशिरोधरास्त्रीशष्कुलीस्त्रीस्पृहास्त्रीमायास्त्रीशाखास्त्रीशिखास्त्रीकलास्त्रीमेखलास्त्रीरेखास्त्रीराजिस्त्रीपङ्क्तिस्त्री
genderस्त्रीfem.
एताः स्त्रियां विद्धि । इयं क्रोडा अङ्कः । घाटा ग्रीवा । शिरोधरा ग्रीवा । जिह्वा रसना । शष्कुली खण्डस्य भक्ष्यद्रव्यम् । स्पृहा वाञ्छा । माया जनवञ्चनेच्छा । इयं शाखा वृक्षस्य । शिखा चूडा । कला विज्ञानम् । मेखला काञ्ची । रेखाराजिर्घनस्य । पङ्क्तिर्दन्तानाम् ।स्नायुश्रद्धोल्का[त्का]श्च स्त्रियां खट्वा भवेत्त्रेता ।ताणा वाणा प्राणा विश्वाणा संक्रुणा विकोणा च ॥ ५२ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
कला च षोडशो भागस्तारकाभोडवः पुनः ।नक्षत्रज्योतिषी धिष्ण्यं ग्रहऋक्षेऽप्यथाश्विनी ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
लवैश्च पञ्चदशभिः कलैका परिकीर्तिता ।कलाद्वयं तथा लेशो लेशपञ्चदश क्षणः ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वृषलोऽन्त्यवर्णशूद्रौ च कारुः प्रकृतिकारिणौ ।[85] शिल्पी शिल्पं कला ज्ञानं विपूर्वं लिखनादि तत् ॥ ४१९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अहोपुरुषिका स्त्री स्यादहंपूर्विकया सह ।गायत्र्याद्यास्तथा सर्जिकादूषीकेष्टकाकलाः ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
उपला मेखला शाला खट्वा [कला?] दिशा शिवा ।रसाला सिध्मला शेषा स्नसा मूषा सुवर्चला ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
षोडशोंऽशः कला ज्ञेया लाञ्छनं लक्ष्म लक्षणम् ।चिह्नमङ्कः कलङ्कश्चाऽभिज्ञानं तदनन्तरम् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अष्टादश निमेषाः स्युः काष्ठा काष्ठाद्वयं भवेत् ।लवस्तु तैः कला पञ्चदशभिरपि ज्ञायताम् ॥ १२२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
शिल्पं कला व विज्ञानं नाम शिल्पस्य कथ्यते ॥ १५१४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
तैरष्टादशभिः काष्ठा काष्ठात्रिंशत् कला स्मृता ।कलास्त्रिंशत्क्षणः ते तु मुहूर्तो द्वादशक्षणाः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विषाणी वीरणीपूगी चज्जूरी च नदादिषु ।पुटिकेन्मालिकाद्यास्तु स्त्रियामादादिषु स्मृता ।लक्ष्मीर्वाणी भवानी रजनिजविरतिकान्तिसीता जुगुप्सा ।चिन्ताऽसूयाविभूतिद्युतितरणिमतिक्षेपणीविष्टि पीडा ।तन्त्रीस्तन्द्री विपञ्चिद्रुणिविपणिकृपावेदनामुक्तिविद्या ।ज्योत्स्ना वेश्या कलावाक्सरणिविषहरीहूतिकाकूप्रपाश्च ।…वदितिकथादेवताद्योदिवौ च ।ढक्काव्रीडावहित्थासुरभिकुमुदिनीपद्मिनीपूर्णिमाश्च ।ताराश्रेणी च वीथीद्युतिरवनि नदीपुष्करिण्यम्बिकोम्रा ।निद्राहेला च लीलायुवतिरनुमतिर्दिक्कुहुः पक्षतिश्च ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
