सान्त्व
sāntvaक्ली · neut.In 12 kośas: 21 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
सान्त्वं सुमधुरं ग्राम्यमश्लीलं म्लिष्टमस्फुटम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderविadj.
genderक्लीneut.
सान्त्वं स्यान्मधुरं वाक्यं प्रियं सत्यं च सूनृतम् ।ख्यातं म्लिष्टमविस्पष्टमबद्धं वियुतार्थकम् ॥ १४१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उपजापो भवेद्भेदः साम सान्त्वमिति स्मृतम् ।तथेति प्रत्ययः श्रद्धा संस्कारो वासना स्मृता ॥ ७८० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दमः पुंस्यस्त्रियां दण्डस्तद्वत्साहसमस्त्रियाम् ।साम सान्त्वमुभे क्लीबे लञ्चाकौशलिके स्त्रियाम् ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुष्टे तु पुषितं सान्त्वे क्षान्त उद्भ्रान्त उद्धते ।दान्तस्तु दमिते शान्तः शमिते प्राथितेर्दितः ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अत्यर्थमधुरं सान्त्वं संगतं हृदयंगमम् ।परुषं निष्ठुरं रूक्षं विक्रुष्टं क्लिष्टमस्फुटम् ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सान्त्वसत्त्वार्त्तवानां च तद्वत्स्यात् किण्वविश्वयोः ।तथा दृषस्य कुलिशस्यार्पिशस्यामिषस्य च ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विशेष्यलिङ्गास्तु परे शुभा वाक्-कल्पा च कल्या रुशती त्वभव्या ।तथा रुशन्ती मधुरं तु भूयःसान्त्वं वचोऽवाच्यमनक्षरं स्यात् ॥ ५१ ॥
उपजातिः
genderविadj.
दिशोदण्डस्तु दिग्दण्डो दम्यो दण्ड्यश्च भेद्यवत् ।द्विपाद्यश्च त्रिपाद्यश्च दण्डो द्वित्रिगुणो हि यः ।साम सान्त्वं सान्त्वनं च ढौकन-प्राभृते समे ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
तत्त्वं सान्त्वं सत्त्वमजन्तौविश्वं किण्वं चार्तवजीवे ।बाहवयौतव-परिपेलवव-त्स्तवमपि मुस्तानाम्नि दिवं च ॥ १४ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
सान्त्वं सुमधुरं ग्राम्यमश्लीलं म्लिष्टमस्फुटम् ।अनक्षरमवाच्यं स्याद् ग्रस्तं लुप्ताक्षरं पदम् ॥ १८३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
किण्वं दिवं सान्त्वमुलूखलं चपातालसत्त्वे वृशविश्वशीर्षम् ।मन्दाक्षपीयूषमहानसानिकासीससंयज्जगदर्पिषाणि ॥ ९८ ॥
इन्द्रवज्रा
genderक्लीneut.
स्यात् क्लिष्टं सङ्कुलं चैव परस्परपराहतम् ।सान्त्वं सुमधुरं ख्यातमश्लीलं ग्राम्यमस्फुटम् ॥ ३८४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
हन्तव्यादिरकल्याणी वागुशत्युषतीत्यपि ।तत् सान्त्वं चित्तसुखदं अत्यर्थमधुरं हि यत् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सामदानं दण्डभेदौ स्यादुपाये चतुष्टयम् ।साम सान्त्वं दया दानं दमो दण्डस्तु साहसम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वाक्ये तु गलमूलस्थे कल्लिर्ना जिह्वया हते ।तुम्बको गद्गदोऽस्पष्टं सान्त्वं तु मधुरं वचः ॥ ९३१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
साम सान्त्वं बलात्कारः प्रसभो हठ इत्यपि ।आयुक्तिविनियुक्ता या सा ताम्बूलकरङ्किका ॥ १३११ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शिथिलोऽस्पष्टसंयोगस्तुंबुकः सानुनासिकः ।सांत्वं स्यान्मधुरं वाक्यं स्यादवाच्यमनक्षरम् ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
इन्द्रजालं तु कुहकमुपेक्षा त्ववधीरणम् ।उपजापस्तु भेदः स्यात् साम सांत्वं च सांत्वनम् ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
सान्त्व as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश नवनवः स्तुतौ नवो नव्यः सान्त्वे दाक्षिण्यसामनी । किण्वं पापे सुराबीजे बिल्वं स्याच्छ्रीफले फले ॥ Dharaṇikośa 28.1.1
- नानार्थार्णवसंक्षेप सामन्आज्ये च सर्पिः स्नानं तु स्नानीयाप्लवयोरथ । साम प्रगीतमन्त्रेषु सान्त्वसामप्रभेदयोः ॥ ७१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.71