द्विज
dvijaपुं · masc.In 18 kośas: 40 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 21 as a meaning of another word.
दाढिका दंष्ट्रिका दाढा दंष्ट्रा जम्भो द्विजा रदाः ॥ ५८३ ॥रदना दशना दन्ता दंशखादनमल्लकाः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चातुर्वर्ण्यं द्विजक्षत्त्रवैश्यशूद्रा नृणां भिदः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवदानं कर्म शुद्धं ब्राह्मणस्तु त्रयीमुखः ॥ ८११ ॥भूदेवो वाडवो विप्रो द्व्यग्राभ्यां जातिजन्मजाः ।वर्णज्येष्ठः सूत्रकण्ठः षट्कर्मा मुखसंभवः ॥ ८१२ ॥वेदगर्भः शमीगर्भः सावित्रो मैत्त्र एतसः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
विहगो विहंगमखगौ पतगो विहंगः शकुनिः शकुन्तिशकुनौ विवयः शकुन्ताः ।नभसंगमो विकिरपत्त्ररथौ विहायो द्विजपक्षिविष्किरपतत्रिपतत्पतङ्गाः ॥ १३१६ ॥पित्सन्नीडाण्डजोगौकाश्चञ्चुश्चञ्चू सृपाटिका ।त्रोटिश्च पत्त्रं पतत्रं पिच्छं वाजस्तनूरुहम् ॥ १३१७ ॥पक्षो गरुच्छदश्चापि पक्षमूलं तु पक्षतिः ।
metre not recognised
विहगपुंविहंगमपुंखगपुंपतगपुंविहंगपुंशकुनिपुंशकुन्तिपुंशकुनपुंविपुंवयस्क्लीशकुन्तपुंनभसंगमपुंविकिरपुंपत्त्ररथपुंविहायस्पुंद्विजपुंपक्षिन्पुंविष्किरपुंपतत्रिन्पुंपतत्पुंपतङ्गपुंपित्सत्पुंनीडजपुंअण्डजपुंचञ्चुस्त्रीचञ्चूस्त्रीसृपाटिकास्त्रीत्रोटिस्त्रीपत्त्रक्लीपतत्रक्लीपिच्छक्लीवाजपुंतनूरुहक्लीपक्षपुंगरुत्पुंछदपुंपक्षतिस्त्री
genderपुंmasc.
खगे विहङ्गविहगविहङ्गमविहायसः ।शकुन्तिपक्षिशकुनिशकुन्तशकुनद्विजाः ॥ ३२ ॥पतत्रिपत्रिपतगपतत्पत्ररथाण्डजाः ।नगौकोवाजिविकिरविविष्किरपतत्रयः ॥ ३३ ॥नीडोद्भवाः गरुत्मन्तः पित्सन्तो नभसङ्गमाः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शकुनः खगो नगौकाः पक्षी विर्विष्किरस्तथा विकिरः ।अण्डजनीडजवाजिद्विजाश्च कथिताः समानार्थाः ॥ २३८ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
ब्राह्मणो वाडवो विप्रो भूमिदेवो द्विजोत्तमः ।अग्रजन्मा द्विजन्मा च षट्कर्मा सोमपा द्विजः ॥ ३९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भुजमध्यमुरो वक्षो हृदयस्थानं च वत्समिच्छन्ति ।एकार्थाः कथ्यन्ते दशनद्विजदन्तरदरदनाः ॥ ५२७ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
दाढिका दंष्ट्रिका दाढा द्राढास्ताश्चर्वणार्थकाः ।दन्ता वक्त्रखुरा जम्भा हालवो रदना द्विजाः ॥ १५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ पत्ररथः पक्षी द्विजो नीडोद्भवः खगः ।पत्री पतत्री विहगो विहङ्गः पत्रवाहनः ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खगो विहंगो विहगो विहंगमःपतन्पतंगः पतगः पतंगमः ।पत्री पतत्री पतसो वि-पत्रिणौपित्सन्गरुत्मान्नभसंगमो द्विजः ॥ ६३ ॥
upajati 12
genderपुंmasc.
मुखालंकरणो दन्तो दंशः खादन-मल्लकौ ।खरुः सीरी द्विजो जृम्भ - दशनौ न स्त्रियौ रदः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विप्र-क्षत्रिय - विट् - शूद्रास्ते त्वशूद्रा द्विजा मताः ।ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुश्चतुष्टये ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आश्रमोऽस्त्री ब्राह्मणस्तु विप्र - भूदेव - वाडवाः ।द्विजो द्विजातिर्मुखजोऽग्रजन्मा चाग्रजातिवत् ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मौक्तिकं शौक्तिकं नाणकं नाटकंतोटकं खेटकं खं च लिङ्गं त्रिषु ।अङ्गपिङ्गप्रगं संप्रयोगं स्फिगंसर्वगं चोचवद्बीज-पिञ्जे द्विजम् ॥ ९५ ॥
स्रग्विणी
genderक्लीneut.
