ज्योत्स्ना
jyotsnāस्त्री · fem.In 23 kośas: 31 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
षोडशोंऽशः कला चिह्नं लक्षणं लक्ष्म लाञ्छनम् ।अङ्कः कलङ्कोऽभिज्ञानं चन्द्रिका चन्द्रगोलिका ॥ १०६ ॥चन्द्रातपः कौमुदी च ज्योत्स्ना बिम्बं तु मण्डलम् ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्ना प्रसादस्तु प्रसन्नता ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्ना तथा चन्द्रातपः स्मृतः ।मण्डलं बिम्बमाख्यातं हृदये लाञ्छनं मृगः ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कलापश्च कलावालः कमणीचकमित्यपि ।चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्ना विशदावन्यलः पुमान् ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ज्योत्स्ना स्वल्पफला ग्राम्या मृदङ्गः कृतवेदनः ।हस्तिघोषे तुरङ्गः स्यात् सुषव्यातिक्तपर्वकः ॥ २३९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ज्योत्स्नी च ज्यौत्स्निका ज्योत्स्ना ज्योत्स्नावत्यां निशि स्थिताः ।तारकं तारका तारा तारं च परिकीर्त्यते ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ज्योत्स्ना तु शशिनश्च्छाया चन्द्रमाना तु चन्द्रिका ।चन्द्रगोमी पुनश्चन्द्रगामीति च निगद्यते ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ज्योत्स्नाऽथ मधुरा काकी काकोली वायसूलिका ।धाङ्क्षोली मेदुरा धीरा वीरा क्षीरापि शुक्लका ॥ ३८३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अमृता मानदा विश्वा तुष्टिः पुष्टी रतिर्धृतिः ।शशिनी चन्द्रिका कान्तिर्ज्योत्स्ना श्रीः प्रीतिरङ्गदा ॥ १७७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
यामिनी स्यात्तमिस्रापि तमस्यतितमोयुता ।ज्योत्स्ना तु चन्द्रिकायुक्ता बहुनिड्गणरात्रकम् ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वीणाग्रीवा शिंशिपाद्याचीरी ज्योत्स्ना तिथीत्विषाम् ।अङ्गुलीकलशीकङ्गुहिङ्गपत्रीसुरानसाम् ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सौमी स्यात्सोमदेवत्या सौम्या सोमीयमन्यवत् ।चन्द्रातपश्चन्द्रगोली चन्द्रिका कौमुदी तथा ।ज्योत्स्ना च षोडशोऽस्यांशः कलाऽसौ षोडशी ध्रुवा ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सुगन्धामलक ह्येते (?) भवेत्पारावती पुनः ।ज्योत्स्ना मुक्ताफलं राजामलकी लवली च सा ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शस्त्री-जिह्वावाचिवम्री-नदीनांज्योत्स्ना-लज्जा-भूमि-वीणा-मतीनाम् ।तन्द्रा-चीरी-गर्गरी-भ्रू-सुरा-गी-र्नासा-लक्ष्मी-रोचना-कृष्णलानाम् ॥ २८ ॥
शालिनी
genderस्त्रीfem.
हानिर्ज्यानिर्ग्लानिर्मृत्स्नाज्योत्स्ना धाना विष्वक्सेना ।पम्पा झम्पा चम्पा रुम्पा ।कम्पिर्वापी लिपिः कूपी ॥ ५९ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
मूर्द्धन् उक्षन् तक्षन् मज्जन् श्लेष्मन् आत्मन् अश्मन् युवन् पूषन् इत्येतैः शब्दै रहितं वर्जितं यदन्यत् द्व्यच्कं द्विस्व[श्व]रं च नान्तं प्रातिपदिकं तत्सर्वं नपुंसकं भवति । यथा इदं चर्म वर्म शर्म भस्म सद्म लोम इत्येवमादयः । मूर्द्धादयोऽपि नान्तत्वात् द्व्यच्का अतस्तेषामपि नपुंसकता प्राप्नोति । तदर्थमिति प्रतिषेधः कृतः मूर्द्धोऽक्षतक्षेत्यादि पुंल्लिङ्गाधिकारात्पुंसि भवन्ति । यथा अयं मूर्द्धा शिरः । उक्षा वृषभः । मज्जा सारः । तक्षा वर्द्धकिः । श्लेष्मा धातुविकारः । आत्मा शरीरस्थः । अश्मा नीलः । युवा तरुणः । पूषादित्यः पुंसि वा भवेद्ब्रह्मेति । द्वच्कत्वान्नान्तत्वाच्च ब्रह्मशब्दस्य नपुंसकत्वे प्राप्ते पुंस्त्वं वा विधीयते ब्रह्मशब्दो वा नपुंसकलिङ्गो भवति । इदं ब्रह्मा वेदाध्ययनमीश्वरश्च । अयं ब्रह्मा प्रजापतिः । यद्येवं यत् द्व्यच्कं नान्तं तन्नपुंसकम् । एवं सति राजन् शब्दस्यापि नपुंसकता स्यात् पुंस्यन्तर्भावो द्रष्टव्यः ।त्रुटिसीमसन्ध्यारात्रयः स्त्रियां धूलिवेणिखार्यश्च ।पुंसि निशीथो ज्योत्स्नादयाशलाका स्त्रियां नित्यम् ॥ २० ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
