शिशु
śiśuपुं · masc.In 14 kośas: 18 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 41 as a meaning of another word.
बालः पाकः शिशुर्डिम्भः पोतः शावः स्तनंधयः ।पृथुकार्भोत्तानशयाः क्षीरकण्ठः कुमारकः ॥ ३३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त्ता (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पोतः पाकोऽर्भको डिम्भः पृथुकः शावकः शिशुः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बालः पाकोऽर्भको गर्भः पोतश्च पृथुकः शिशुः ।शावो डिम्भश्च विज्ञेयो वटुर्माणवको मतः ॥ ५०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्थ्नस्त्वक्स्नायुशैथिल्यमथोत्तानशयास्त्रिषु ।पाकोऽर्भकः शिशुः शावः पृथुको डिम्भ इत्यपि ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
ततः षण्मासपर्यन्तं शिशुः संवत्सरावधि ।पृथुकोथा त्रिवर्षात्तु वटुरब्दाच्च सप्तमात् ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्रौञ्चतारकवैर्यर्थो देवसेनापतिश्च सः ।कामजित्कामदः कान्तः स्कन्दः शीघ्रः शुचिः शिशुः ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अविराजिध्वनिशिशुकर्षूजायुयुजामपि ।हाहाहूहू नग्नहूनां गमत्पां दश्मनामपि ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पृथुको रुदथः पोतो गर्भो मुष्टिंधयश्च सः ।स्तनंधयी शिशुर्बाला पाका मुष्टिंधयी स्त्रियाम् ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मरुप्रियः केलिकीर्णो दीर्घग्रीवः शिशुः शलः ।द्विककुद्भोलि-वासन्त-रवणाः कण्टकाशनः ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदीनवो हाव इहाथ राशि-वराशि-वंश-स्पश-कोटिशांशाः ।कुशः पुरोडाश-विशौ शिशुः स्या-दुदो दिशिवत्प्रदिशमादिशेच्च ॥ २५ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः: pāda 2, syllable 6 त्प्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
बालस्तनंधयौ पोतः पाको डिम्भः कुमारकः ।शिशुः शावोऽर्भकः क्षीरकण्ठोत्तानशयावपि ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जार उपपतिः कुण्डो जारजो गोलकोऽन्यजः ।गर्भो दोहदकं भ्रूणः पोतो बालोऽर्भकः शिशुः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 उ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
बालः स्तनंधयः पोतः पाको डिम्भोऽर्भकः शिशुः ।कुमारः पृथुकः शावः क्षीरकण्ठः किशोरकः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बालो डिम्भः शिशुः शावः पोतः पाकः स्तनन्धयः ।अर्भोत्तानशयौ चैव क्षीरकण्ठः कुमारकः ॥ ४९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शावशावकपोतार्भडिभ्भाश्च पृथुकार्भकौ ।शिशुः पाकश्च शिशुकः पोतको डिभ्भकोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्भकः पृथुको डिम्भः पाकः पोतः शिशुश्च सः ।पक्षिपोतस्तु पिल्लाकश्चञ्चुस्त्रोटिः सृपाटिका ॥ ८२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करभश्च मयस्तूष्ट्रो महाग्रीवः क्रमेलकः ।दाशेरकश्च रवणः करभः स्यादसौ शिशुः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बालो डिंभोऽर्भकः शाबः कुमारो दारकः शिशुः ।अप्युत्तानशयो वत्सः स्तनपस्तु स्तनन्धयः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शिशु as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् पाकपाकौ पक्तिशिशू मध्यरत्ने नेतरि नायकः । Amarakośa 3.3.28
- नामलिङ्गानुशासनम् पोतयानपात्रे शिशौ पोतः प्रेतः प्राण्यन्तरे मृते । Amarakośa 3.3.118
- नामलिङ्गानुशासनम् अनुबन्धदोषोत्पादेऽनुबन्धः स्यात्प्रकृतस्यादिविनश्वरे ॥ ९८ ॥ मुख्यानुयायिनि शिशौ प्रकृतस्यानुवर्तने । Amarakośa 3.3.190