विषाणीस्त्रीवीरणीस्त्रीपूगीस्त्रीखर्जूरीस्त्रीपुटिकास्त्रीमालिकास्त्रीलक्ष्मीस्त्रीवाणीस्त्रीभवानीस्त्रीरजनिस्त्रीविरतिस्त्रीकान्तिस्त्रीसीतास्त्रीजुगुप्सास्त्रीचिन्तास्त्रीअसूयास्त्रीविभूतिस्त्रीद्युतिस्त्रीतरणिस्त्रीमतिस्त्रीक्षेपणीस्त्रीविष्टिस्त्रीपीडास्त्रीतन्त्रीस्त्रीतन्द्रीस्त्रीविपञ्चिस्त्रीद्रुणिस्त्रीविपणिस्त्रीकृपास्त्रीवेदनास्त्रीमुक्तिस्त्रीविद्यास्त्रीज्योत्स्नास्त्रीवेश्यास्त्रीकलास्त्रीवाच्स्त्रीसरणिस्त्रीविषहरीस्त्रीहूतिस्त्रीकाकूस्त्रीप्रपास्त्रीकथास्त्रीदेवतास्त्रीद्योस्त्रीदिव्स्त्रीढक्कास्त्रीव्रीडास्त्रीअवहित्थास्त्रीसुरभिस्त्रीकुमुदिनीस्त्रीपद्मिनीस्त्रीपूर्णिमास्त्रीतारास्त्रीश्रेणीस्त्रीवीथीस्त्रीअवनिस्त्रीनदीस्त्रीपुष्करिणीस्त्रीअम्बिकास्त्रीनिद्रास्त्रीहेलास्त्रीलीलास्त्रीयुवतिस्त्रीअनुमतिस्त्रीदिश्स्त्रीकुहूस्त्रीपक्षतिस्त्री
genderस्त्रीfem.
अर्धं समेंऽशकेऽभिख्या सुषमा परमा छविः ।कौमुदी चन्द्रिका ज्योत्स्ना चन्द्रांशः षोडशः कला ॥ १७९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
काष्ठा तास्तु कला त्रिंशत् तास्तु त्रिंशत् क्षणोऽथ ते ।षण्णाडी घटिका ते तु मुहूर्तः पुंनपुंसके ॥ २३१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
रञ्जनी रोचनी विद्युद्रसनेत्री विगन्धिका ।मनोगुप्ता च नेपाली करवीरा कला च सा ॥ ४२६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कला कपोतायनिका संधिः पटलकुड्ययोः ।वातायनं गवाक्षं स्याज्जालकं पीठमासनम् ॥ ८६४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कारवी तु खराश्वा स्यान्मयूरो लोचमस्तकः ।कला तु रोचनी श्यामा चित्रकृष्णा त्रिभण्डिका ॥ १४८९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
निर्णेजकस्तु रजको मण्डहारकशौण्डिकौ ।कारवः शिल्पिनः सर्वे कला शिल्पं नपुंसकम् ॥ १५३० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
यामि(ग्रासि)नी त्रासिनी चण्डी कलेत्येवं प्रकीर्त्तिता ।कालभैरवेऽमरसर्वासु भूतलाङ्गलवरासु च (?) ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
अर्द्धमात्रा कला वाणी नादोऽर्धेन्दुः सदाशिवः ॥
genderस्त्रीfem.
