तृण
tṛṇaक्ली · neut.In 21 kośas: 27 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 35 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
शष्पं बालतृणं घासो यवसं तृणमर्जुनम् ॥ १६७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उलपस्तम्बगुल्माश्च वीरुधो विटपाः स्मृताः ।शष्पं बालतृणं प्रोक्तं सर्वं च तृणमर्जुनम् ॥ १९० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आस्फोत अपि आस्फोटो वनमाल्यपराजिते ।नीलिनी अपि नीली स्यात्त्रिणं तृण(णं) त्रणे अपि ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 तृ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अस्त्री शष्पं बालतृणां यवसं तृणमर्जुनम् ।तृणानां संहतिस्तृण्या नड्या तु नडसंहतिः ॥ ३६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कार्षापणपक्वणयोर्वारवाणापराह्णयोः ।वाणस्य कङ्कणद्रोणसुवर्णानां तृणस्य च ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ण (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
इक्षुपुष्पः स्वादुकन्दो दुषिका चेक्षुबालिका ।बल्वजो ना भूम्नि* स्यादुलपश्च प्रकीर्तितः ॥इक्षुः शालिः कुशः काशः शरः स्यात्तृणपञ्चकम् ।रौहिषं रोबलं(?) पूति भूतीकं कतृणं तृणम् ॥ १३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 ना (syllables merged)
genderक्लीneut.
तृणमस्त्री द्वयोगर्मुन्नीवारादि नडादि च ।विकारे गर्मुदादीनां गार्मुतं मौञ्जमन्यवत् ।तृणं तु न स्त्री पर्पं च यवसं चार्जुनं च तत् ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
स्थाणुर्द्रोणः श्रवण-श्चरण-रणौ तोरणो भाणः ।प्रवणव्रणापराह्णाःकिणं तृणं दूषणं वृषणम् ॥ ४५ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
पणादयः शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं पणो विंशतिगण्डकः । अयं गुणः सङ्ख्याख्यः शुक्लादिः[दि] पाटलादिश्च । अयं गणः सङ्घातः । अयं कणः परमाणुः । शोणो नदः । किणो निकषः । फणो भुजङ्गः । घुणः कीटविशेषः । शाणः पाषाणविकारः । बाणः शरः असुरः घृष्टिका च । अयं चूर्णः शकलः खण्ड इत्यर्थः । अयं पन्था मार्गः । अयं बाष्पोऽश्रु । अयमूष्मा घर्मः । अयमध्वा मार्गः । नित्यग्रहणं विभाषानिवृत्त्यर्थम् ।नपुंसके श्वभ्रतृणरणार्णानि ।वीणातूणाघोणाघृणास्तु नियतं स्त्रियां विद्यात् ॥ २७ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
एते नपुंसकलिङ्गे भवन्ति । इदं श्वभ्रं गर्त्तः । इदं तृणं गृहच्छादनद्रव्यविशेषः । रणं युद्धम् । ऋणमुद्धारः अधमर्णश्च । एतान् शब्दान् स्त्रियां नियतं निश्चितं विद्यात् । इयं वीणा वाद्यविशेषः । तूणा इषुधिः । इयं घोणा नासिका । इयं घृणा दयाबुद्धिः । तुशब्दः पादपूरणे ।यदनान्तमकर्त्तरि तन्नपुंसके विद्ध्यनिः स्त्रियामेव ।यौ?भावेऽणापौ तौ पुंस्युक्तौ मन्युमृत्यू च ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
तृणे स्यादर्जुनं घासे यवसं चारिरित्यपि ।दूर्वायां तु शतपर्वा भार्गवी विजया जया ॥ ३७८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 त (wrong syllable)
genderक्लीneut.