शकुन्तिः शकुनिः [44] पत्ररथो द्विजविहंगमौ ।विष्किरो विर्वयः पित्सन्नीडजश्चाण्डजः स्मृतः ॥ २१८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मासुरी मुखरोम स्याद्दंष्ट्रा दाढा च दाढिका ।रदा दन्ता द्विजा दंशा रदना दशना अपि ॥ २४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैश्यशूद्रद्विजक्षत्राश्चातुर्वर्ण्यं नृणां मतम् ।ब्रह्मचारी गृही तस्माद्वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः ॥ ४०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षट्कर्मा च द्विजन्मा स्याद्विजः स्यान्मुखसंभवः ।सावित्रो वेदगर्भश्चैतसमैत्रावपि स्मृतौ ॥ ४०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देवोत्तमः शुचिर्धाता लोकबन्धुर्द्विजोऽण्डजः ।भेनभातू च खद्योतो गभस्तिर्जूर्णिरित्यपि ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सम्बन्धी सामरसिको मङ्गल्यो मङ्गलब्रुवः ।द्विजातिर्ब्राह्मणो विप्रो वाडवो भूसुरो द्विजः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रसज्ञा रसना जिह्वा रसाऽप्यारसनेन्द्रियम् ।रदनो दशनो दन्तो द्विजो भ्रूर्भ्रुकुटिः कुटिः ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खगो विहंगमः पक्षी विहंगो विहगो द्विजः ।पत्री पतत्री शकुनिः शकुन्तः शकुनः पतत् ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ओष्ठोऽधरो दन्तवस्त्रं तथा च रदनच्छदम् ।रदना दशना दन्ता द्विजा दंशा रदा अपि ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्विजातिर्ब्राह्मणो विप्रो भूदेवो वाडवो द्विजः ।अग्रजन्मा द्विजन्मा च षट्कर्मा मुखसंभवः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दन्ताः दंशा द्विजाः दालुः दशना रदना रदाः ॥ ९३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अग्रजन्मा द्विजन्मा च द्विजातिर्वडिवा द्विजः ।वर्णज्येष्ठः शमीगर्भो वेदगर्भो विप्रः पुनः ॥ १३५१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 वि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पक्षी पत्री पतत्रिश्च पतत्री पतगः पतन् ।पत्ररथः पतङ्गश्च पित्रान् वयो द्विजः पुनः ॥ २३७८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पक्षी विहङ्गम-खगौ विहङ्ग-नभसङ्गमौ ।द्विजः शकुन्तशकुनः पतन् पत्रि-पतत्रिणौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दन्तो द्विजश्च खरुः स्याद् दशनो रदनो रदः ।माटी दन्तशिरा माटिर्भवेत् तालु च काकुदम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ख (wrong syllable)
genderपुंmasc.
ब्राह्मणो विप्रभूदेवद्विजातिद्विजवाडवाः ।अग्रजन्मा सूत्रकण्ठो ज्येष्ठवर्णोऽग्रजातकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शुद्धकर्माऽवापाद्दानं माहादाने प्रवारणम् ।वरणं, विप्रे ब्रह्मा स्याद् ब्रह्माणो जाति-जन्म-जाः ॥ २९६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 वा (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 प्रे (wrong syllable)
genderपुंmasc.doubtful
विहगविहंगमद्विजविविष्किरपक्षिपतद्-विकिरपतत्रिपत्रिपतगाण्डजपत्ररथाः ।शकुनगरुत्मदंशुनभसंगमनीडभवाःशकुनिशकुन्तिवोजितरुधामशकुन्तखगाः ॥ ७८६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
चातुर्वर्ण्यं तु चत्वारो वर्णास्ते ब्राह्माणादयः ।ब्राह्मणो बाडवो विप्रः षट्कर्मा भूसुरो द्विजः ॥ ११७० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 ह्मा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
