लय
layaपुं · masc.In 15 kośas: 22 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
विलम्बितं द्रुतं मध्यं तत्त्वमोघो घनं क्रमात् ।तालः कालक्रियामानं लयः साम्यमथास्त्रियाम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तालः कालक्रियामानं लयः साम्यमुदाहृतम् ।अङ्गहारोऽङ्गविक्षेपः सूच्योऽर्थोऽभिनयः स्मृतः ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्वासहेतुः सुषुप्तिश्च सुखदा सुखसुप्तिका ।मूर्च्छा तु मूर्च्छनं मूढं वैचित्यं कश्मलं लयः ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दीर्घमूलं शान्तमूलमवदाहं जलाशयम् ।सुनालं स्याल्लघुलयं लयं लघु च तोयजम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लामज्जके तु नलदममृणालं लयं लघु ।इष्टकापथकं शीघ्रं दीर्घमूलं जलाशयम् ॥ ३८५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लयः साम्यं पुमस्तालः क्रियया कालसम्मितिः ।मुरजस्तु मृदङ्गोऽथ समावानकदुन्दुभी ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्राणत्यागे कालधर्मः पञ्चता प्रलयो लयः ।दिष्टान्तो निधनं मृत्युर्मरणं सदनं हरिः ॥ ४०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नर्तनं नाटकं नृत्यं लास्यं नाट्यं च ताण्डवम् ।अङ्गहारोऽङ्गविक्षेपो व्यञ्जकोऽभिनयो लयः ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्रुतं विलम्बितं मध्यमिति गीते त्रयो लयाः ।ग्रामा घोरमन्द्रतारास्तालाश्च चपुटादयः ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्यान्मूले कलिका वंशशलाका कूणिका तथा ।कालस्य क्रियया मानं तालः साम्यं लयः पुनः ॥ ४२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ मन्वन्तरं दैवयुगानामेकसप्ततिः ।प्रलयकल्पकल्पान्तसंवर्तलयसंक्षयाः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
विलम्बितं द्रुतं मध्यं लय इत्यभिधीयते ।विलम्बितं भवेत्तत्त्वं द्रुतं मोघमिति स्मृतम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मध्यं घनमिति प्रोक्तं सर्वसाम्यं लयः स्मृतः ।गीतवाद्य-पदन्यास-क्रियाणां समता मिथः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तथा क्रियाकालयोर्वा लय इत्यभिधीयते ।हस्ताङ्गुलिप्रसारणाकुञ्चनादि क्रिया हि या ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 7 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सत्रं सार्त्रं वस्त्यं पस्त्यं निवासा-ऽऽवास-वासकाः ।आवसथो वसितश्चोदवसितं न्याङ्युग्लयः ॥ ३५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
लयमृणाला-मृणाले अवदाहेष्टकापथम् ।इष्टकापथावदाहौ बालके वाल इष्यते ॥ १९७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 मृ (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 प (wrong syllable)
genderक्लीneut.
नैमित्तिकः प्राकृतिकस्तथैवात्यन्तिको लयः ।नित्यश्च सर्वभूतानां प्रलयोऽयं चतुर्विधः ॥ २६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लयो नाशः कालधर्मो दीर्घनिद्रा च पञ्चता ।मरणं निधनं मृत्युर्द्वयोर्जीवोऽसुधारणम् ॥ १०५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तालो विलम्बितं कालो द्रुतं मध्यं क्रिया लयः ।ओघः साम्यं धनं तत्त्वं क्रियाथ भ्रमरी भ्रमः ॥ १५५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नन्दीमुखी श्वासहेतिः सुषुप्तिः सुखसुप्तिका ।मूर्छा तु मूर्छना मौढ्यं वैचित्त्यं कश्मलं लयः ॥ २०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निष्कोटितोऽस्त्री सव्येन तलस्त्वन्येन पाणिना ।लयस्तु साम्यं दशभिश्छन्दोऽक्षरपदैः सह ॥ १२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भयं तु घोरे कथितं च भीतौकुब्जप्रसूनेऽथ मयस्तथोष्ट्रे ।स्याद्दैत्यतक्ष्ण्यश्वतरे लयस्तुसंश्लेषतौर्यत्रिकसाम्ययोश्च ॥ ४ ॥
उपजातिः
तथा विलासेऽद्भुतगर्वयोस्तुस्मयोऽपि गेयोऽपि[35a]च गायनेऽपि ।क्षयो निवासेऽपि च राजरोगेकल्पान्तकालेऽपचये, प्रियस्तु ॥ ५ ॥
उपजातिःmetre not read in every line
meaningsविलास
doubtful
लयः सङ्गीतसाम्ये स्यात्संश्लेषणविनाशयोः ।लक्ष्यं शरव्ये क्लीबं स्यादपदेशेऽपि कीर्त्यते ॥व्रज्या पर्यटने वर्गे प्रस्थाने संगतेऽपि च ।वाच्यं हीने कुत्सिते स्याद्वचनार्हे तु वाच्यवत् ॥वन्या वनाम्बुसन्दोहे वन्यं बनभवे त्रिषु ।विन्ध्यो व्याधाचलभिदोर्विन्ध्याचलवलीद्रुमे ॥
अनुष्टुप्
आहतस्वर्णरजते रजते च नपुंसकम् ।वत्से बले बुधे रौहिणेयोऽथ श्लेषवाद्ययोः ॥ ३२० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
लयो युक्ते च लभ्यं स्याद्विषयौ देशगोचरौ ।वर्गप्रस्थानयोर्व्रज्या वदान्यस्त्यागवान् सुवाक् ॥ ३२१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsयुक्त
लय as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु चुपबाष्पोऽस्त्रियामूष्मणि नेत्रतोये चुपो लये मन्दगतौ पराभः । स्त्रियां न बाले यवसेऽस्ति शष्पं पुंसि त्विदं स्यात्प्रतिभावहानौ ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.22.7