कलत्र
kalatraक्ली · neut.In 18 kośas: 27 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
सुवासिनी वधूटी स्याच्चिरिण्ट्यथ सधर्मिणी ।पत्नी सहचरी पाणिगृहीती गृहिणी गृहाः ॥ ५१२ ॥दारा क्षेत्रं वधूर्भार्या जनी जाया परिग्रहः ।द्वितीयोढा कलत्रं च पुरंध्री तु कुटुम्बिनी ॥ ५१३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मध्योऽवलग्नं विलग्नं मध्यमोऽथ कटः कटिः ।श्रोणिः कलत्रं कटीरं काञ्चीपदं ककुद्मती ॥ ६०७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 प (wrong syllable)
genderक्लीneut.
दाराः क्षेत्रं कलत्रं च भार्या सहचरी वधूः ।सधर्मचारिणी पत्नी जाया च गृहिणी गृहाः ॥ ४९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
काञ्चीपदं कलत्रं जघनं श्रोणी ककुद्मती ज्ञेया ।आरोहश्च नितम्बः कटी कटीरं त्रिकस्थानम् ॥ ५१२ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
कलत्रं सप्तमं चाथ द्यूनं च स्मरमन्मथम् ।जामित्रं मदनाह्वानं कामं ततोऽष्टमं मृतिम् ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कलत्रं च कटीरोऽस्त्री फलको ना कटिः स्त्रियाम् ।ककुद्मतो द्वयोः श्रोणिः स्त्रियौ श्रोणिकटी कटः ॥ २०२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अधस्तादव्ययं चापि क्लीबे रतगृहार्थकम् ।कलत्रं स्मरपर्यायगृहं गुह्यं वराङ्गकम् ॥ २०५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कलत्रं दं सहचरी पुरन्ध्री तु कुटुम्बिनी ।पुरन्ध्रिरपि साध्वी तु सुचरित्रा पतिव्रता ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रताकुके कूपकौ च द्वयोः श्रोणिः कटिः स्त्रियाम् ।ककुद्मती त्रिकस्थानं कलत्रं रसनापदम् ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चित्यं चैत्यं माल्यं गद्यं पद्यं कवेः काव्ये ।क्षेत्रं सत्रं शिबिरं स्फारमगारं कलत्रमभ्रं च ॥ ६ ॥
उद्गीतिः
genderक्लीneut.
भार्या जाया जनिः कुल्या कलत्रं गेहिनी गृहम् ।महिला मानिनी पत्नी तथा दाराः पुरन्ध्रयः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्वितीयोढा कलत्रं स्यात्कुटुम्बिन्यां पुरन्ध्र्यपि ।भ्रातृजाया प्रजावत्यां पुत्रभार्या जनी स्नुषा ॥ १८० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कटिः श्रोणिः कलत्रं च कटीरं कट इत्यपि ।काञ्चीपदककुद्मत्यावारोहस्तु नितम्बकः ॥ २६७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शयनीयं त्रिसन्ध्यं च सायखेयेन्द्रियाण्यपि ।भयं किशलयं सत्रकलत्रद्वापराणि च ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऊढा पाणिगृहीता च कलत्रं गृहिणी वधूः ।दयिता च प्रियतमा द्वितीया च सधर्मिणी ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सधर्मचारिणी भार्या द्वितीया सहधर्मिणी ।ऊढा क्षेत्रं कलत्रं च करात्ती गृहिणी जनी ॥ ८०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कटिः कटः कटीरञ्च कलत्रञ्च ककुद्मती ।श्रोणिः काञ्चीपदं चेति नामानि प्रथितानि वै ॥ ९७९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गृहिणीदं कलत्रञ्च तत् कलत्रकमित्यपि ।कुटुम्बिनी पुरन्ध्रिः स्यात् पुरन्ध्री च पुरन्ध्रिका ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्त्रियां कटिः कटी श्रोणिः श्रोणी चापि कुकुद्मती ।कलत्रं फलकं स्यात्तु कटीरश्च कटीप्रोथः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 प्रो (wrong syllable)
genderक्लीneut.
संसारमार्गो गुह्यञ्च स्मरागारं स्मरध्वजम् ।रत्यङ्गं रतिकूहरञ्च कलत्रमध इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पत्न्यां सधर्मिणी सहधर्मिणीगृहिणीगृहाः ।कलत्रं कडत्रं दारः पुंसि वा भूम्नि दारया ॥ ११८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 स (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 ड (wrong syllable)
genderक्लीneut.