तौ निमेषो लिप्तिका तु तौ द्वौ काष्ठा तु ता नव ।ते द्वे लवो लवाः पञ्च कला दश च तद्द्वयम् ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
करवीरा कला विद्युन्नागमाता विगन्धिका ।शिला मनोऽभिधा काला नागजिह्वा च ताः समाः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वार्धुष्यं वार्धुषं धान्यवृद्धिर्वृद्धिः पुनः कला ।सा कायिकान्वहं देया प्रतिमासं तु कालिका ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कला शिल्पं च कर्माथ तंतुवायः कुविन्दकः ।वाणिर्व्यूतिश्च वानं स्याद्वेमा ना वानदण्डकः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सन्धिस्तु कुड्यछदिषोः कावातायनिका कला ।अपशाला तु संहारी विटका तु विटाटिका ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
गात्राण्यङ्गानि चास्यांशाः प्रतीकापघनावपि ।अंशस्त्ववयवो भाग एकदेशः कलेति च ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कला गणनसंख्याने हननं ताडनं समे ।वर्गस्तावत्कृतिश्चेति तावत्कृत्वः कृतेर्द्वयम् ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वण्टो विभागो भागोंऽशः पादस्त्वंशश्चतुर्थकः ।कला तु षोडशो भागो वारस्त्ववसरः क्षणः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शुक्रेऽन्तिमे स्त्रीरजसि स्त्रियां स्या-दंशे तथा मूलधनप्रवृद्धौ ।शिल्पादिके स्याच्छशिषोडशांशेव्याजे च तर्यां कलनाकलार्थः ॥ ८४ ॥
इन्द्रवज्रा
त्रिंशत्काष्ठीप्रमाणे च काले वृद्धावृणस्य च ।शिल्पे मनः शिलायां च देहधात्वन्तरे तनौ ॥ १३५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
गीतौ कुड्यच्छदिःसन्धावित्युक्तार्थास्त्रयोदश ।यत्तु वाररुचे वाक्ये कलार्थत्वेन दृश्यते ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्
कला चन्द्रषोडशांशे शिल्पादौ चांशमात्रके ।कलो ना मूलवित्तर्द्धौ कालमानविशेषके ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न्द्र (wrong syllable)
वित्तवृद्धौ कला द्वे तु वर्धनच्छेदने समे ।संक्षेपणं समसनं विकृतिर्विक्रिया समे ॥ १७१६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsवित्तवृद्धि
ज्ञाने शिल्पे वित्तवृद्धौ काले चन्द्रांशके कला ।महाभूतेष्विन्द्रियेषु कलनेऽवयवांशयोः ॥ १९०३ ॥
अनुष्टुप्
कला as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु भृङ्गगर्गो मुनौ किञ्चुलके वृषेऽपि भृङ्गस्तु धूम्याटविटालिषु स्यात् । कलासु धूर्तस्य विशेषणे च स्यान्मार्कवेऽन्त्ये तु गुडत्वचायाम् ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.3.9
- कोषकल्पतरु चतुःषष्टिभूमनि तु चतुःषष्टिः कलासु संकीर्तिता तद्वत् । कृपणे तथा कृपाणे प्रकीर्तितो गाढमुष्टिश्च ॥ ५१ ॥ Koṣakalpataru 6.10.51
- कोषकल्पतरु खर्जूरविद्याधरे रक्षसि रक्षकेलौ महत्यजे पुंसि गणे कटप्रूः । खर्जूर उक्तो नरि वृक्षभेदे स्याद्वृश्चिके रूप्यकलार्थकोऽन्त्ये ॥ ७० ॥ Koṣakalpataru 6.27.70
- शब्दरत्नावली प्रतिष्ठाप्रतिष्ठा गौरवे स्थाने कलापद्यभिदोः क्षितौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.12.12
- तन्त्राभिधान ईई-र्गोविन्दस्त्रिमूर्तिः स्याद् वामाक्षि कमला कला । माया लक्ष्मी रतिः शान्तिर्वैष्णवी बिन्दुमालिनी ॥ ३ ॥ Tantrābhidhāna 1.3
- तन्त्राभिधान अःअः कण्ठको महासेनः कला पूर्णामृता हरिः । इच्छा भद्रा गणेशश्च रतिर्विद्या सुखं मुखम् ॥ ५३ ॥ Tantrābhidhāna 2.17.53
- तन्त्राभिधान रउग्ररेखा स्थूलदण्डो वेदकण्ठक(प)ला पुरा । प्रकृतिः सुगतो ब्रह्मशब्दश्च गायको धनम् ॥ १४६ ॥ Tantrābhidhāna 2.44.146
- तन्त्राभिधान नादअर्द्धमात्रा कला वाणी नादोऽर्द्धेन्दुः सदाशिवः । अनुचर्या तुरीय च विश्वमातृकला परा ॥नादः॥ Tantrābhidhāna 2.52.5