एते शब्दाः स्त्रियां भवन्ति । इयं त्रुटिः स्वल्पः । इयं सीमा ग्राममर्यादा । इयं सन्ध्या दिनावसानम् । इयं रात्रिः शर्वरी । इयं धूलिः पांसुः । इयं वेणी केशरचना । इयं खारी परिमाणविशेषः । निशीथशब्दः पुंसि भवति । अयं निशीथोऽर्धरात्रः । ज्योत्स्नादयाशलाकाः स्त्रियां भवन्ति । इयं ज्योत्स्ना चन्द्रप्रभा । इयं दया करुणा । इयं शलाका लोहधमनी । नित्यग्रहणं विभाषानिवृत्त्यर्थम् ।पुंयोगे कर्णहनू नपुंसके श्मश्रुजानुगुदशब्दाः ।एकाभिधानता स्यादस्राश्रुणोर्नित्यम् ॥ २१ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
बिम्बे तस्य सुधासारः कलापूर्णं च मण्डलम् ।चन्द्रिका च सुधा छाया सुखा ज्योत्स्ना तु कौमुदी ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ज्योत्स्ना स्वल्पफला ग्राम्या मृदङ्गः कृतवेधनः ।अथ श्रृङ्ग्यां दीर्घफला मागधी मनलोत्तमा ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अभिज्ञानकलङ्काङ्काः लक्षणं लक्ष्म लाञ्छनम् ।चन्द्रिका कौमुदी चन्द्रगोलिका ज्योत्स्नया सह ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शस्त्री वीणावटुर्वीचिचीरीहिङ्गुतिथीनसः ।ज्योत्स्नापत्री सुरा कङ्गुवीणाकलशिनिम्नगाः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अर्कसूतेऽरुणोऽनूरुस्तार्क्ष्यभ्राताऽरुणद्युतिः ।कौमुदी चन्द्रिका ज्योत्स्ना कलङ्को लक्ष्मलाञ्छनम् ॥ ३१८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चन्द्रिका गोमती ज्योत्स्ना बण्णला पथिकानलः ।नक्षत्रं रात्रिजं धिष्ण्यं तारकं रकमित्यपि ।आकाशकुसुमं बिन्दुर्भानुभीरुर्निगद्यते ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
रोहिणीरमणः सिन्धुसुतः कुमुदबान्धवः ।चन्द्रोद्योतः स्मृता ज्योत्स्ना चन्द्रिका कौमुदीन्दुरुक् ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्ना चन्द्रिमा चन्द्रगोलिका ।चन्द्रातपश्च बिम्बं तु मण्डलं तदनन्तरम् ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्यात् पीयूषमहाः शीतमरीचिरपि शीतलः ।कौमुदी चन्द्रिका ज्योत्स्ना चन्द्रज्योत्स्ना निगद्यते ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अथ सा तामसी या स्यात्तमोयुक्ता विभावरी ।ज्योत्स्नी ज्योत्स्ना ज्योत्स्निका सा भवेत् ज्योत्स्नान्विता निशा ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विषाणी वीरणीपूगी चज्जूरी च नदादिषु ।पुटिकेन्मालिकाद्यास्तु स्त्रियामादादिषु स्मृता ।लक्ष्मीर्वाणी भवानी रजनिजविरतिकान्तिसीता जुगुप्सा ।चिन्ताऽसूयाविभूतिद्युतितरणिमतिक्षेपणीविष्टि पीडा ।तन्त्रीस्तन्द्री विपञ्चिद्रुणिविपणिकृपावेदनामुक्तिविद्या ।ज्योत्स्ना वेश्या कलावाक्सरणिविषहरीहूतिकाकूप्रपाश्च ।…वदितिकथादेवताद्योदिवौ च ।ढक्काव्रीडावहित्थासुरभिकुमुदिनीपद्मिनीपूर्णिमाश्च ।ताराश्रेणी च वीथीद्युतिरवनि नदीपुष्करिण्यम्बिकोम्रा ।निद्राहेला च लीलायुवतिरनुमतिर्दिक्कुहुः पक्षतिश्च ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
विषाणीस्त्रीवीरणीस्त्रीपूगीस्त्रीखर्जूरीस्त्रीपुटिकास्त्रीमालिकास्त्रीलक्ष्मीस्त्रीवाणीस्त्रीभवानीस्त्रीरजनिस्त्रीविरतिस्त्रीकान्तिस्त्रीसीतास्त्रीजुगुप्सास्त्रीचिन्तास्त्रीअसूयास्त्रीविभूतिस्त्रीद्युतिस्त्रीतरणिस्त्रीमतिस्त्रीक्षेपणीस्त्रीविष्टिस्त्रीपीडास्त्रीतन्त्रीस्त्रीतन्द्रीस्त्रीविपञ्चिस्त्रीद्रुणिस्त्रीविपणिस्त्रीकृपास्त्रीवेदनास्त्रीमुक्तिस्त्रीविद्यास्त्रीज्योत्स्नास्त्रीवेश्यास्त्रीकलास्त्रीवाच्स्त्रीसरणिस्त्रीविषहरीस्त्रीहूतिस्त्रीकाकूस्त्रीप्रपास्त्रीकथास्त्रीदेवतास्त्रीद्योस्त्रीदिव्स्त्रीढक्कास्त्रीव्रीडास्त्रीअवहित्थास्त्रीसुरभिस्त्रीकुमुदिनीस्त्रीपद्मिनीस्त्रीपूर्णिमास्त्रीतारास्त्रीश्रेणीस्त्रीवीथीस्त्रीअवनिस्त्रीनदीस्त्रीपुष्करिणीस्त्रीअम्बिकास्त्रीनिद्रास्त्रीहेलास्त्रीलीलास्त्रीयुवतिस्त्रीअनुमतिस्त्रीदिश्स्त्रीकुहूस्त्रीपक्षतिस्त्री
genderस्त्रीfem.