स्युः पुंसि भूम्नि दाराः स्याच्च पुरन्ध्री कुटुम्बिनी गृहिणी ।क्लीबे कलत्रमध्यूढाधिविन्नाथ स्वयंवरा ॥ १०३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
श्रोणिः कलत्रमारोहः कटिप्रोथौ स्त्रियां स्फिजौ ।पश्चाद्भागो नितम्बोऽस्त्री स्त्रीकट्या जघनं पुरः ॥ १०६५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भगं गुह्यं वराङ्गं च कलत्रं जन्मवर्त्म च ।स्मरागारं रतिगृहमधोधस्थादिमेऽव्यये ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्लीबे कलत्रविषबीजकुटुम्बरत्नतल्पोक्थकुङ्कुमप्रवीणतृणाक्षराणि ।शृङ्गादपीठगृहभेषजपृष्ठकिण्वदैवाण्डभाण्डचिवुकोडुपसाहसानि ॥ ६ ॥
वसन्ततिलकाmetre not read in every line
genderक्लीneut.
सधर्मचारिणी पाणिगृहीती पालुषी वधूः ।पत्नी क्षेत्रं कलत्रं च गृहाः पुंभूम्नि दारवत् ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कांचीपदं कलत्रं च कटिः श्रोणिः ककुद्मती ।पुरोभागोऽस्य जघनो नितंबोऽपरभागकः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अथ श्रोण्यां च भार्यायां कडत्रं स्यात् कलत्रवत् ।कलत्रं तु नृपादीनां दुर्गस्थाने च कीर्तितम् ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
meaningsदुर्गस्थान
कच्छुरा स्त्री शूकशिम्ब्यां शटीदुष्पर्शयोरपि ।कवरी स्त्री भवान्यां ना धक्षः पापौषधीषु च (?) ॥कर्मारः पुंसि वंशे स्याज्जातिभेदेऽपि कीर्त्तितः ।कर्करो दर्पणे स्त्री तु मृद्भाण्डे कठिने त्रिषु ॥कडारः पिङ्गले भृत्ये दानमानविधावपि ।कलत्रं नृपातदुर्गस्थानेऽपि श्रौणिभार्ययोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 नृ (wrong syllable)
कलत्र as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश तल्पतल्पोऽपि शयनीये स्यात्तल्पमट्टकलत्रयोः । सूपो व्यञ्जनभेदः स्यात्सूपोऽपि सूपकारकः ॥ Dharaṇikośa 20.2.2
- धरणिकोश क्षेत्ररौद्रो यमे आतपे च रौद्रं नाट्ये रसान्तरम् । क्षेत्रं वपुषि केदारे सिद्धस्थानकलत्रयोः ॥ Dharaṇikośa 26.2.16
- धरणिकोश परिग्रहपरिग्रहः परिजने शपथे च परिग्रहः । परिग्रहः कलत्रेऽपि मूलस्वीकारयोरपि ॥ Dharaṇikośa 32.3.5
- कोषकल्पतरु क्षेत्रकलत्रसिद्धस्थलयोरथ स्या- द्रेत्रं च रेतःपटवासयोश्च । पीयूषके सूतकवाचकं च मन्त्रस्तु वेदान्तरवाचकः स्यात् ॥ ३५ ॥ Koṣakalpataru 6.27.35
- नानार्थार्णवसंक्षेप इप्वाइप्वा स्त्री पुत्रसन्तत्यां कुटुम्बे चेति केचन । कलत्रे त्वपरे ना तु स्यादाचार्याभिलाषयोः ॥ ८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.85
- परमानन्दीयनाममाला तल्पनवनीते बले वह्नौ तीक्ष्णं तिग्मे विषे रणे । तूणी नील्यां निषङ्गे च तल्पं शय्याकलत्रयोः ॥ २२३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.223
- शब्दरत्नावली ददं कलत्रे खण्डने ना दा दानच्छेददातृषु । Śabdaratnāvalī 7.18.1
- शब्दरत्नावली तल्पछपः क्षुपे स्पर्शने च अपुरङ्गे च सीसके । अल्पमट्टे क्लीबलिङ्गं शयनीयकलत्रयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.21.7
- शब्दरत्नावली गृहगृहं नाम्नि कलत्रे च गेहे पुंभूम्नि च क्वचित् । गुहः पुंसि महासेने भृशवेगितरङ्गयोः (?) ॥ Śabdaratnāvalī 7.33.6
- तन्त्राभिधान ददं कलत्रे समाख्यातं दो दान-च्छेद-धातुषु । धं धने च धनेशे धो धा धातरि निदर्शितः ॥ २० ॥ Tantrābhidhāna 3.20