गः पञ्चान्तः पृथग्रूपः शिवदर्शनसंज्ञकः ।गणेश्वरो द्विजाख्यश्च गौरवो गौश्च स्वर्गगः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
छायामृगधरो राजा माः परिज्ञो बलक्षगुः ।द्विजो दाक्षायणी तुङ्गी रोहिणी यज्वनाम्पतिः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दन्तः खरुर्वक्रखुरो जम्भो हानुर्द्विजस्तथा ।राजदन्तास्तु चत्वारो दशनानां पुरःस्थिताः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ज्येष्ठाश्रमी गृही वानप्रस्थो वैखानसोऽग्रहः ।वक्रजस्त्वनमो विप्रो वर्णज्येष्ठः कठो द्विजः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वशाकुर्मदनः पीतुर्मशाको मदुरो द्विजः ।ऊकः शकुन्तिः शकुनिः शकुन्तशकुनः खगः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दन्तवस्त्रं च तत्प्रान्तौ सृक्वणी दशनाः पुनः ।रदनाः खादना दन्ता दंशा मल्ला रदा द्विजाः ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्राग्दिग्गृहेऽन्यत्र * शौण्डिके स्यात्स्वजं तु रक्ते नरि गात्रतोये ।पुत्रेऽथ विप्रप्रमुखत्रिवर्णि-विहंगदन्तेषु मतो द्विजो ना ॥ २२ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः
ब्रह्मक्षत्त्रियविट्स्वण्डजातेषु दशनेषु ना ।द्विजा तु स्त्री हरेण्याख्यगन्धद्रव्ये द्विकं पुनः ॥ ५९४ ॥
अनुष्टुप्
द्वयोस्तु पठितः पूर्वैः स्याद्ब्रह्मक्षत्त्रविट्सु च ।पक्षिण्यथ दिवौकास्तु देवचातकयोर्द्वयोः ॥ ९३३ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
द्विज as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु अग्निमुखदेवे द्विजे चाग्निमुखोऽपि भल्ल्यां स्याच्चित्रके पञ्चनखस्तु कूर्मे ॥ ८५ ॥ Koṣakalpataru 6.2.85
- कोषकल्पतरु सूत्रकण्ठस्यात्सूत्रकण्ठो द्विजखञ्जरीट- कपोतवाची पिकहंसयोस्तु ॥ ६४ ॥ Koṣakalpataru 6.11.64
- कोषकल्पतरु आथर्वणतृप्त्यालिम्पनयोरातर्पणमाथर्वणः पुनः । अथर्वज्ञे द्विजे वंशगुणे चारोहणं पुनः ॥ ४९ ॥ Koṣakalpataru 6.15.49
- कोषकल्पतरु वचक्नुस्याद्वन्धनं बन्धवधानजन्तौ ने च पुंसि । भवेद्वचक्नुर्द्विजवाग्मिवाची फले तु पुष्पे गदितं प्रसूनम् ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 6.21.63
- कोषकल्पतरु शर्मन्योगान्तरेऽप्यृत्विजि भास्वतीन्दौ स्त्रियां तु नाध्यात्मतपःसु तत्त्वे । ज्ञाने परात्मन्यपि तद्वदाहुः शर्मान्तिमे नाम्नि सुखे द्विजे नो ॥ ८७ ॥ Koṣakalpataru 6.21.87
- कोषकल्पतरु वाडवस्यात्सैन्धवोऽस्त्री लवणे तुरंगे पुमान्परस्मिंस्तु स सिन्धुजाते । और्वे द्विजे वाडव आदिलिङ्गो रसेवमाने( ? )वडवागणेऽन्त्ये ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 6.29.21
- नानार्थार्णवसंक्षेप शिखिन्श्लिकुर्न ना विषादे ना ज्योतिषेऽपि मृगास्थनि । शिखी नाग्न्यंशुवृक्षेषु शरे केतुग्रहे द्विजे ॥ १३७१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1371
- नानार्थार्णवसंक्षेप शुक्लना द्वे द्विजे शिशौ चाथ क्ली जने धनपुण्ययोः । रेतस्यक्षिरुजाभेदे सामभेदे च काञ्चने ॥ १३८२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1382
- नानार्थार्णवसंक्षेप अग्रेदिदिषुयथा पुनर्भूर्द्विर्व्यूढा सैव यस्य कुटुम्बिनी । स स्याद्द्विजोऽग्रेदिधिषुरित्यथान्तावसायिवाक् ॥ २२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.22
