वानप्रस्थ
vānaprasthaपुं · masc.In 16 kośas: 25 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुरिति क्रमात् ॥ ८०७ ॥चत्वार आश्रमास्तत्र वर्णी स्याद्ब्रह्मचारिणि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ह (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वैखानसो वानप्रस्थो भिक्षुः सांन्यासिको यतिः ।कर्मन्दी रक्तवसनः परिव्राजकतापसौ ॥ ८०९ ॥पाराशरी पारिकाङ्क्षी मस्करी पारिरक्षकः ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वञ्जुलश्चित्रकृच्चाथ द्वौ पीतनकपीतनौ ।आम्रातके मधूके तु गुडपुष्पमधुद्रुमौ ॥ २७ ॥वानप्रस्थमधुष्ठीलौ जलजेऽत्र मधूलकः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुश्चतुष्टये ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रह्मचारी भवेद्वर्णी गृहस्थः स्नातकस्तथा ।वैखानसो वानप्रस्थः कर्मसंन्यासिको यतिः ॥ ३९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुक इत्यपि ।अथ तत्र ब्रह्मचारी वर्णी मुख्याश्रमी वटुः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बहुदक्षिणयज्वानः सज्ञेयस्त्रिसुपर्णकः ।वैखानसस्तु स्याद्वानप्रस्थो वन्यान्नभोजनः ॥ १६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लाक्षावृक्षश्च कनकः स्यात्सुभीरव(क?) इत्यपि ।बीजस्नेहो रङ्गपुष्पः पृथुशिम्बो वमीतरुः ॥अङ्गारितं नूलाम्लिंत कलींनवनिर्गतो (corrupt) ।बन्धः पलाशपत्राणां मूर्ध्नि पत्रपलाशिका ॥पालाशकं [24a]भेद्यवत्स्यान्निर्वृत्तं यत्पलाशतः ।एलाफलः पान्थभोग्यो मधुकश्च मधुद्रुमः ॥गुडपुष्पो मधुष्ठीलो वानप्रस्थो मधुस्रवः ॥ ७५ ॥
metre not recognisedLatin letters: corruptnearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 तं (syllables merged)
genderपुंmasc.
विप्र-क्षत्रिय - विट् - शूद्रास्ते त्वशूद्रा द्विजा मताः ।ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुश्चतुष्टये ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करमध्ये तु सौम्यं स्याद्वानप्रस्थस्त्वरण्यगः ।वैखानसोऽप्य[103b]थो भिक्षुर्भवेत्सांन्यासिको यतिः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
वैश्यशूद्रद्विजक्षत्राश्चातुर्वर्ण्यं नृणां मतम् ।ब्रह्मचारी गृही तस्माद्वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः ॥ ४०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वानप्रस्थे तु वैखानसो यतिर्भिक्षुनामकः ।सांन्यासिको रक्तवस्त्रः कर्मन्दी तापसोऽपि सः ॥ ४०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वर्णी तीर्थार्पको ब्रह्मचारी गेही गृहस्थकः ।वानप्रस्थो वन्यभोजी दण्डी तुर्याश्रमी यतिः ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वर्णचतुष्टयम् ।ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुरिहाश्रमाः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रह्मचारी तु वर्णी स्याद्गृहस्थः स्नातको गृही ।वैखानसो वानप्रस्थो भिक्षुः सांन्यासिको यतिः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चातुर्वर्ण्यं विप्रक्षत्रवैश्यशूद्रा नृणां भिदः ।ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुरिति क्रमात् ॥ १३४४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 वि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
जेष्ठाश्रमी द्वितीयो वै प्रोक्त आश्रम ऊह्यताम् ।वैखानसो वानप्रस्थस्तृतीयाश्रमवर्तिनि ॥ १३४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुडपुष्पो मधुष्ठीलो वानप्रस्थो मधुद्रुमः ।मधूको मधुकश्चेति नामानि मधुकस्य वै ॥ २०१९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मधूको मधुकोऽपि स्यात् मधुपुष्पो मधुद्रुमः ।वानप्रस्थो मधुष्ठीलो गुडपुष्पो मधुस्तथा ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुलकः कुलिकश्चेति कुलश्रेष्ठे निगद्यते ।ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुरमी पुनः ।चत्वार आश्रमोऽस्त्री तु तस्मिन्नाश्रमिकः स्मृतः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वानप्रस्थो मधुष्ठीलो जलजेऽत्र मधूलकः ।गायत्री खदिरः शल्यः कुम्भाण्डो दन्तधावनः ॥ ४६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाराशरी तु कर्मन्दी परिव्राण्मस्करी च सः ।वैखानसो वनेवासी वानप्रस्थश्च तापसः ॥ १२०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ज्येष्ठाश्रमी गृही वानप्रस्थो वैखानसोऽग्रहः ।वक्रजस्त्वनमो विप्रो वर्णज्येष्ठः कठो द्विजः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राजादने फलाध्यक्षः प्रियकश्च मधुस्रवः ।मधुपुष्पे मधुष्ठीलो वानप्रस्थो मधूकवत् ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बद्धदर्भो वेदयष्टिः कुण्डिका ना कमण्डलुः ।वैखानसो वनेवासी वानप्रस्थश्च तापसः ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चतुष्पथं चतुर्वर्त्म संगमेऽपि च दृश्यते ।वानप्रस्थो मधूकेऽपि किंशुके आश्रमान्तरे ॥
अनुष्टुप्
प्रसूने वार्ध्राणसस्तु द्वयोः खड्गमृगे तथा ।कृष्णग्रीवे रक्तशीर्षे श्वेतपक्षे विहङ्गमे ॥ ५५४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsप्रसून
doubtful
दशमीरथोऽपि वृद्धे स्यान्नष्टबीजेऽन्यलिङ्गकः ।वानप्रस्थे मधुकद्रुतृतीयाश्रमयोः पुमान् ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 धु (wrong syllable)
वानप्रस्थो मधुष्ठीले तृतीये ब्राह्मणाश्रमे ।व्यसने स्याद्व्यतिकरः संकरे व्यतिषञ्जने ॥ २२२६ ॥
अनुष्टुप्
वानप्रस्थो मधूकेऽपि स्यात्तृतीयेऽपि चाश्रमे ।काकोल्यामलकी ब्राह्मी वयःस्था तरुणे त्रिषु ॥ १९८ ॥
अनुष्टुप्
वानप्रस्थ as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप वनवासिन्त्रिः स्याद्वरयतेः कर्तर्यथ त्रिर्वनवस्तरि । वनवासी पुमांस्त्वेष वानप्रस्थेऽथ वै त्रिषु ॥ ५४८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.548
- नानार्थार्णवसंक्षेप वैखानसवैखानसस्तु ना वानप्रस्थेऽप्यृषिषु केषुचित् । सामभेदे पुनः क्ली स्याच्छतमानं तु पुन्नपोः ॥ ५९२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.592
- शब्दरत्नावली आश्रमआश्रमो ब्रह्मचर्यादौ वानप्रस्थे वने मठे । उद्दामो वरुणे बन्धरहिते च स्वतन्त्रके ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.32