अपवर्ग
apavargaपुं · masc.In 14 kośas: 11 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
महानन्दोऽमृतं सिद्धिः कैवल्यमपुनर्भवः ।शिवं निःश्रेयसं श्रेयो निर्वाणं ब्रह्म निर्वृतिः ॥ ७४ ॥महोदयः सर्वदुःखक्षयो निर्याणमक्षरम् ।मुक्तिर्मोक्षोऽपवर्गोऽथ मुमुक्षुः श्रमणो यतिः ॥ ७५ ॥वाचंयमो व्रती साधुरनगार ऋषिर्मुनिः ।निर्ग्रन्थो भिक्षुरस्य स्वं तपोयोगशमादयः ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुक्तिः कैवल्यनिर्वाणश्रेयोनिःश्रेयसामृतम् ॥ ६ ॥मोक्षोऽपवर्गोऽथाज्ञानमविद्याहंमतिः स्त्रियाम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कैवल्यं निर्वाणं निःश्रेयसममृतमक्षरं ब्रह्म ।अपुनर्भवोऽपवर्गो मुक्तिर्मोक्षो महानन्दः ॥ १२४ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
प्रयोज्यमेवं ब्रह्मत्वं ब्रह्मसायुज्यमित्यपि ।ब्रह्मभूयं स्त्रियां मुक्तिः पुंसि मोक्षापवर्गकौ ॥ १८० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महानन्दोऽपवर्गः स्त्री निवृत्तिर्मुक्तिरित्यपि ।सिद्धिः क्लीबे ब्रह्म शिवं श्रेयो निःश्रेयसामृते ॥ १५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मोक्षः स्यादपुनर्भवोऽपि च महानन्दोऽपवर्गस्तथादुःखौघप्रलयो महोदयद्रहः स्त्री निर्वृतिः सिद्धिवत् ।मुक्तिर्ब्रह्म नपुंसकेऽमृतशिवश्रेयांसि निःश्रेयसम्निर्वाणं सुखमक्षरं च कथितं कैवल्यमुच्चैःपदम् ॥ ३३ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्: pāda 2, syllable 10 य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
महोदयापवर्गौ च निर्वाणं सर्वदुःखहृत् ।निःश्रेयसं च निर्याणं मोक्षनामान्यमूनि हि ॥ २६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मोक्षोऽपवर्गो निर्वाणं मुक्तिर्निःश्रेयसं शिवः ।महोदयोऽमृतं सिद्धिः कैवल्यमपुनर्भवः ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निर्वाणं निर्वृतिः शान्तिः सर्वदुःखक्षयः शिवः ।निर्याणमपवर्गश्चाऽक्षरं चेति शिवाभिधाः ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
या बुद्धिः शिल्पशास्त्रादौ विज्ञानं तत् प्रकीतितम् ।मुक्तिर्निःश्रेयसं श्रेयः कैवल्यममृतं परम् ।मोक्षोऽपवर्गो निर्वाणं मुक्तिपर्याय ईरितः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुक्तिनिर्वाणकैवल्यब्रह्मनिःश्रेयसामृतम् ।मोक्षोऽपवर्गः सत्त्वोऽस्त्री प्रधानं प्रकृतिः स्त्रियाम् ॥ २७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपवर्गः फलप्राप्तौ क्रियान्ते त्यागमोक्षयोः ।उपसर्गो भवेद्व्याधिरुपसर्ग उपप्लवः ॥
अनुष्टुप्
त्यागे मोक्षे कर्मसमाप्तावपवर्गःसाफल्येऽथ प्रादिषु रोगेऽप्युपसर्गः ।संघे संयोगे च समायोग इहार्थेशापाक्रोशस्याभिभवेष्व[प्य]भिषङ्गः ॥ २९ ॥
मत्तमयूरम्
अथो चतुःस्वराः शब्दाः कीर्त्यन्तेऽत्र नृलिङ्गकाः ।अपवर्गः क्रियासाध्यफलाप्तौ त्यागमोक्षयोः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
आदित्यस्त्रिदशे सूर्येऽथानको जलदस्वने ।मर्दले पटहे भेर्यामपवर्गः शिवे स्मृतः ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsशिव
साफल्यत्यागयोश्चाप्यवष्टम्भो हा[14]टके मतः ।संरम्भारम्भयोः स्तम्भेऽभिजातो शकुलीनयोः ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
अपवगस्तागमोक्षकार्यसमाप्तितत्फले ।अभिषङ्गः समाक्रेशे शपथे च पराभवे ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
doubtful
त्यागमोक्षक्रियासाध्यफलप्राप्तिषु दिव्यपि ।स्याच्चतुर्ष्वपवर्गोऽथ प्रभावे भावसूचके ॥ २१९४ ॥
अनुष्टुप्
अधिवासो निवासे स्यात् गन्धधूपादिसंस्कृतौ ।अपवर्गः क्रियासाद्ध्ययफलाप्तौ त्यागमोक्षयोः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 यफ (syllable split)
अपवर्ग as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश निर्वाण[निर्वाणमस्तंगमनं निर्वाणं गजमज्जनम् ? ।] निर्वाणमपवर्गोऽपि निर्वाणं निर्वृतिं विदुः ॥ Dharaṇikośa 14.3.11
- नानार्थार्णवसंक्षेप मुक्तिमुक्तिः स्वर्गेऽपवर्गे च मूर्तिः काठिन्यकाययोः । काकप्रतिमयोश्चाथ सङ्कल्पे वाचि मेनिवाक् ॥ ८० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.80
- नानार्थार्णवसंक्षेप मोक्षअपवर्गे च मृत्यौ च मुष्कराख्यद्रुमान्तरे । मोहः पुनः स्यादज्ञाने मूर्छायां क्रोध एव च ॥ ९६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.96
- शब्दरत्नावली महोदयआश्रये सदसि स्थाने प्रसिद्धे च प्रतिश्रयः । हुताशने विष्णुशङ्खे पाञ्चजन्यः समीरितः ॥ पुंसा कृते तद्विकारे पौरुषेयो भवेत्त्रिषु । पुंसि बृन्दे वधे चापि पुरुषस्य पदान्तरे ॥ प्रावृज्जे त्रिषु नीपे ना प्रावृषेण्यो निगद्यते । लाभे सुरालये हर्षे भवेत्पुंसि फलोदयः ॥ परमात्मनि तीर्थे च विहारे च महालयः । अपवर्गे चाधिपत्ये कान्यकुब्जे महोदयः ॥ शुद्धौ तु कायशोधे स्यान्मार्जनीयो भवेत्पुमान् । बलरामे बुधे पुंसि रौहिणेयो भवेदिवृ ॥ कर्कटे मूषिके सर्गे पुंलिङ्गे स्याद्विलेशयः । युद्धेऽप्यायदुत्तरे स्यात्सम्परायः पुमानयम् ॥ पशुपक्षियुधि द्यूते चाह्वाने च समाह्वयः ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.57