दूर्वा सहस्रवीर्या तु शतवीर्या तु सा सिता ।शष्पं बालतृणं शादः सर्वं तु तृणमर्जुनम् ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुण्ड्रकान्तारमुख्याः स्युस्तन्मूलं मोरटं स्मृतम् ।इषीकाकाश इत्येवमर्जुनं यवसं तृणम् ॥ ११३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पक्कणश्रवणद्रोणकङ्कणाः स्वर्णभूषणे ।दूषणश्चरणो भारणोऽपराह्णस्तृणतोरणौ ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तृणं नडादि नीवारादिकं शष्पं तु तन्नवम् ।कत्तृणं रौहिषं पौरं देवजग्धं सौगन्धिकम् ॥ २१५० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 सौ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
इक्षुवंशतृणेत्यादिः पर्वयोनिज उच्यते ।सल्लकी वटवृक्षादिः स्कन्धजेषु विभाज्यताम् ॥ २१६४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शालिषष्टिकमुद्गादिबीजैरुत्पद्यते सदा ।तृणभूच्छत्रनामादिः सम्मूर्छज उच्यताम् ॥ २१६५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मृणालं नलदं सेव्यं लाज-नामज्जकाभयम् ।तृणं नलादयो गर्मुच्छ्यामाककोद्रवादयः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)
genderक्लीneut.
तृणं त्रिणं खटं खेटं हरितार्जुनताण्डवम् ।तृण्यं तृणसमूहे स्यान्नाड्या तु नडसञ्चये ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कासस्तालव्यदन्त्यान्त ईषीका स्यादिषीकया ।यवासं यवसंघातेऽर्जुने तु द्वे तृण-त्रिणे ॥ २७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तस्मिन् काण्डेक्षुकाशेक्षू अपि चामरपुष्पकः ।शादस्तु घासो यवसं तृणं हरितमर्जुनम् ॥ ६६६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्लीबे कलत्रविषबीजकुटुम्बरत्नतल्पोक्थकुङ्कुमप्रवीणतृणाक्षराणि ।शृङ्गादपीठगृहभेषजपृष्ठकिण्वदैवाण्डभाण्डचिवुकोडुपसाहसानि ॥ ६ ॥
वसन्ततिलकाmetre not read in every line
genderक्लीneut.
देवमाल्यां वरारोहा गोधामाल्यां तु सेवनी ।सुरूपायां तृणं वेश्यं काकमाल्यां वनोद्भवा ॥ १८४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्ली पापदुःखयोर्ना तु पुरोडाशे तृणं पुनः ।क्लीबं स्यान्मल्लिकाभेदे सुरूपासंज्ञकेऽथ तत् ॥ ५६१ ॥
अनुष्टुप्
दूर्वायवेक्षुप्रभृतिक्षुद्रस्थावरजातिषु ।नृशण्डयोरथ पुमांस्तेरः कतकपादपे ॥ ५६२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsक्षुद्रस्थावरजाति
doubtful
तृण as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् कक्षकाकमत्स्यात्खगौ ध्वाङ्क्षौ कक्षौ च तृणवीरुधौ । Amarakośa 3.3.423
- धरणिकोश कटघटी वस्त्रस्यावसरे ? परीक्षा सुतुला घटः । कटः श्रोणौ कलिञ्जे च गजगण्डे शवे त्रिणे ॥ Dharaṇikośa 10.2.8
- धरणिकोश हरित्पित्सन्पिपतिषञ्चैव पतनेच्छौ विहंगमे । हरित्ककुभि वर्णे च तृणवाजिविशेषयोः ॥ Dharaṇikośa 15.2.21
- धरणिकोश अर्जुनअर्जुनास्तृणवृक्षाक्षिरोगभेदास्तथार्जुनाः । सितपार्थकार्तवीर्याः करतोयार्जुनी च गौः ॥ Dharaṇikośa 19.3.17
