कुटुम्ब
kuṭumbaक्ली · neut.In 9 kośas: 6 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
कुटवं स्वाप्तं च मुखं विभवश्चैव वैभवम् ।सहजं सहस्तृतीयं च पराक्रमं सहोदरम् ॥ ४१ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.doubtful
रूपस्य निकुरम्बस्य तद्वच्छुल्वकुटुम्बयोः ।स्यात्तलभप्रसभयोस्तथैव युग्मतोक्मयोः ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
वल्कलादीनि नपुंसके जानीयात् । इदं वल्कलं वृक्षत्वक् । कुण्डलं कर्णभूषणम् । हिमं तुहिनम् । चिह्नमङ्कः । खलीनं कण्डिका । ककुदं कर्णभूषणम् । गुह्यं गोप्यस्थानम् । शुल्कं शून्यस्थानम् । शकलं खण्डः । तीरं नदीकूलम् । उलूखलं धान्यादिक्षोदनम् । कवचं सन्नाहः ।मण्डलकेसरभाण्डोत्तरीयसोपानकल्मषानि ।प्रादेरन्तं नपुंसके सह कुटुम्बपुलिनाभ्याम् ॥ ७८ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
निशान्तं कुसिदं निम्नमन्तरीपं त्रिविष्टपम् ।परीपपुष्पशुल्बानि कुटुम्बनिकुरम्बके ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्लीबे कलत्रविषबीजकुटुम्बरत्नतल्पोक्थकुङ्कुमप्रवीणतृणाक्षराणि ।शृङ्गादपीठगृहभेषजपृष्ठकिण्वदैवाण्डभाण्डचिवुकोडुपसाहसानि ॥ ६ ॥
वसन्ततिलकाmetre not read in every line
genderक्लीneut.
स्वजनो बांधवो बन्धुः कुटुंबन्तु सुतादिकम् ।परिवारः परिजनः परिस्पन्दः परिग्रहः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
कुटुम्बोऽस्त्री जनज्ञातिबान्धवेषु च सन्ततौ ।कैरवं कुमुदे धूर्ते चन्द्रिकायान्तु कैरवी ॥गाण्डीवगाण्डिवौ चापे पार्थचापेऽपि न स्त्रियौ ।गालवो मुनिभेदे स्यात्तथा लोध्रमहीरुहे ॥ताण्डवोऽस्त्री तृणभिदि ख्याते नृत्ये समुद्धते ।त्रिदिवा तु नदीभेदे स्वर्लोके तु भवेत्पुमान् ॥
अनुष्टुप्
कुटुम्ब as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश तन्त्रतन्त्रं कारणशास्त्रयोश्च शपथे भैषज्यसिद्धान्तयो- र्मुख्यार्थेऽपि परिच्छदेऽपि च तथा तन्त्रं कुटुम्बात्मनि । तन्त्रं शाकटसूत्रछन्दमुभयार्थप्रयोजकस्तु सः तन्त्रीः स्यात्तु विपञ्चिकादिकगुणे स्याद्देह[85]नाडीषु च ॥ Dharaṇikośa 26.3.3
- नानार्थार्णवसंक्षेप इप्वाइप्वा स्त्री पुत्रसन्तत्यां कुटुम्बे चेति केचन । कलत्रे त्वपरे ना तु स्यादाचार्याभिलाषयोः ॥ ८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.85
- नानार्थार्णवसंक्षेप वहतिवात्स्यायनमुनौ चाथ व्यवायो मैथुनेऽपि च । व्यवधानेऽथ वहतिः कुटुम्बेऽमात्यपुत्रयोः ॥ १८६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.186
- नानार्थार्णवसंक्षेप सुविदत्रईशानदिग्गजेऽत्रापि पूर्ववत् साद्यथो नपि । सुविदत्रं कुटुम्बे च धनलाङ्गलयोरपि ॥ ६८० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.680