चरण
caraṇaपुं · masc.In 21 kośas: 30 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
चरित्रं चरिताचारौ चारित्रचरणे अपि ॥ ८४३ ॥वृत्तं शीलं च सर्वैनोध्वंसिजप्येऽघमर्षणम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द (wrong syllable)
genderक्लीneut.
पत्पादङ्घ्रिश्च चरणे कीकसं हड्डमित्यपि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पादाग्रं प्रपदं पादः पदङ्घ्रिश्चरणोऽस्त्रियाम् ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अंह्रिः पादश्चरणः पाणिः शयपञ्चशाखकरहस्ताः ।कामाङ्कुशाः कररुहाः पुनर्नवाः पाणिजा नखा नखराः ॥ ५११ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
द्वयोरधस्ताद्घुटयोः पार्ष्णी पार्ष्णिरपि स्त्रियाम् ।द्वयोर्घुटो घुण्टिकोथ पदोऽस्त्री चरणोऽपि पात् ॥ २१७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पादपर्यायिमूलं स्यान्नेत्रं च चरणोऽस्त्रियाम् ।अग्रं क्लीबे शिरः पुंसि मज्जा सारश्च पुंस्युभौ ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
चरणञ्चाथ मीमांसा धर्मशास्त्रं विचारणा ।वेदान्तोऽस्त्री ब्रह्मविद्या स्त्रियामुपनिषत्पुनः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वशीकरणमन्त्रो यः स हृद्य इति कीर्त्तितः ।ऋचोर्द्वयोः प्रगथने प्रगाथो नरि कीर्त्तितः ॥आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चोपवेदकाः ।शाखा स्त्री चरणस्त्वस्त्री सूक्तं स्यादेकदेवतम् ॥साम्नः षट्प्रणवा न्यूङ्खौ भङ्गस्त्वृग्भेदनं मतः ।अध्यायश्चानुवाकश्च ऋग्यजुःसंग्रहे मतौ ॥पदप्रकृतिका तु स्यात्संहिताऽथ पदं भवेत् ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पुंस्याचारश्चरित्रं स्याच्चारित्रं चरणं तथा ।चरितं वृत्तमस्त्री तत्रिष्वा(?)शीलोऽस्त्रियां शुचि ॥ १९५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पदमस्त्री च चरणो गोहिरं मूलमस्य च ।पादाग्रं प्रपदं क्षिप्रं त्वङ्गुष्ठाङ्गुलिमध्यगम् ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुल्फ-गुच्छ-समय-प्लव-वर्ष-मन्थ-कर्दम-मृदङ्गमुखा[221b]नाम् ।वंश-वेश-मुकुर-क्षितिनिम्ब-दीप-बोल-चरणप्रमुखानाम् ॥ ६ ॥
स्वागताmetre not read in every line
genderपुंmasc.
स्थाणुर्द्रोणः श्रवण-श्चरण-रणौ तोरणो भाणः ।प्रवणव्रणापराह्णाःकिणं तृणं दूषणं वृषणम् ॥ ४५ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
कटिर्नितम्बं श्रोणी च जघनं जानु जह्नु च ।चलनं चरणं पादं क्रमोऽंह्रिश्च पदं विदुः ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
------------ पिण्डिकायां पिचण्डिका ।चरणांह्री क्रमः पादश्चलनः क्रमणः समौ ॥ २७३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पक्कणश्रवणद्रोणकङ्कणाः स्वर्णभूषणे ।दूषणश्चरणो भारणोऽपराह्णस्तृणतोरणौ ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
भित्तिर्हेतिः प्रभा भानुश्चरणं किरणं द्युतिः ।उमा जिह्वा दशा कीलः कोशः काशः प्रकाशनम् ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्यात्सन्मार्गस्थितावीर्या चर्या चरणमित्यपि ।उपस्पर्शस्त्वाचमने पर्यायस्तु क्रमे स्मृतः ॥ २३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चरणोऽङ्घ्रिः पदः पादः पादाग्रं प्रपदं कुधम् ।शङ्खावर्त्तं गुदं पायुरपानं गुह्यगोपने ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गृणिर्गभस्तिः किरणो दीधितिश्चरणो वसुः ।रश्मिर्मरीचिरुस्रोंऽशुः करो भानुः प्रकाशकः ॥ ३१७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जानूरुपर्व चाष्ठीवत्प्रतिजङ्घा तु पिण्डिका ।पादः पदोंऽह्रिश्चरणश्चलनः क्रमणः क्रमः ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चरणश्चलनः पादः क्रमश्च क्रमणः पदः ।अंह्रिरङ्घ्रिस्तथा पत् पाद् चेति नामानि मन्यते ॥ ९९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चरित्रं चरितं वृत्तं चारित्रं चरणं तथा ।आचारश्चापि शीलं च मन्यते पण्डितैः जनैः ॥ १४०७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्वेऽस्त्रियां चरणः पादः पदङ्घ्रिरङ्घ्रिरित्यपि ।घुटिका स्याद्घुटो गुल्फः पादग्रन्थिर्घुटिर्घुटी ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ङ्घ्रि (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
अपवस्त्रमुपवस्त्रमौपवस्त्रोपवस्त्रके ।वृत्ते चरित्रं चारित्रमाचार-चरणे अपि ॥ ३०७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 प (wrong syllable)
genderक्लीneut.
