कुल्य
kulyaक्ली · neut.In 16 kośas: 24 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
कुल्यः कुलीनोऽभिजातः कौलेयकमहाकुलौ ॥ ५०२ ॥जात्यो गोत्रं तु संतानोऽन्ववायोऽभिजनः कुलम् ।अन्वयो जननं वंशः स्त्री नारी वनिता वधूः ॥ ५०३ ॥वशा सीमन्तिनी वामा वर्णिनी महिलाबला ।योषा योषिद्विशेषास्तु कान्ता भीरुर्नितम्बिनी ॥ ५०४ ॥प्रमदा सुन्दरी रामा रमणी ललनाङ्गना ।
अनुष्टुप्
कुल्यविकुलीनविअभिजातविकौलेयकविमहाकुलविजात्यविगोत्रक्लीसंतानपुंअन्ववायपुंअभिजनपुंकुलक्लीअन्वयपुंजननक्लीवंशपुंस्त्रीस्त्रीनारीस्त्रीवनितास्त्रीवधूस्त्रीवशास्त्रीसीमन्तिनीस्त्रीवामास्त्रीवर्णिनीस्त्रीमहिलास्त्रीअबलास्त्रीयोषास्त्रीयोषित्स्त्रीकान्तास्त्रीभीरुस्त्रीनितम्बिनीस्त्रीप्रमदास्त्रीसुन्दरीस्त्रीरामास्त्रीरमणीस्त्रीललनास्त्रीअङ्गनास्त्री
genderविadj.
अस्थि कुल्यं भारद्वाजं मेदस्तेजश्च मज्जकृत् ॥ ६२५ ॥मांसपित्तं श्वदयितं कर्करो देहधारकम् ।मेदोजं कीकसं सारं करोटिः शिरसोऽस्थनि ॥ ६२६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
आतिथ्योऽप्यतिथौ कुल्येऽभिजो गोत्रं तु सन्ततिः ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्यात्कर्परः कपालोऽस्त्री कीकसं कुल्यमस्थि च ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्षतजं लोहितमस्रं रुधिरमसृक् शोणितं च रक्तं स्यात् ।अस्थीनि धातुकीकसकुल्यानि भवन्ति तुल्यानि ॥ ६३२ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
अस्त्रीशिरोर्थतः स्नेहो मस्तिक्को मस्तुलुङ्गकः ।मेदोजमस्थि कुल्यं स्याद्भारद्वाजं च देहतः ॥ २३० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रख्यातनप्तृकश्चापि बीज्यः कुल्यः कुलोद्भवः ।महाकुलः सभ्य आर्यः कुलीनः कुलसम्मतः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गोमयाव्ययकुल्यानां परिहार्यस्य चैव हि ।कचियक्षत्रशिखरावराणां कूवरस्य च ॥ १७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
गोर्द्द-गोदे अस्त्रि कुल्यं भारद्वाजं च मज्जकृत् ।मांसपित्तं च मेदोजं तेजोजं चास्थिसंभवम् ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्षये( ? )तु जन्यं धननाम्नि दायंशल्यं च कुल्यं कवियं कषायम् ।मैरेयवत्कम्बलिबाह्यतूर्येस्फ्यराजसूयाव्ययवाजपेयाः ॥ ५७ ॥
उपजातिः
genderपुंक्लीm. n.
[67] प्रख्यातवप्तृकः कुल्योऽभिजातमहाकुले ।कौलेयकः कुलीनोऽपि जात्योऽऽमुष्यायणः पुनः ॥ १६८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderविadj.
मैरेयराजसूयौ च शल्यकुल्याव्ययान्यपि ।हिरण्यारण्यसंख्यानि मलयो वलयोऽपि च ॥ १५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वर्चस्कं गूथमुच्चारो विष्ठा विट् चापि कथ्यते ।कपाले कर्परोऽथास्थ्नि कुल्यं शल्यं च कीकसम् ॥ १३७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
महाकुलः कुलीनश्च कुल्यः कौलेयकस्तथा ।अभिजातश्च जात्यश्च स्यादेवमभिजः पुनः ॥ ७८४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderक्लीneut.
अस्थि कुल्यं कीकसञ्च कङ्कालो देहकीकसे ।कशेरुका कशेरुः स्त्री पृष्ठास्थनि भवेद्द्वयम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अस्त्री सूर्पश्च शूर्पश्च कुल्यः प्रस्फोटनी नला ।सूर्पवातः फुल्लकालश्चालनी तितउः पुमान् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देवलोके देवविशा देवविद्वाऽभिजातके ।जात्याभिजौ कुलीनश्च कुल्यकौलेयकौ समौ ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 दे (wrong syllable)
genderविadj.