- कोषकल्पतरु हरित्पूज्येऽर्हंस्त्रिषु ना जिने दिशि हरित्स्त्री वर्णभेदे हये ना च स्त्री तु तृणे स्त्रियां तु हरितो दूर्वा सुवर्णेऽन्यवत् । रोहित् पुंसि रवौ मृगीव्रततिगः स्त्री विद्युदुक्ता स्त्रियां संध्यायां तडिति प्रभाविरहिते भेद्यस्य लिङ्गे मता ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.16.24
- कोषकल्पतरु अर्जुनस्त्रियामुषायां करतोयिकायां स्यात्कुट्टिनीनामसु गोविशेषे । तृणेऽन्तिमे नेत्रगदान्तरेऽथ स्याल्लाञ्छनं लक्षणनामवाचि ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.21.62
- कोषकल्पतरु काशकाशस्तृणे योषिति[ नाथ ]वा[81a]रा- णस्यां स्त्रियां स्याद्वरुणे तु केशः । ह्रीबेरबालासुरभित्सु कीशः शाखामृगे पुंसि दिगम्बरे च ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.30.7
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्तम्बतृणे च विटपे चाथ स्तम्भः स्यात् प्रतिबन्धने । स्थूणायां च जडीभावे स्पर्शस्तु प्रणिधौ युधि ॥ १२८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.128
- नानार्थार्णवसंक्षेप कक्षप्रभातेऽथ सुरायां स्त्री ना कक्षः कच्छवीरुधोः । तृणे स्पर्धापदे बाहुमूलेऽरण्ये च दुर्गमे ॥ १२८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.128
- नानार्थार्णवसंक्षेप जामितृणेऽङ्गुलौ च स्वसरि नीवृद्भेदे च कुत्रचित् । जामि तु क्ली जलेऽभ्यासात् समानगुणवस्तुनः ॥ ४७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.476
- नानार्थार्णवसंक्षेप श्येततदा श्येता तथा श्येनी मृगे द्वे त्वपि पक्षिणि । श्येनसंज्ञतृणप्राणिजात्योः स्यादेतयोर्यदा ॥ १४२१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1421
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्तरिकुष्ठी(?)मांसे द्वयोस्तु स्यात् तुन्नवाये त्रि कुष्ठिनि । स्तरिर्धूमे पुमान् स्त्री तु तृणे सर्जूः पुनः स्त्रियाम् ॥ १४७१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1471
- नानार्थार्णवसंक्षेप हरित्तद्वति स्त्री तु दिङ्नद्योरङ्गुलौ चाथ तत् तृणे । शण्डमेके नरे त्वन्ये हस्ती द्वे च मतङ्गजे ॥ १५८६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1586
- नानार्थार्णवसंक्षेप अर्जुनमातुरेकसुते शौक्ल्ये यमे दृष्टिरुजान्तरे । ककुभाख्यद्रुमे क्ली तु तृणे रूपे च हेम्नि च ॥ १३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.13
- नानार्थार्णवसंक्षेप इषिरतृणे तु क्ली त्रिषु पुनरिरिणं शून्य ऊषरे । क्लीबं तु केचिन्मन्यन्ते क्लीबं दुर्गे वनेऽपि च ॥ २२६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.226
- नानार्थार्णवसंक्षेप रोहितस्यादृजौ शक्रचापे च तृणे च क्ली तु रोदनम् । रुदितेऽश्रुणि च स्त्री तु दुःस्पर्शे रोदनी स्मृता ॥ १५३४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1534
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्पृहायामस्पृहायामं (?) पुनः क्लीबे स्यादहस्तु तृणेषु च । नर्मदायां पुनः सोमभवा स्त्री सादि पूर्ववत् ॥ ६८७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.687
- परमानन्दीयनाममाला अर्जुनपाण्डोः पुत्रे तृणे नेत्ररोगे हैहयसालयोः । आतङ्को मुरजध्वानशङ्कयो रोगतापयोः ॥ ३२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.32