विषयेन्द्रियं हृषीकमथ ज्ञानेन्द्रियं मनः ।श्रुतिस्त्वग्रसना दृष्टिर्नासाथ चरणौ करौ ॥ २८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न्द्रि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शरीरमङ्गेऽवयवप्रतीकापघनास्त्रयः ।अस्त्रियामङ्घ्रिचरणौ पादः पत् पदमस्य तु ॥ १०६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पत्पादोऽंह्रिश्चरणोऽस्त्री ॥ ३६ ॥
genderपुंक्लीm. n.
इष्टं यागात्मकं कर्म पूर्तं खातादिकर्मणि ।आचारो वृत्तचारित्रचरित्रचरणानि च ॥ ११५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भित्तं शकलखण्डे वा पुंस्यर्धोऽर्धं समेंऽशके ।अस्त्री चरणमंघ्रिर्ना पत् पादः क्रमणं पदम् ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
चरण as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश पादपादः स्याच्चरणे रथ्ये गिरेः प्रत्यन्तपर्वते । तरोर्मूले च पादः स्यात्तुरीयांशे च कीर्तितः ॥ Dharaṇikośa 17.3.3
- कोषकल्पतरु पादस्यात्सूरणेऽस्त्री नवसस्यमूले छन्दस्तु नाऽऽकूतहृदोश्च चित्ते । वश्ये नरौ( ? )चाथ तुरीयभा[4b]ग- प्रत्यन्तशैले चरणे मयूखे ॥ २२ ॥ Koṣakalpataru 6.19.22
- नानार्थार्णवसंक्षेप अङ्घ्रिव्याधौ शशाङ्केऽप्यद्रिस्तु शैले सूर्ये द्रुमेऽम्बुदे । अङ्घ्रिः पादपमूले च प्राणिनां चरणेऽपि च ॥ ९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.9
- नानार्थार्णवसंक्षेप पादग्राम्येऽप्यमुक्तात्मसु तु वयं ब्रूमोऽथ पादवाक् । किरणे चरणे वृक्षमूलेऽद्रेः प्रान्तपर्वते ॥ ७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.76
- नानार्थार्णवसंक्षेप ?चरणाख्यक्रियायां स्त्री यवसेऽप्यथ चाटुनि । चटुः स्त्रीशण्डयोः पुंसि त्वयं पशुपिचण्डके ॥ ४०७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.407
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रचारतीर्थभेदे प्रचारस्तु प्रायशश्चरणे तथा । खद्गे चाथ प्रतापः स्यात् प्रभावभृशतापयोः ॥ १४४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.144
- शब्दरत्नावली पादपादो ब्रध्ने चतुर्थांशो गिरिप्रत्यन्तपर्वते । मयूखे चरणे वेदभागे चैव पुमानयम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.4
- तन्त्राभिधान कवर्गाद्यश्च मु(सु)खं ब्रह्मा सखाम्भोधिः शिरो(वो) जलम् । माहेश्वरी तुला पुष्पं(ष्पा) मङ्गलश्चरणं करः ॥ ५८ ॥ Tantrābhidhāna 2.18.58