ग्रहण
grahaṇaक्ली · neut.In 13 kośas: 12 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 14 as a meaning of another word.
शुश्रूषा श्रवणं चैव ग्रहणं धारणं तथा ॥ ३१० ॥ऊहापोहोऽर्थविज्ञानं तत्त्वज्ञानं च धीगुणाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 म (wrong syllable)
genderक्लीneut.
उपाद्रागः प्लवो रक्तो द्रवः सर्गस्तथाऽऽहितः ।उपरागः स्त्रियामीतिर्ग्रहो ना ग्रहणं च षण् ॥ २२३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शिल्पादिगा तु विज्ञानं क्लीबे ज्ञानं तु मोक्षगा ।शुश्रूषा श्रवणं चैव ग्रहणं धारणं तथा ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उपप्लवो ग्रहश्चोपरागो ग्रहणमित्यपि ।उत्पातस्तूपसर्गोपद्रवाविति स्त्रियां न तु ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
शुश्रूषा स्त्री श्रवणं क्लीबे ग्रहणं धारणमूहोऽपोहः ।अर्थज्ञानं सत्त्वज्ञानं बुद्धेरन्ते गदिता हि गुणाः ।धीमा[35a]न्धीरो मनीषी बुध-विबुध-सुधी-सद्-विदद्-वादि-वेदि-प्रज्ञ-प्राज्ञ-प्रबुद्धाः कवितृ-कवयितृ-प्राप्तरूपाभिरूपाः ।ज्ञो मेधावी सुमेधाः कवि-कृतिविदथ व्यक्त-दोषज्ञ-विद्वत्-संख्यावल्लब्धवर्णाः सुधिषण-मतिमत्-सूरिणः कृष्टि-सूरी ॥ ११ ॥
स्रग्धराmetre not read in every line
शुश्रूषास्त्रीश्रवणक्लीग्रहणक्लीधारणक्लीऊहपुंअपोहपुंअर्थज्ञानक्लीसत्त्वज्ञानक्लीधीमत्पुंधीरपुंमनीषिन्पुंबुधपुंविबुधपुंसुधीपुंसत्पुंविदत्पुंवादिन्पुंवेदिन्पुंप्रज्ञपुंप्राज्ञपुंप्रबुद्धपुंकवितृपुंकवयितृपुंप्राप्तरूपपुंअभिरूपपुंज्ञपुंमेधाविन्पुंसुमेधस्पुंकविपुंकृतिन्पुंविद्पुंव्यक्तपुंदोषज्ञपुंविद्वस्पुंसंख्यावत्पुंलब्धवर्णपुंसुधिषणपुंमतिमत्पुंसूरिन्पुंकृष्टिपुंसूरिपुं
genderक्लीneut.
भाण्डाण्ड-तुण्डानि च चक्रवाडंगूढं च तीक्ष्ण-ग्रहणेरणानि ।द्राणं पुराणं द्रविणं शणेर्णेकल्याण-पल्याण-निरूपणा[228b]नि ॥ ९८ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every line
genderक्लीneut.
पण्डा तत्त्वानुगा बुद्धिर्धारणं ग्रहणं तथा ।अर्थविज्ञानमूहादि तत्त्वज्ञानं च धीगुणाः ॥ २०६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संहननं घनो बन्धः पुरः पिण्डं च पुद्गलम् ।हृषीकमक्षं करणं ग्रहणं च खमिन्द्रियम् ॥ २० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 न (wrong syllable)
genderक्लीneut.
