निम्ब
nimbaपुं · masc.In 15 kośas: 12 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 32 as a meaning of another word.
निम्बोऽरिष्टः पिचुमन्दः समौ पिचुलझाबुकौ ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 चु (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 स्तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अरिष्टः सर्वतोभद्रहिङ्गुनिर्यासमालकाः ॥ ६२ ॥पिचुमन्दश्च निम्बेऽथ पिच्छिलागुरुशिंशपा ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वहेडुको हार्यफलः पुनः कर्षफलश्च सः ।निम्बः प्रभद्रः कीरेष्टोऽरिष्टोऽरिष्टफलोऽपि च ॥ १५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
माध्वीकनिम्बकल्कानां कवकालिकयोस्तथा ।स्यान्नाटकभाणकयोस्तोटकाह्निकयोरपि ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 क (wrong syllable)
genderक्लीneut.
[30a]निम्बो नियमनोऽरिष्टो यवनेष्टोऽपि कुष्ठहा ।सुभद्रः सर्वतोभद्रः पारिभद्रः प्रभद्रकः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुल्फ-गुच्छ-समय-प्लव-वर्ष-मन्थ-कर्दम-मृदङ्गमुखा[221b]नाम् ।वंश-वेश-मुकुर-क्षितिनिम्ब-दीप-बोल-चरणप्रमुखानाम् ॥ ६ ॥
स्वागताmetre not read in every line
genderपुंmasc.
निम्बो नेता तथारिष्टः सर्वतोभद्रतिक्तकौ ।प्रभद्रः पिचुमन्दोऽपि कथितः प्रियभद्रकः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पिचुमन्दुः पारिभद्रो निम्बोऽरिष्टोष्ट्रवल्लभौ ।कुरुवीरो नदीसर्ज्जः ककुभोऽर्ज्जुनवृक्षकः ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
सर्जे फेनिले त्वरिष्ठो रिष्ठोऽपि पिचुमन्दवत् ।पिचुमर्दोऽपि निम्बेऽथ कर्पासे पिचुतूलयुक् ॥ १५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 नि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कौशिको धूपनिर्यासः कुम्भोलूखलकं पुरः ।निम्बे स्युर्हिङ्गुनिर्याससर्वतोभद्रमालकाः ॥ ४७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निम्बोऽर्कपादपः पुण्यगन्धस्तु कुसुमाधिराट् ।चयको वरलब्धश्च वकुलः सिंहकेशरः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निम्ब as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश अरिष्टअरिष्टं सूतिकागारे लशुने च शुभेऽशुभे । तक्रेऽपि च तथारिष्टा निम्बफेनिलवायसाः ॥ Dharaṇikośa 10.3.7
- धरणिकोश छर्दनछर्दनोऽलम्बुषे निम्बे छर्दनं वमनं मतम् । वामनो माधवेऽङ्कोठे खर्वे दक्षिणदिग्गजे ॥ Dharaṇikośa 19.2.35
- धरणिकोश सर्वतोभद्रसर्वतोभद्र इत्येष गृहश्लोकविशेषयोः । निम्बेऽपि सर्वतोभद्रा गम्भारी च प्रकीर्तिता ॥ Dharaṇikośa 26.3.50
- धरणिकोश हिङ्गुनिर्यासहिङ्गुनिर्यासशब्दोऽयं निम्बे हिङ्गुरसेऽपि च । हिरण्यरेतसौ प्रोक्तौ दिवाकरहुताशनौ ॥ Dharaṇikośa 31.2.25
- कोषकल्पतरु शीर्णपर्णगणभेदे तु पलाशे चैरण्डे हस्तिकर्णः स्यात् । निम्बे तु शीर्णपर्णः खर्जूरीपादपे तद्वत् ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 6.15.63
