अवयव
avayavaपुं · masc.In 14 kośas: 13 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 23 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
अङ्गं प्रतीकोऽवयवोऽपघनोऽथ कलेवरम् ।गात्रं वपुः संहननं शरीरं वर्ष्म विग्रहः ॥ ७० ॥कायो देहः क्लीबपुंसोः स्त्रियां मूर्तिस्तनुस्तनूः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आहुः प्रतीकमवयवमपघनमङ्गं तथैकदेशं च ।उल्वणमुद्धतमुद्भटमुत्कटमिति नातिनानार्थाः ॥ ७४४ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
देहोऽस्त्री स्थानकं बेरं पुंस्यात्मा चाथ न द्वयोः ।गात्राङ्गे पुंस्यवयवः प्रतीकोपघनोऽपि च ॥ १३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदीनवावयवयोर्दावमाधवयोरपि ।पणवध्रुवहावानां पुरोडाशांशयोरपि ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देहार्द्धमर्द्धदेहं च देहादेः स्यात्समेंऽशके ।अङ्गं प्रतीकोऽवयवोऽपघनोऽस्यैकदेशकः ।प्राणस्थानं मर्म चान्ते पीडनाद्यत्र रुग्भवेत् ।अङ्घ्रि[83b]रंह्रिः क्रमः पादः क्रमणश्चलनश्च पद् ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अवयव-स्तुव-रौरव-माध[223a]वाःपणव-याव-दवाः शिक्-दीदिवी ।ग्रीव-पवी अविराखुजकम्बलेस्थवि-कृवी स्व-निघृष्व-वि-जीर्वयः ॥ २४ ॥
metre not recognisednearly द्रुतविलम्बितम्: pāda 1, syllable 1 ग्री (wrong syllable)
genderपुंmasc.
देहलक्षणसामुद्रे प्रतीकोऽवयवः समौ ।अङ्गेऽपघनश्चैकदेशस्तत्र निगद्यते ॥ २३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 अ (syllables merged)
genderपुंmasc.
शिवावयवकोटीशवंशोड्डीशवृषाः कुशः ।पुरेडाशवरासी च निर्यूहर्षी घृणिध्वनी ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
तथाङ्गं स्यादपघनः प्रतीकावयवौ तथा ।शरीरं विग्रहं वर्ष्म गात्रं संहननं वपुः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शरीरमङ्गेऽवयवप्रतीकापघनास्त्रयः ।अस्त्रियामङ्घ्रिचरणौ पादः पत् पदमस्य तु ॥ १०६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गात्राण्यङ्गानि चास्यांशाः प्रतीकापघनावपि ।अंशस्त्ववयवो भाग एकदेशः कलेति च ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पृथग्भूते पृथग्भावेऽप्यव(घा ? खा)तस्तु गर्तके ।जलाशये च कीर्णाख्ये वैजयन्त्यामभाषत ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
doubtful
अवयव as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् व्यञ्जनव्यञ्जनं लाञ्छनं श्मश्रुनिष्ठानावयवेष्वपि । Amarakośa 3.3.220
- धरणिकोश प्रतीकप्रतीकोऽवयवे ख्यातः प्रतिकूलप्रतीपयोः । अशोकस्तरुभेदे स्यादशोकः शोकवर्जितः ॥ Dharaṇikośa 1.2.17
- धरणिकोश पिचिण्डप्रकाण्डो विटपे शस्ते मूलस्कन्धान्तरे तरोः । पिचिण्ड उदरे ज्ञेयः पिचिण्डोऽवयवः पशोः ॥ Dharaṇikośa 12.1.8
- कोषकल्पतरु भागरूपार्धके चावयवे च भाग्ये [भागो]ऽथ नागोऽहिघनाम्बुदेषु । पुंनागके मुस्तकनागदन्त- क्रूरस्वभावेष्वहिकेसरे च ॥ ९४ ॥ Koṣakalpataru 6.3.94
- कोषकल्पतरु गात्रगात्रं तु देहेऽवयवे गजस्य जङ्घादिभागे नरलिङ्गहीनम् । पत्रं तु न स्त्री शरपक्षिपक्षे पर्णे तथा वाहन[ना]म्नि शस्तम् ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.26
- नानार्थार्णवसंक्षेप पक्ष्मन्पुष्पच्छदे पक्षिपक्षे तथा नयनलोमसु । किञ्जल्के तन्तुतूलादेरणीयोवयवेऽपि च ॥ ३९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.39