- नामलिङ्गानुशासनम् डिम्भकुम्भौ घटेभमूर्धांशौ डिम्भौ तु शिशुबालिशौ ॥ १३४ ॥ Amarakośa 3.3.134
- नामलिङ्गानुशासनम् बालिशप्रकाशोऽतिप्रसिद्धेऽपि शिशावज्ञे च बालिशः ॥ २१८ ॥ Amarakośa 3.3.218
- धरणिकोश वालकवालकं कटकमङ्गुरीयकं वालको द्विरदवालधिः स्मृतः । वालकाश्च शिशुकुन्तलाङ्गका वालकोऽपि च सुगन्धिकौषधिः ॥ Dharaṇikośa 1.3.10
- धरणिकोश पोतप्रेतो मृते च भूते च पोतः शिशुवहित्रयोः । पीतिस्तुरंगमे पाने शितिः श्वेते च मेचके ॥ Dharaṇikośa 15.1.10
- धरणिकोश अनुबन्धअनुबन्धो दोषोत्पादे प्रकृत्यादिविनश्वरे । मुख्या[53]नुयायिनि शिशौ प्रकृतस्यानिवर्तने ॥ Dharaṇikośa 18.3.5
- धरणिकोश डिम्भशुभो योगे शुभं क्षेमे डिम्भः शिशौ च बालिशे । शम्भुरर्हच्छिवो ब्रह्मा स्तम्भः स्थूणाजडत्वयोः ॥ Dharaṇikośa 23.1.2
- कोषकल्पतरु पाकनाकोऽस्त्रियां व्योमदिवोः शिशौ तु निष्ठा जरा क्लेदनम[त्र] पाकः । शक्तौ नरि द्वीपभिदीह राज- भेदे द्रुभेदे[च]वदन्ति शाकम् ॥ १३ ॥ Koṣakalpataru 6.1.13
- कोषकल्पतरु पृथुकत्रिष्वणुको निपुणेऽल्पे पृथुकश्चिपिटे पुमाञ्शिशौ वसुकः । त्रय्यां स्याच्छिवमल्ल्यां मन्दारे रामके तद्वत् ॥ २८ ॥ Koṣakalpataru 6.1.28
- कोषकल्पतरु वालकस्त्री तु वस्त्र भिदि भेद्यगतस्तु वालको जडमतौ च शिशौ च । पुंसि केशहयवारणपुच्छे- ऽथोर्मिकानलदयोरपि न स्त्री ॥ ४७ ॥ Koṣakalpataru 6.1.47
- कोषकल्पतरु अपोगण्डआवर्ते वारिकणे जलरुण्डः स्याद्भुजंगेऽपि । विकलाङ्गे त्वतिभीरौ शिशावपि स्यादपोगण्डः ॥ ९२ ॥ Koṣakalpataru 6.12.92
- कोषकल्पतरु मूढतन्द्रालुशिश्वोः परवच्च मूढो गूढोऽपि चेत्संवृतवाचकः स्यात् । क्लीबे रहो गुह्यगतेऽथ वड्रे व्यूढं कृतेऽपि त्रिषु संहते च ॥ ९४ ॥ Koṣakalpataru 6.14.94
- कोषकल्पतरु प्राणझिण्ट्यां तु द्वितये द्वयोस्तु निकषे शाणः प्रदिष्टो बुधैः कर्षांशे करपत्रके नरि मतः शाणी तु वस्त्रान्तरे । त्रायन्त्यामवनेऽन्तिमेऽथ परवत्त्राणं भवेद्रक्षिते प्राणो हृत्पवने शिशौ च कवितासारे बले चानिले ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.15.4
- कोषकल्पतरु कुमारकणे सुनारस्तु भुजङ्गभाण्डे स्तन्ये च शून्याः कलविङ्ककेऽपि । शिशौ कुमा[57a]रो युवराजकीर- स्कन्दाश्वचारे वरुणद्रुमे ना ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.46
- कोषकल्पतरु बालस्थालं न ना पात्रविशेषकुण्ड्योः स्त्री पाटलायामथ पुंसि खल्लः । निरीषके स्यात् त्रिषु वस्त्रभेदे बालः शिशौ स्यात् त्रिषु चाचिरोत्थे ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 6.28.63
- नानार्थार्णवसंक्षेप गर्भशिशावपत्ये शुक्रे च समूहे सारबीजयोः । गन्धस्तु गन्धवद्द्रव्ये चन्दनादौ महीगुणे ॥ ४० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.40
- नानार्थार्णवसंक्षेप डिम्भस्यात् प्रशस्ततरे वृद्धतरे डिम्भस्त्ववोद्धरि । शिशौ तिल्यस्तु तैलीने तिलसाधौ तिलाय च ॥ १० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.4.10
- नानार्थार्णवसंक्षेप दभ्रहितेऽथ दभ्रं स्यादल्पे शिशौ ह्रस्वेऽथ सत्वरे । द्राङ्गं प्रांशौ च दीप्तं तु स्याद्दग्धे भासितेऽपि च ॥ ११ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.4.11
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुडशूद्राज्जाते शिशौ च स्यात् कुडी कुड इति द्वयोः । कुली तु बदरीकण्टकार्योर्ज्येष्ठस्वसर्यपि ॥ २२५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.225
- नानार्थार्णवसंक्षेप पाकशिशौ द्वे त्रिः प्रशस्येऽथ पातं त्रिस्त्रातशुष्कयोः । ना तु राहौ च पतने क्ली तु त्राणे च शोषणे ॥ ७५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.751