- कोषकल्पतरु छर्दनस्यात्केतनोऽस्त्री कृतिचिह्नके तु निमन्त्रणार्थो वमने तु षण्ढे । स्याच्छर्दनोऽलम्बुषनिम्बयोर्ना- थ च्छेदनं कर्तनभेदयोः स्यात् ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 6.21.31
- कोषकल्पतरु सर्वतोभद्रतिलके पत्रकसंज्ञेऽथो निम्बे सर्वतोभद्रः । काव्यस्य चित्रभेदे स्त्री गम्भार्यां तथा नट्याम् ॥ ४४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.44
- नानार्थार्णवसंक्षेप अरिष्टरभसस्तु द्वयोराह केकिनि क्ली तु दृग्रुजि । अरिष्टस्तु पुमान्निम्बे फेनिलाख्ये महीरहे ॥ १५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.15
- नानार्थार्णवसंक्षेप कैडर्यकैडर्यस्तु पुमान्निम्बे कट्फलाख्ये च पादपे । मदनाख्यद्रुमेऽथैषां त्रयाणां प्रसवे नपि ॥ ५८७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.587
- नानार्थार्णवसंक्षेप छर्दनरभसेनोदिता ना तु च्छर्दनो मदनद्रुमे । निम्बाख्यपादपे चैनं रभसो वक्त्यलम्बुके ॥ ७६० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.760
- नानार्थार्णवसंक्षेप हिङ्गुनिर्यासभवेदाहवनीयाग्नौ देवाग्नाबग्निमात्रके । हिङ्गुनिर्यासशब्दोऽयं निम्बे हिङ्गुरसेऽपि च ॥ १८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.18
- नानार्थार्णवसंक्षेप सर्वतोभद्रनिम्बवृक्षे च विषमकाव्यालङ्कारभेदके । स्त्रियां तु सर्वतोभद्रा काश्मर्याभिख्यपादपे ॥ ९९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.99
- परमानन्दीयनाममाला अरिष्टअभीषुः किरणे दीप्तावरिष्टः काकनिम्बयोः । कङ्कते लशुने दैत्येऽथारिष्टं क्षेमतक्रयोः ॥ २५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.25
- परमानन्दीयनाममाला छर्दनगृहासक्तेऽण्डजे छेको दक्षे च हरिणान्तरे । छेदनं कर्तने भेदे छर्दनो निम्बलुम्बयोः ॥ १९२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.12.192
- शिवकोष अरिष्टअरिष्टो लसुने निम्बे रिष्टेऽरिष्टं तु गोरसे ॥ १२३ ॥ Śivakoṣa 8.2.123
- शिवकोष छर्दनचन्दनोऽस्त्री मलयजे सारिवायां तु चन्दना । छर्दनो मदनो निम्बे बिम्बालम्बुषयोरपि ॥ २५१ ॥ Śivakoṣa 16.1.251
- शिवकोष धमनतेजनो ना शरे वेणौ तेजोह्वामूर्वयोः स्त्रियाम् । दहनोऽरुष्करे चित्रे धमनो नडनिम्बयोः ॥ २५४ ॥ Śivakoṣa 16.1.254
- शिवकोष धूलीकदम्बधूलीकदम्बस्तिनिशे निम्बे वरुणनीपयोः । शृगालजम्बूर्गोडुम्बे स्त्रियां घोण्टाफलेऽपि च ॥ ३२२ ॥ Śivakoṣa 18.4.322
- शिवकोष रविप्रियामुनिप्रियो ब्रह्मवृक्षनृत्यकुण्डघनुःपटे । रविप्रियादित्यभक्तानिम्बयोः पुंसि मार्कवे ॥ ३६६ ॥ Śivakoṣa 21.3.366
- शिवकोष शुकप्रियराजादने च दाडिम्यां निम्बे ना तु कपीतने । हरिप्रियं कालसारे कदम्बे तु हरिप्रियः ॥ ३६८ ॥ Śivakoṣa 21.3.368
- शिवकोष सर्वतोभद्रस्याद्राजबदरं रक्तामलके लवणेऽपि च । सर्वतोभद्र उक्तो ना निम्बे मुद्यां तु योषिति ॥ ४३५ ॥ Śivakoṣa 22.5.435