ज्योत्स्नायुक्तक्षपायां तु, ज्योत्स्नी ज्योत्स्नापि, दर्शनिट् ।तमिस्रा दन्तसंयोगा द्युः पक्षी निड्द्वयावृतः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अर्धं समेंऽशकेऽभिख्या सुषमा परमा छविः ।कौमुदी चन्द्रिका ज्योत्स्ना चन्द्रांशः षोडशः कला ॥ १७९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चन्द्रपादास्तु संवाला ज्योत्स्ना तु शशिनः प्रभा ।चन्द्रिका चन्द्रिमा चान्द्री कौमुदी चन्द्रगोलिका ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ज्योत्स्ना तु चन्द्रिकायां तद्वत्ताराप्रकाशिन्याम् ॥ ९९ ॥
स्रुग्विशेषे पुरोडाशेऽप्यथ ज्योत्स्ना शशिद्युतौ ।ज्योतिष्मद्रजनौ चाथ झिल्ली चीर्याख्यकीटके ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
जिनो बुद्धे जित्वरे च तथार्हति पुमानयम् ।ज्योत्स्ना ज्योत्स्नायुतनिशि ज्ञेया चन्द्रातपेऽपि च ॥
अनुष्टुप्
ज्योत्स्ना as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु अश्मन्तकज्योत्स्ना नरि त्वापणिके कचे स्या- न्निर्ग्रन्थकस्तु क्षपणे दरिद्रे । पुनर्नवायां तु कटिल्लकः स्या- त्स्यात्कारवेल्ले च कुठेरके च ॥ ३७ ॥ Koṣakalpataru 6.1.37
- कोषकल्पतरु हरिचन्दनहरिचन्दनमप्यस्त्री गोशीर्षे देववृक्षे च । ज्योत्स्नायां काश्मीरेऽतिसर्जनं स्याद्वधे दाने ॥ ५५ ॥ Koṣakalpataru 6.21.55
- कोषकल्पतरु कैरवीस्यात्कैरवो हंससपत्नधूर्ते- ऽथो कैरवं स्यात्कुमुदे स्त्रियां तु । ज्योत्स्नाभिधानेऽप्यथ भैरवः स्या- च्छंभौ त्रये भीषणभन्न( ? )योश्च ॥ २० ॥ Koṣakalpataru 6.29.20
- नानार्थार्णवसंक्षेप चन्द्रिकाचन्द्रिका तु स्त्रियां ज्योत्स्नासंज्ञे चन्द्रातपे तथा । चन्द्रभागाख्यनद्यां च चन्दिरं तु जले नपि ॥ ७११ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.711
- शब्दरत्नावली हरिचन्दनज्योत्स्नायां स्यान्मलयजे कान्ताङ्गे हरिचन्दनम् । महेन्द्रे गरुडे सूर्ये स्यात्पुमान् हरिवाहनः ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.139
- शब्दरत्नावली चार्वीचार्वी धनदभार्यायां स्त्री ज्योत्स्नाबुद्धिदीप्तिषु । जवो वेगे वेगवति स्यादोड्रकुसुमे जवा ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.6
- तन्त्राभिधान एए-कारो वाग्भ(स्त)वः शक्तिर्झिण्टीशोष्ठौ भगो मरुत् । सूक्ष्मभूतोर्ध्वकेश्यौ च ज्योत्स्ना श्रद्धा प्रमर्दनः ॥ ३५ ॥ Tantrābhidhāna 2.12.35