- परमानन्दीयनाममाला काशकल्यं मद्ये प्रभातेऽपि सावधाने निरामये । केशोऽब्जे वरुणे वाले काशः स्यात्तृणरोगयोः ॥ ९२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.92
- परमानन्दीयनाममाला कक्षक्रौञ्चो द्वीपे खगे शैले कक्षः शुष्कवने स्मृतः । बाहुमूले तृणे पापे कटः स्यात्समये शवे ॥ १०२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.102
- परमानन्दीयनाममाला खटखटः कफे तुणे कृपे खर्ज्जू रोगेक्षुभिद्यपि । खण्डोऽर्धे मणिदोषेऽप्यैक्षवे खर्वस्तु वामने ॥ १४६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.8.146
- संसारावर्त रौहिषरौहिषो मृगभेदः स्याद्रौहिषं च तृणं मतम् ॥ २५ ॥ Saṃsārāvarta 25
- शिवकोष अर्जुनफल्गुने च तृणे क्लीबमञ्जनं तु रसाञ्जने । सौवीरेऽप्योदनो न स्त्री भक्ते वाट्यालके स्त्रियाम् ॥ २४७ ॥ Śivakoṣa 16.1.247
- शब्दरत्नावली कटइष्टिर्यज्ञेऽभिलाषे च संग्रहश्लोकयोः स्त्रियाम् । कटः कट्यां द्वयोर्ना तु सूक्ष्मकाष्ठे तृणे शवे ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.3
- शब्दरत्नावली हरित्सुनृतं मङ्गले क्लीबं सत्यप्रियवचस्यपि । हरिद्दिशि स्त्रियामस्त्री तृणे ना हयवर्णयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.150
- शब्दरत्नावली अर्जुनतृणे नेत्रगदे क्लीबं स्त्रियां स्यादर्जुनी गवि । ऊषायामपि कुहन्यां बाहुदा सरिति क्वचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.30
- शब्दरत्नावली शष्पलेपः स्याद्भोजने लिप्तौ वयाच्छिद्रे च मेदसि । वाष्पो ना स्रेऽप्युष्मयुते शष्पं ह्रासे तृणेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.21.12
- शब्दरत्नावली न्यक्षदोषा भुजे रजन्याञ्च दोषो दूषणपापयोः । ध्याङ्क्षो भिक्षुकमत्स्याशिपक्षिणोः काककर्कयोः ॥ ध्याङ्क्षी कक्कोलिकायान्तु पिशाचीराक्षसीभिदोः । न्यक्षं साकल्यतृणयोर्महिषे नाऽधमे त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.9
- शब्दरत्नाकर अर्जुनअर्जुनः फल्गुने वृक्षे मातुरेकसुते सिते । सहस्रबाहौ दृग्रोगे क्लीबे तृणसुवर्णयोः ॥ २०३१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2031
- शब्दरत्नाकर इषीकाइषीकास्त्रे तृणेऽपि स्यादिल्वलः पुंसि दानवे । तारकारिवल्वला स्त्रीत्व ईश्वरोऽधिपतौ हरे ॥ २०५३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2053
- शब्दार्णव नलतृणेऽम्बुजे नलं ना तु राज्ञि नाले तु न स्त्रियाम् ॥ २२६ ॥ Śabdārṇava 226
- वैजयन्ती कक्षविकल्पेऽपि च कक्षस्तु गुल्मे स्पर्धापदे तृणे । काम्यस्पृहास्मराः कामाः कलहेऽन्त्ययुगे कलिः ॥ १७ ॥ Vaijayantī 6.1.17
- वैजयन्ती हरित्हृत्प्रिये हृद्धिते हृज्जे ह्रीकौ नकुललज्जितौ । यमेऽल्पे वामने ह्रस्वो हरित् स्त्री दिशि षण् तृणे ॥ १०१ ॥ Vaijayantī 6.5.101
- वैजयन्ती अर्जुनअर्जुनः पाण्डवे पाण्डौ मातुरेकसुते द्रुमे । नेत्ररोगे चार्जुनं तु तृणे हेम्न्यर्जुनी गवि ॥ ५ ॥ Vaijayantī 7.5.5
- वैजयन्ती अंबरीषअंबरीषं रणे वर्षे तृणे नार्ककिशोरयोः । आत्मनीनः सुते स्याले प्राणधारिणि दूषके ॥ ३ ॥ Vaijayantī 8.5.3