- नानार्थार्णवसंक्षेप पोतशिशौ दशाब्दद्विरदे पुत्रयोरपरे विदुः । चतुष्पदां तु तरुणे केचिदन्ये प्रचक्षते ॥ ८२१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.821
- नानार्थार्णवसंक्षेप बालककुभाख्ये नृशण्डस्तु शरतद्भेदयोरथ । वाणा नृस्त्री नीलझिण्ट्यां बालस्तु शिशुमूर्खयोः ॥ ८५० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.850
- नानार्थार्णवसंक्षेप शुक्लना द्वे द्विजे शिशौ चाथ क्ली जने धनपुण्ययोः । रेतस्यक्षिरुजाभेदे सामभेदे च काञ्चने ॥ १३८२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1382
- नानार्थार्णवसंक्षेप सृपसृपा तु द्वे शिशौ सर्पे यतिनि त्वेष भेद्यवत् । सृत्वा प्रजापतौ वह्नौ पुंसि द्वे नीचजातिषु ॥ १५५२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1552
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुमुलशिशौ त्रिषु पुनः कान्ते कुरुलस्तु पुमानयम् । अलके स्त्री तु कुरुली लक्षवेधे धनुष्मताम् ॥ ५३९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.539
- नानार्थार्णवसंक्षेप अनुबन्धदोषोत्पादेऽनुबन्धः स्यात् प्रकृत्यादेर्विनश्वरे । मुख्यानुयायिनि शिशौ प्रकृतस्यानुवर्तने ॥ २५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.25
- परमानन्दीयनाममाला पाकपणो ग्लहे भृतौ कार्षापणे मूल्ये वराटके । पाको दैत्ये शिशौ पाके पात्रं भाजनदेहयोः ॥ २८८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.288
- शब्दरत्नावली बालकबालकः स्यात् शिशौ मूर्खे पुच्छे च हयहस्तिनोः । अङ्गुरीये च ह्रीवेरे निर्वणे वलये पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.112
- शब्दरत्नावली माणवकअथ तुत्थाञ्जने क्लीबं अपामार्गे मयूरकः । शिशौ कुपुरुषे हारभेदे माणवकः पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.191
- शब्दरत्नावली पिङ्गपिङ्गी शस्यां शिशौ क्लीबं पिशङ्गे तु पुमानयम् । पुगो बृन्दे गुवाके च भावे कण्टकिभूरुहे ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.10
- शब्दरत्नावली मूढदृढं त्वतिशयस्थूले स्यात्प्रगाढनितान्तयोः । माढिः स्त्री पत्रभङ्गे च तथा दैन्यप्रकाशने ॥ मूढः शिशौ तन्द्रिते च वाढा च दीप्तिमुख्ययोः । बाढं प्रतिज्ञादृढयो रूढं जातप्रसिद्धयोः ॥ व्यूढः पृथुलविन्यस्तसंहतेष्वभिधेयवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.14.3
- शब्दरत्नावली पोतपोतः शिशौ गृहे स्थाने वहित्रेऽपि च वाससि ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.29
- शब्दरत्नावली सेतुसृतिर्गतौ वर्त्मनि स्यात्सेतुराशौ शिशौ पुमान् । हस्तः करिकरे सप्रकोष्ठकरेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.69
- शब्दरत्नावली गर्भगर्भः कुक्षौ शिशौ सन्धौ भ्रूणे पनसकन्टके । जम्भो दन्तशठे दन्ते दैत्यभेदे च भक्षणे ॥ Śabdaratnāvalī 7.24.5
- शब्दरत्नावली बालबालः केशे शिशौ मूर्खे वालधौ वालमौषधौ । बालाऽलङ्कारभेदे स्याद्योषिति स्त्रीत्रुटावपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.28
- शब्दरत्नाकर शिशुकआक्रोशने स्याच्छपथः शपने तनयादिभिः । शिशौ मत्स्ये च शिशुकः शमलं शकृदंहसोः ॥ २१७६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2176
- वैजयन्ती पाकप्रेषणे मर्दने प्रैषः पुंखः श्वेतशरांगयोः । पवी वातास्त्रधारे च पाकपोतौ शिशावपि ॥ ३३ ॥ Vaijayantī 6.1.33
- वैजयन्ती बालबालो मूर्खे शिशौ भव्यो भावी योग्यः शुभोऽपि च । मिश्रेऽपि भिन्नं म्लिष्टं तु म्लानाविस्पष्टवाक्ययोः ॥ ११ ॥ Vaijayantī 6.4.11
- वैजयन्ती अनुबन्धअनुबन्धो दोषभावे प्रकृत्यादेर्विनश्वरे । मुख्यानुयायिनि शिशौ प्रकृतस्यानुवर्तने ॥ २ ॥ Vaijayantī 8.1.2