चलन
calanaपुं · masc.In 14 kośas: 15 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
चलनं कम्पनं कम्प्रं चलं लोलं चलाचलम् ॥ ७४ ॥चञ्चलं तरलं चैव पारिप्लवपरिप्लवे ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
देहार्द्धमर्द्धदेहं च देहादेः स्यात्समेंऽशके ।अङ्गं प्रतीकोऽवयवोऽपघनोऽस्यैकदेशकः ।प्राणस्थानं मर्म चान्ते पीडनाद्यत्र रुग्भवेत् ।अङ्घ्रि[83b]रंह्रिः क्रमः पादः क्रमणश्चलनश्च पद् ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अर्धोरुकेऽवरे चण्डातकोऽस्त्री चलनश्च सः ।अन्यस्याश्चलनी क्षिप्रोढाया आनन्दवस्त्रकम् ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चलनं चञ्चलं कम्प्रं कम्पनं चटुलास्थिरे ।एजनं वेपनं वेपि पारिप्लव-परिप्लवे ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कटिर्नितम्बं श्रोणी च जघनं जानु जह्नु च ।चलनं चरणं पादं क्रमोऽंह्रिश्च पदं विदुः ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
------------ पिण्डिकायां पिचण्डिका ।चरणांह्री क्रमः पादश्चलनः क्रमणः समौ ॥ २७३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अन्तरीयोपसंव्याने तथा निवसनं पुनः ।नीव्युच्चयौ[77]चलनं तु तद्वच्चण्डातकं मतम् ॥ ३१८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ल (wrong syllable)
genderक्लीneut.
स्थिरे स्थिरतरः स्थास्नुः स्थेयान्स्थेमः(मा?) स्थितिप्रियः ।लोले तु लोलुपं लोभं चलनं चञ्चलं चलम् ॥ ६९८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
जानूरुपर्व चाष्ठीवत्प्रतिजङ्घा तु पिण्डिका ।पादः पदोंऽह्रिश्चरणश्चलनः क्रमणः क्रमः ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चरणश्चलनः पादः क्रमश्च क्रमणः पदः ।अंह्रिरङ्घ्रिस्तथा पत् पाद् चेति नामानि मन्यते ॥ ९९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चञ्चलं चपलं ज्ञेयं चलनं चटुलं चलम् ।लोलं चलाचलं कम्प्रं कम्पनं तरलं तथा ॥ २६४५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चराचर एसमिङ्गं चरिष्णुश्चरजङ्गमौ ।चलनः कम्पनः कम्प्रः त्रयं चलनशीलके ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र (wrong syllable)
genderविadj.
घुटः सर्वेऽपि पुंस्त्रीगाः, चरणे चलनः क्रमः ।क्रमणः पाद-पदौ पात् पत्-पदे अंह्रिरङ्घ्रियुक् ॥ १८६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वरासिः परिधानस्य ग्रन्थौ नीवी च नीवियुक् ।चण्डातके चलनकश्चलनश्चलनिका पुनः ॥ २२१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 श्चल (syllable split)
genderपुंmasc.
भ्रमति भ्रम्यति भ्राम्यत्यपि केलति खेलति ।घट्टते स्याद्घट्टयति [शलते] शलतीति च ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द्घ (wrong syllable)
doubtful
ह्वलति स्याद्वेल्लति च चेलति क्ष्वेलति स्मृ[194b]तम् ।वेलति स्याद्घुणति च विनक्त्यपि च घूर्णति ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
doubtful
वङ्कतिः स्याच्च चलने समो भ्राम्यतिरादरे ।संवेगे च भये व्युद्भ्यां पुनर्मोह-विलासयोः ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsवङ्कति
चक्षुष्या स्त्री पुमांस्तु स्याच्च्यवनो मुनिपुङ्गवे ।क्लीबं तु प्रच्युतौ ना तु चलनोऽङ्घ्रौ त्रिषु त्वयम् ॥ ७१९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअङ्घ्रि
ग्रावा स्यात्पुंसि पाषाणे दृढे पृथ्वीधरेऽपि च ।गृञ्जनो ना रसोने स्त्री निषाक्तपशुमांसके ॥गोस्तनो ना हारभेदे द्राक्षायां स्त्री च गोस्तनी ।गोमी पुंसि जम्बुके स्याद्गोमत्युपासके त्रिषु ॥चलनं भ्रमणे कम्पे क्लीबं कम्पयुते त्रिषु ।चलनी वस्त्रविधिन्यां वारीभेदे च कुत्रचित् ॥चक्री काककुलालाजग्रामजालिकसूचके ।सर्पे तैलिकभेदे स्याद्वासुदेवे च पुंस्ययम् ॥चर्मी भृङ्गरिटौ भूर्जे मोचाफलकहस्तयोः ।चर्म क्लीबन्तु फलके कृत्तौ त्वचि तु कुत्रचित् ॥चेतनो वाच्यवत् प्राणयुक्ते च संविदि स्त्रियाम् ।छर्दनं वमने क्लीबं पुंसि निम्बेऽप्यलम्बुषे ॥छदनं चलने पक्षे पिधानेऽपि नपुंसकम् ।छेदनन्तु द्विधा कार्ये कर्त्रनेऽपि च न द्वयोः ॥जवनस्तु रये वेगिहये वेगवति त्रिषु ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 सि (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 त्यु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 वि (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
चलन as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश उष्णकउष्णकः शीतकश्चोभौ स्मृतौ ऋतुविशेषयोः । क्षिप्रकारिणि चलने चङ्क्रमादौ प्रकीर्तितौ ॥ Dharaṇikośa 1.3.6
- नानार्थार्णवसंक्षेप वालवालस्तु ना संवरणे चलने केशपुच्छयोः । केचित्तु करिणः पुच्छे केचित् त्वश्वस्य वालधौ ॥ १२१७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1217
- नानार्थार्णवसंक्षेप घट्टनाघट्टनं तु हिमे क्लीबं द्वे तुरङ्गोपजीविनि । अना संवरणे चापि चलने चापि घट्टना ॥ ७०१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.701
- नानार्थार्णवसंक्षेप वलनवनोद्भवे तु त्रिष्वेतद् वलनं तु नपुंसकम् । आवर्तने स्यात् तन्त्वादेः संवृतौ चलनेऽपि च ॥ १५९९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1599
- नानार्थार्णवसंक्षेप वेजनभवेत् सप्तदशारत्नेर्यूपस्यारत्निके तथा । मूलात् सप्तदशे क्ली तु भये च चलनेऽपि च ॥ १७४५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1745
- परमानन्दीयनाममाला ललोऽमृते चलने शक्रे ला दाने लीस्तु कङ्कणे । श्लेषबन्धनयोः श्रीश्च सरलद्रवसम्पदोः ॥ ३८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.38