भिक्षु
bhikṣuपुं · masc.In 15 kośas: 29 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
महानन्दोऽमृतं सिद्धिः कैवल्यमपुनर्भवः ।शिवं निःश्रेयसं श्रेयो निर्वाणं ब्रह्म निर्वृतिः ॥ ७४ ॥महोदयः सर्वदुःखक्षयो निर्याणमक्षरम् ।मुक्तिर्मोक्षोऽपवर्गोऽथ मुमुक्षुः श्रमणो यतिः ॥ ७५ ॥वाचंयमो व्रती साधुरनगार ऋषिर्मुनिः ।निर्ग्रन्थो भिक्षुरस्य स्वं तपोयोगशमादयः ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुरिति क्रमात् ॥ ८०७ ॥चत्वार आश्रमास्तत्र वर्णी स्याद्ब्रह्मचारिणि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ह (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वैखानसो वानप्रस्थो भिक्षुः सांन्यासिको यतिः ।कर्मन्दी रक्तवसनः परिव्राजकतापसौ ॥ ८०९ ॥पाराशरी पारिकाङ्क्षी मस्करी पारिरक्षकः ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुश्चतुष्टये ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भिक्षुः परिव्राट्कर्मन्दी पाराशर्यपि मस्करी ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाराशरी व्रती भिक्षुर्मस्करी पारिरक्षिकः ।परिव्राजकस्तपस्वी कर्मन्दी तापसः स्मृतः ॥ ४०९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ज (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चेलुकश्चीवरी भिक्षुर्महोपासकमेलिकौ ।वन्यश्चैत्यः श्रामणेरः स च प्रव्रजितः पुनः ॥ १४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
एवं योगो यमाद्यङ्गैरष्टभिः सम्मतोऽष्टधा ।एषामभ्यासतो योगी भिक्षुः सांन्यासिको यतिः ॥ १७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऋक्षः प्रियोऽथ श्रमणा भिक्षुः श्रवणशीर्षकः ।शुण्डिनी श्रावणी चाथ महामुण्डी तु लोचनी ॥ ५३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मायासुतो देवदत्तो गोतमान्वयसंभवः ।सर्वार्थसिद्धो वन्द्यस्तु श्रमणो भिक्षुरुच्यते ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विप्र-क्षत्रिय - विट् - शूद्रास्ते त्वशूद्रा द्विजा मताः ।ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुश्चतुष्टये ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करमध्ये तु सौम्यं स्याद्वानप्रस्थस्त्वरण्यगः ।वैखानसोऽप्य[103b]थो भिक्षुर्भवेत्सांन्यासिको यतिः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मेषाक्षो मेषकुसुमः पद्माटैडगजावपि ।मुण्ड्यां मुण्डनिका भिक्षुः श्रावणी जीवबोधनी ॥ २१५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऋषिर्मुनिर्यतिर्भिक्षुस्तापसः संशितो व्रती ।तपस्वी संयमी योगी वर्णी साधुश्च पातु वः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वानप्रस्थे तु वैखानसो यतिर्भिक्षुनामकः ।सांन्यासिको रक्तवस्त्रः कर्मन्दी तापसोऽपि सः ॥ ४०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यतिर्यती मुनेः साधुस्तपस्वी संयतो व्रती ।भिक्षुर्मुमुक्षुर्निर्ग्रन्थः ऋषिर्योगी च संयमी ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वर्णचतुष्टयम् ।ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुरिहाश्रमाः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रह्मचारी तु वर्णी स्याद्गृहस्थः स्नातको गृही ।वैखानसो वानप्रस्थो भिक्षुः सांन्यासिको यतिः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चातुर्वर्ण्यं विप्रक्षत्रवैश्यशूद्रा नृणां भिदः ।ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुरिति क्रमात् ॥ १३४४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 वि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
यतिः सांन्यासिको भिक्षुः तपस्वी पारिरक्षकः ।पारिकांक्षी च कर्मन्दी पाराशरी च मस्करी ॥ १३४७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कुलकः कुलिकश्चेति कुलश्रेष्ठे निगद्यते ।ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुरमी पुनः ।चत्वार आश्रमोऽस्त्री तु तस्मिन्नाश्रमिकः स्मृतः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथाभिवादनं पदग्रहणं चरणानतौ ।स्यात् परिव्राजको भिक्षुः परिव्राट् च पराशरी ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चतुर्थकालभुग्भिक्षुर्वृष्णिरष्टमकालभुक् ।वर्षवातातपक्लेशसहनोऽभ्रावकाशिकः ॥ १२०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ते पञ्चधा वणिग्भिक्षुच्छात्रलिङ्गिकृषीवलाः ।आगोऽपराध उद्दानं बन्धनं दण्डनं दमः ॥ १२८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात् पारिरक्षिको भिक्षुरभ्युत्थानं तु गौरवम् ।पञ्चार्थिकः पाशुपतो वैष्णवः पाञ्चरात्रिकः ॥ १८३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वज्रकीटोऽथ मैत्रेयो युवराज्ञोऽजितश्च सः ।चीवरी श्रमणो भिक्षुर्बल्यश्चैत्रोऽथ चेलुकः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परे त्रिषु तपस्वी स्यात्तापसः पारिकांक्षिकः ।चतुर्थकालिको भिक्षुर्व्युष्टिरष्टमकालभुक् ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यतिः पाराशरी भिक्षुः परिव्राट् पाररक्षिकः ।अनाशकी प्रव्रजितः कर्मन्दी मस्करी यनी ॥ १६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यथार्हवर्णो मंत्रज्ञो भीमरो गूढपूरुषः ।चारोऽप्यथ वणिग्भिक्षुश्छात्रो लिंगी कृषीवलः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चतुर्थकालाशिनि च भिदुस्तु नरि मन्मथे ।वज्रे च घुणसंज्ञे तु क्रिमौ द्वे ना तु भीमवाक् ॥ ९०८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsचतुर्थकालाशिन्
doubtful
भिक्षु as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु वृहतिकाजीवन्तिका गुडूची- वन्दाजीवाख्यशाकेषु । स्याद्वृह[260a]तिका च भिक्षौ वसन[वि]भेदे बुधैः कथिता ॥ ६१ ॥ Koṣakalpataru 6.1.61
- कोषकल्पतरु ध्वाङ्क्षन्यक्षं तु का[र्त्स्न्ये]त्रितये निकृष्टो ना पर्शुरामेऽथ शुचौ परस्मिन् । तीक्ष्णे मनोज्ञे च पुमांस्तु गीते चोक्षोऽथ काके च बके च भिक्षौ ॥ ५१ ॥ Koṣakalpataru 6.30.51
- नानार्थार्णवसंक्षेप हंसभिक्षौ श्वेतवृषे पुंसि द्वयोश्च -- तुरङ्गमे । विहङ्गमविशेगे च श्वेतपक्षादि--के ॥ १५७१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1571
- परमानन्दीयनाममाला यतियन्ता हस्तिपके सूते यतिर्भिक्षुविरामयोः । Paramānandīyanāmamālā 5.21.3
- शब्दरत्नाकर हंसनिःसपत्ननृपे भिक्षौ हीरः पन्नगसिंहयोः । विष्णुसिंहार्कचन्द्रेन्द्रयमानिलशुकादिषु ॥ २०२८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2028
- वैजयन्ती हंसहंसोऽश्वेऽर्के हरे विष्णौ खगे निर्लोभभूभुजि । जीवे श्वेतवृषे भिक्षौ पार्ष्णिकाप्रसभौ हठौ ॥ ६८ ॥ Vaijayantī 6.1.68