विज्ञानमन्यतो ज्ञेयं धीगुणा अष्टधा पुनः ।शुश्रूषा श्रवणं चापि ग्रहणं धारणं तथा ॥ ४५६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऋणमुक्तिविगणनं ग्रहणं गणनोत्सवम् ।कृषीबलः कृषिकश्च कार्षकः कर्षकोऽपि च ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 क्ति (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 षि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
स्यान्निवृत्तावुपरमो व्युपाव्याङ्भ्यो रतिः परा ।विधूनने विधुवनं, ग्रहणे ग्राहवद्ग्रहः ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्याद्द्रोहचिन्ता व्यापादः संकेतसमयौ समौ ।धियो गुणास्तु शुश्रूषा श्रवणं ग्रहणं धृतिः ॥ २७३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रत्यये गैरिकं तु स्यात् पीतधातौ च हेम्नि च ।गोपुरं तु पुरद्वारे द्वारमात्रे तथैव च ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
meaningsप्रत्यय
doubtful
स्यात्करादरयो राजभागधेये न च द्वयोः ।ग्रामणीर्नापिताध्यक्षप्रधानभोगिकेषु ना ।ग्रामीणा नीलिकौषध्यां ग्रामोद्भूते तु वाच्यवत् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न (wrong syllable)
doubtful
सूचनेऽपि च हिंसायां परस्योत्साहनेऽपि च ।ग्रहणं बन्दिरादानमादरोऽर्काद्युपप्लवः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
ग्रहण as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश आदानआदानं ग्रहणे ज्ञेयं तुरंगाभरणेऽपि च । उद्यानं वनान्तरं स्यान्निःसृतौ च प्रयोजने ॥ Dharaṇikośa 19.2.42
- धरणिकोश आग्रहविग्रहो विस्तरः प्रोक्तो विग्रहः काययुद्धयोः । आग्रहोऽनुग्रहो दृष्ट आसङ्गे ग्रहणेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 32.2.7
- कल्पद्रुकोशः प्रतीच्छतिसंचये चाहिताधाने तद्विरुद्धे तु नेः परः । उदस्तु पिच्युपन्यासे ग्रहणे तु प्रतीच्छतिः ॥ ९३ ॥ Kalpadrukośa 1.10.93
- कोषकल्पतरु परागआशुग इषौ च बाणे [वायावर्के] प्रसूनरेणौ च । स्नानीये च परागो गिरिभेदे चन्दने ग्रहणे ॥ १३ ॥ Koṣakalpataru 6.3.13
- कोषकल्पतरु आदानतुरंगभूषाग्रहणार्थके च हेतौ निदानं गदनिर्णयेऽपि । स्याद्वत्सदाम्न्यप्यथ पुष्पवाट्यां प्रयोजने भूपतिकेलिभूमौ ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.21.36
- कोषकल्पतरु ग्रहना राहावुपरागे निर्बन्धेऽनुग्रहे ग्रहणे । समरोद्यमेऽथ वृषभस्कन्धे वायौ वहो माने ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.32.36
- नानार्थार्णवसंक्षेप आदानस्तम्भ आदानवाक् तु स्याद् ग्रहणे चोत्तरायणे । आधानं तु निधाने स्यात् त्रेताग्न्याधान एव च ॥ ९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.9
- नानार्थार्णवसंक्षेप उपप्लवउपसर्गः क्रियायुक्तप्रादौ संसर्ग एव च । उत्पाते चाप्यथोत्पाते ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ॥ ४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.42
- नानार्थार्णवसंक्षेप उपग्रहराहौ चोपप्लवोऽध्यासे चेति धीराः प्रचक्षते । उपग्रहस्तु वन्दौ स्याद् ग्रहणेऽप्यनुकूलने ॥ ४३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.43
- शब्दरत्नावली आजीनआसनं स्याद्गजस्कन्धे पीठे यात्रानिवर्तने । आजीनं वाजिभूषायां ग्रहणे च नपुंसकम् । आत्मा स्वभावे मनसि प्रयत्ने च धृतावपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.35
- शब्दरत्नावली ग्रहकुहूः स्त्री कोकिलालापनष्टेन्दुकलदर्शयोः । ग्रहोऽनुग्रहनिर्बन्धग्रहणेषु रणोद्यमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.33.4
- शब्दरत्नावली आग्रहप्रत्यूहा नीलिकायां ना कालकण्ठे विहङ्गमे । आग्रहो ग्रहणे शक्तौ क्रमणेऽनुग्रहेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.33.16
- शब्दरत्नावली प्रतिग्रहतमोपहो हिमकरे चण्डभानुजिनाग्रिषु । प्रतिग्रहो ग्रहभिदि स्वीकारसैन्यपृष्ठयोः ॥ पतद्ग्रहग्रहणयोर्विधिदावव्यवस्तुनि । परिग्रहः स्त्रीस्वजनादानेषु मूलशापथोः ॥ परीवहो जलोच्छ्वासक्षितिभिद्योग्यवस्तुनीः ॥ Śabdaratnāvalī 7.33.32
- वैजयन्ती उपग्रहउपक्रमश्चिकित्सायामुपधारंभयोरपि । उपग्रहस्तु बन्दौ स्याद्ग्रहणेऽप्यनुकूलने ॥ १८ ॥ Vaijayantī 8.1.18