- शब्दरत्नावली श्रेष्ठश्रेष्ठो दुधे धनेशे च नृपे ज्येष्ठे द्विजेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.12.7
- शब्दरत्नावली सूत्रकण्ठपूतिकाष्ठञ्च सरले देवदारुणि न द्वयोः । सूत्रकण्ठो द्विजार्ग्रतुखर्जरीटे कपोतके ॥ Śabdaratnāvalī 7.12.20
- शब्दरत्नावली वर्णरणोऽस्त्री समरे पुंसि स्वने कणे गतावपि । वर्णो यशोगुणकुथाद्विजशुक्लादिषु स्तुतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.14
- शब्दरत्नावली ब्राह्मणब्राह्मणः स्याद्द्विजे पुंसि फक्किकापृक्कयोः स्त्रियाम् । स्याद्वेगभागके ब्रह्मसमूहे च नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.53
- शब्दरत्नावली चतुष्पथअनीकस्थो हस्तिशिक्षाशूरे युद्धगतेऽपि च । स्याद्वीरमर्दलके चिह्ने भूपालगणरक्षिणि ॥ भवेदतिकथाऽश्रद्धे नष्टेऽपार्थवचस्यपि । चतुष्पथो द्विजे पुंसि चतुर्मार्गे न पुंसकम् ॥ चित्ररथश्चण्डभानुगन्धर्वराजयोः पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.17.15
- शब्दरत्नावली ब्रह्मन्फलिन्यग्निशिखायान्तु फल्यां स्त्री तद्वति त्रिषु । फाल्गुणोऽर्जुनवृक्षे च गुडाकेशनदीजयोः ॥ मासभेदे पुमानेव पौर्णमास्यान्तु फाल्गुनी । ब्रह्मा प्रजापतौ ऋत्विग्योगभेदद्विजेषु ना ॥ ब्रह्म तत्त्वे च वेदे च तपस्यपि च न द्वयोः । वन्धनी वटिजीवातु नङिमाठनकर्मसु (?) ॥ बन्धनञ्च वधे बन्धे हिंसायाञ्च नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.62
- शब्दरत्नावली सामयोनिसदादानो गन्धहस्तिन्यैरावतगणेशयोः । सम्बदनं वशीकारे क्लीबमालोचनेऽपि च ॥ समादानं समीचीनग्रहे बौद्धाह्णिकेऽपि च । सम्वाहनन्तु भारादिवाहने चाङ्गमर्दने ॥ समापनं परिच्छेदप्रमापनसमाप्तिषु । सनातनो हरे विष्णौ नित्यपित्रतिथिष्वपि ॥ सनातनी भवान्यान्तु वाण्यब्धिसुतयोः स्त्रियाम् । स्तनयित्नुर्जलधरे विद्युति स्तनिते स्त्रियाम् ॥ सरोजिनी तु कमलाकरपङ्कजयोः स्त्रियाम् । समापन्नं वधे क्लिष्टे समाप्तप्राप्तयोरपि ॥ संयमनं व्रते बन्धे यमपूर्यामपि स्त्रियाम् । भवेत्सारसनं काञ्च्यामुरस्तेन तनुत्रिणाम्(?) ॥ सामयोनिर्ग्रजब्रह्मसामोत्थेषु भवेत्पुमान् । सुदर्शनो विष्णुचक्रे जम्बूवृक्षे सुरलाये ॥ क्लीबं महेन्द्रनगरे प्रज्ञौषधिभिदोः स्त्रियाम् । सुयामुनोऽच्युते मेघे प्रासादवत्सराजयोः ॥ सुकर्मा योगभेदे स्यात्सत्कर्मविधिकर्मणोः । सुधन्वा वीरभेदे स्याद्धानुष्के विश्वकर्मणि ॥ सुपर्वा पुंसि वंशे तु धूमपर्वामरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.127
- तन्त्राभिधान ओआप्यायनी चोर्ध्वदन्तो लक्ष्मीर्वाणी सु(मु)खी द्विजः । उद्देश्यदर्शकस्तीव्रः कैलासो वसुधाक्षरः ॥ ४३ ॥ Tantrābhidhāna 2.14.43
- त्रिकाण्डशेष ब्राह्मणमन्त्रान्यवेदे विप्रौघे क्लीबं ना ब्राह्मणो द्विजे । लिङ्गाग्रेऽलिञ्जरे मौक्तिकादौ स्त्रीपुंसयोर्मणिः ॥ १३५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.135
- त्रिकाण्डशेष वाडवअश्वौघे वाडवं न स्त्री पाताले ना द्विजौर्वयोः । वडवाऽश्वाकुम्भदास्योर्योगे कील हरे शिवः ॥ ४२३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.423
- वैजयन्ती शुक्रशुक्रः सिते कवौ चन्द्रे मासभेदेऽनले द्विजे । शुक्रं मेध्येऽप्सु पुण्येऽर्थे रुक्मेऽक्षिरुजि रेतसि ॥ ८६ ॥ Vaijayantī 6.5.86
- वैजयन्ती ब्राह्मणफलकी चन्दने स्त्री न स्त्री दार्वासनचर्मणोः । फेनिलं बदरे फेनयुक्तेऽथ ब्राह्मणो द्विजे ॥ ६० ॥ Vaijayantī 7.5.60