स्यादस्थि कीकसं कुल्यं करोटिः स्त्री शिरोस्थनि ।कर्परस्तु कपालोऽस्त्री नलकं त्वस्थि बाहुजम् ॥ ११२० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वंश्यः कुल्यश्च वीज्यः स्याद्ब्रह्मचारी वटुः समौ ।स्याद्वटूकरणन्तूपनयनं गृहमेधिनि ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कुमालकास्तु सौवीरा यौधेयास्तु नृगालिकाः ।अप्यन्ये पारदाः किञ्जाः कुल्या इत्यादिनीवृतः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अप्यन्ये केरलाः कुल्याः सेतुजाः कुलकालकाः ।इषीकाः शबरारट्टा इत्याद्या नीवृतः पृथक् ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अप्यन्ये कुन्तलाः कुल्याः कलिंगाः काशिकोसलाः ।मेकलाः कुसटाः सैरा जांगलाः पृथवा वृकाः ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुल्यं मेदोभवं मेदस्तेजो मज्जाकरं बलम् ।भारद्वाजं श्वदयितं सारसंघातकर्कराः ॥ १०९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुल्या नदी कुल्यमस्थि कुल्या नीरप्रणालिका ।कुलस्यापि हितः कुल्यः कुल्यश्च कुलसंभवः ॥
अनुष्टुप्
बल्यं तु रेतस्यथ भेद्यलिङ्गंकुल्यं तु न स्त्री मतमस्थिवाचि ।शूर्पेऽष्टकद्रोणिगतं च मांसेपयःप्रणा[ली]सरितो नसि(?) स्त्री ॥ ३१ ॥
उपजातिः
जीवन्तिकायामथ मूल्यमाहुःवस्ने भृतौ चाथ विलेपभित्त्योः ।कुड्यं च धान्यं तु किलाल्लकायां ( ? )व्रीहौ सुपुण्ये तु परत्र धन्यः ॥ ३२ ॥
इन्द्रवज्रा
meaningsजीवन्तिका
doubtful
नीरप्रणालिकायां च कृत्रिमाल्पसरित्यपि ।कुलस्त्रियां कण्टकार्यामस्थ्नि तु क्ली पुमांस्तु सः ॥ २३८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअस्थि
रसभेदे कटोश्चापि कषायस्य च मिश्रणात् ।जाते तद्वति तु त्रि स्यात् कुलीनेऽपि नृभूम्नि तु ॥ २३९ ॥
अनुष्टुप्
नीवृद्भेदे दाक्षिणात्ये मध्यदेशस्थितेऽपि च ।उदग्देशस्थिते चाथ कुत्सा स्त्री निन्दनेऽथ ना ॥ २४० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
पुंसि क्लीबन्तु कायं स्यान्मनुष्यतीर्थभिद्यपि ।क्रिया कर्मणि पूजायामारम्भे सम्प्रधारणे ॥उपाये निष्कृतौ शौचे चेष्टायामपि च स्त्रियाम् ।कुड्यं विलेपने भित्तौ क्लीबं कौतुहलेऽपि च ॥कुल्यं सूर्पे कीकशे स्यादामिषे द्रोणभिद्यपि ।कुल्या जीवन्तिकौषध्यां प्रणाल्यां सरिति स्त्रियाम् ॥अमात्ये पुंसि च कुलीद्भवे कुलहिते त्रिषु ।कृत्या कर्मणि देवे स्त्री विद्विष्टकार्ययोस्त्रिषु ॥गयो ना पशुराजर्षिभेदे तीर्थे पुनः स्त्रियाम् ।गव्या गोसंहतौ क्लीबं रागद्रव्ये धनुर्गुणे ॥गोदुग्धादिगोहितयोस्त्रिषु गव्यं निगद्यते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ष्य (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ष्ट (wrong syllable)
कुल्य as a meaning in nānārtha verses
- शब्दरत्नावली कीकसओक आश्रयमात्रे स्यान्मन्दिरे च नपुंसकम् । कीकसं क्रिमिजातौ स्यात्क्लीबं कुल्ये तु कर्कशे । चमसा पिष्टके यज्ञपात्रभेदे नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.20