- शब्दरत्नावली अरिष्टअरिष्टः फेनिले कङ्के काके लवणनिम्बयोः । अरिष्टमशुभे तक्रे सत्यसूतीगृहे शुभे ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.34
- शब्दरत्नावली कीकटकीकटो भूम्नि देशे ना निम्बेऽपि कृपणे त्रिषु । कुरुन्टी स्त्री दारुपुत्र्यां झिण्ट्यम्लानभिदोः पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.39
- शब्दरत्नावली छर्द्दनग्रावा स्यात्पुंसि पाषाणे दृढे पृथ्वीधरेऽपि च । गृञ्जनो ना रसोने स्त्री निषाक्तपशुमांसके ॥ गोस्तनो ना हारभेदे द्राक्षायां स्त्री च गोस्तनी । गोमी पुंसि जम्बुके स्याद्गोमत्युपासके त्रिषु ॥ चलनं भ्रमणे कम्पे क्लीबं कम्पयुते त्रिषु । चलनी वस्त्रविधिन्यां वारीभेदे च कुत्रचित् ॥ चक्री काककुलालाजग्रामजालिकसूचके । सर्पे तैलिकभेदे स्याद्वासुदेवे च पुंस्ययम् ॥ चर्मी भृङ्गरिटौ भूर्जे मोचाफलकहस्तयोः । चर्म क्लीबन्तु फलके कृत्तौ त्वचि तु कुत्रचित् ॥ चेतनो वाच्यवत् प्राणयुक्ते च संविदि स्त्रियाम् । छर्दनं वमने क्लीबं पुंसि निम्बेऽप्यलम्बुषे ॥ छदनं चलने पक्षे पिधानेऽपि नपुंसकम् । छेदनन्तु द्विधा कार्ये कर्त्रनेऽपि च न द्वयोः ॥ जवनस्तु रये वेगिहये वेगवति त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.55
- शब्दरत्नावली सर्वतोभद्रअथ स्यात्सर्वतोभद्रः काव्यचित्रे गृहान्तरे । निम्बे ना नटनार्यान्तु गम्भार्यामपि च स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.151
- शब्दरत्नावली हिङ्गुनिर्यासदिव्यचक्षुः सुनेत्रेऽन्धसुगन्धभेदयोरपि । स्यान्नभश्चमसश्चन्द्रे चित्रापूपेन्द्रजालयोः ॥ कथ्यते हिङ्गुनिर्यासो निम्बे हिङ्गुरसेऽपि च । हिरण्यरेता मिहिरे वीतिहोत्रे हरेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.57
- शब्दरत्नाकर अरिष्टअरिष्टं सूतिकागारे मद्ये ताम्रे शुभाशुभे । कालशेये मृत्युचिह्ने काकनिम्बासुरेषु ना ॥ २०३५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2035
- शब्दरत्नाकर हिङ्गुनिर्ञसनिम्बे च हिङ्गुनिर्यासो हिङ्गुवृक्षरसेऽपि च । हिरण्यबाहुः शोणाख्यनदे पशुपतावपि ॥ २२३९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2239
- त्रिकाण्डशेष अवटकाके निम्बे च लशुने गर्त्ते कूपे खलेऽवटः । अत्यर्थक्षौमयोरट्टः कृताविष्टं प्रिये त्रिषु ॥ ९१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.91
- त्रिकाण्डशेष छर्दननिम्बेऽपि छर्दनं वान्तौ जवनो देशवेगिनोः । बुद्धे जिनो जित्वरे च जीवनं वर्तनाम्भसोः ॥ २४० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.240
- वैजयन्ती अरिष्टअरिष्टो वायसे निंबे गोरसे निरुपद्रवे । क्ली तु वर्ण्ये मृत्युचिह्ने मद्ये ताम्रे शुभेऽशुभे ॥ ९ ॥ Vaijayantī 7.5.9
- वैजयन्ती हिङ्गुनिर्यासनिंबेऽपि हिंगुनिर्यासो हिंगुवृक्षरसेऽपि च । हिरण्यबाहुः शोणाख्ये नदे विषमलोचने ॥ ५६ ॥ Vaijayantī 8.1.56