- नानार्थार्णवसंक्षेप लिङ्गस्त्रीपुंसादौ च संस्थाने शरीरे चिह्नशेफयोः । प्रव्रज्यायामवयवे वेषेऽप्यथ वनं जले ॥ ५५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.55
- नानार्थार्णवसंक्षेप द्वैपद्रुतं विलीने शीघ्रे च व्यवदीर्णेऽप्यथो रथे । द्वीपिचर्मावृते द्वैपं द्वीपिनोऽवयवे तथा ॥ १२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.4.12
- नानार्थार्णवसंक्षेप कलारज्जुभेदे कला तु स्त्री षोडशांशे हिमद्युतेः । अंशेऽवयवमात्रे च कलनायां च वैशिके ॥ १३४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.134
- नानार्थार्णवसंक्षेप पुङ्खभेषजे तु बलाख्येऽथ कर्तरीनाम्नि पत्त्रिणाम् । स्यात् पुङ्खोऽवयवे पुंसि श्येनपक्षिणि तु द्वयोः ॥ ७८९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.789
- नानार्थार्णवसंक्षेप बिन्दुलवेऽन्योऽवयवेऽप्यन्यो वैजयन्त्यां तु दृश्यते । नश्यत्प्रसूतियोषायां स्त्रीलिङ्गो दृश्यते पुनः ॥ ८६३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.863
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रतीकप्रतीकोऽवयवे ना त्रिः प्रतिकूलानुरूपयोः । प्रग्रीवमस्त्री कलशे ग्रीवाप्रासादयोरपि ॥ १०९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1095
- नानार्थार्णवसंक्षेप व्यञ्जनक्लीबं श्मश्रुणि निष्ठाने चिह्नावयवयोरपि । व्यनक्त्यर्थेऽथ ना यज्ञपशुसंस्कारकर्मणि ॥ १५९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1595
- नानार्थार्णवसंक्षेप एकदेशविज्ञेयोऽवयवेऽत्रापि स्युरर्थादीनि पूर्ववत् । अथो एकायनं त्रि स्यादेकाग्रे स पुनर्नपि ॥ १२५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.125
- परमानन्दीयनाममाला अन्तअगः सूर्ये द्रुमे सर्पे पर्वतेऽन्तः स्वरूपके । प्रान्तावयवोर्नाशे निश्चये निकटेऽपि च ॥ ८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.8
- शब्दरत्नावली प्रतीकप्रतीकः प्रतिकूले स्याद् विलोमेऽवयवेऽपि च । पद्मकं पद्मकाष्ठे च बिन्दुजालकयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.97
- शब्दरत्नावली रथमन्थो मन्थान-चण्डांशु-साक्तवेषु पुमानयम् । रथः पुमान् स्यन्दने स्याद् वेतसेऽवयवेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.17.6
- शब्दरत्नावली व्यञ्जनवसनं छादने वस्त्रे निवासे चापि कुत्रचित् । वर्द्धनं वृद्धिषुच्छेदे खय्यान्तु वर्द्धनी स्त्रियाम् ॥ व्यञ्जनं स्याद्धिने चिह्ने श्मश्रुण्यवयवेऽपि च । व्यसनन्तु विपत्तौ स्यात्पापे च निष्फलोद्यमे ॥ पानस्त्रीमृगयासङ्गाशुभदैवादिभूषने (?) । वर्त्तनं वर्त्तने पुंसि ह्रस्वे स्त्री पथि पेषणे ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.71
- शब्दरत्नाकर कलाज्ञाने शिल्पे वित्तवृद्धौ काले चन्द्रांशके कला । महाभूतेष्विन्द्रियेषु कलनेऽवयवांशयोः ॥ १९०३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1903
- शब्दार्णव विशेषविशेषोऽवयवे द्रव्ये द्रष्टव्योत्तमवस्तुनि ॥ २२९ ॥ Śabdārṇava 229
- उत्पलिनी विशेषविशेषोऽवयवे व्यक्तौ ॥ ७८ ॥ Utpalinī 78
- वैजयन्ती कलाकाले शिल्पे वित्तवृद्धौ चन्द्रांशे कलने कला । महाभूतेष्विन्द्रियेषु ज्ञानावयवयोरपि ॥ १० ॥ Vaijayantī 6.2.10
- वैजयन्ती व्यञ्जनव्यञ्जनं श्मश्रुनिष्ठानचिह्नेष्ववयवेऽक्षरे । वृद्धत्वे वृद्धसंघाते वृद्धकर्मणि वार्द्धकम् ॥ ३० ॥ Vaijayantī 7.3.30